ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଵିଶୋକଶ୍ଚ ଵିକେଶଶ୍ ଚ ଵିପାଶଃ ପାପନାଶନଃ ସୁମୁଖୋ ଦୁର୍ମୁଖଶ୍ଚୈଵ ଦୁର୍ଦମୋ ଦୁରତିକ୍ରମଃ

ବିଶୋକ, ବିକେଶ, ବିପାଶ, ପାପନାଶନ, ସୁମୁଖ, ଦୁର୍ମୁଖ, ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଏବଂ ଦୁରତିକ୍ରମ।

ସନକଶ୍ ଚ ସନନ୍ଦଶ୍ ଚ ପ୍ରଭୁର୍ଯଶ୍ ଚ ସନାତନଃ ଋଭୁଃ ସନତ୍କୁମାରଶ୍ ଚ ସୁଧାମା ଵିରଜାସ୍ ତଥା

ସନକ, ସନନ୍ଦ, ପ୍ରଭୁ, ସନାତନ, ଋଭୁ, ସନତ୍କୁମାର, ସୁଧାମା ଏବଂ ବିରଜା।

ଶଙ୍ଖପାଦ୍ ଵୈରଜଶ୍ଚୈଵ ମେଘଃ ସାରସ୍ଵତସ୍ ତଥା ସୁଵାହନୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମେଘଵାହୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ

ଶଂଖପାଦ, ବୈରଜ, ମେଘ, ସାରସ୍ୱତ, ସୁବାହନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ମେଘବାହନ ମହାତେଜସ୍ୱୀ।

କପିଲଶ୍ଚାସୁରିଶ୍ଚୈଵ ତଥା ପଞ୍ଚଶିଖୋ ମୁନିଃ ଵାଲ୍କଲଶ୍ ଚ ମହାଯୋଗୀ ଧର୍ମାତ୍ମାନୋ ମହୌଜସଃ

କପିଳ, ଆସୁରି, ପଞ୍ଚଶିଖ ମୁନି, ବାଲ୍କଳ ମହାଯୋଗୀ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଏବଂ ମହାଉଜ୍ୱଳ।

ପରାଶରଶ୍ ଚ ଗର୍ଗଶ୍ ଚ ଭାର୍ଗଵଶ୍ଚାଙ୍ଗିରାସ୍ ତଥା ବଲବନ୍ଧୁର୍ ନିରାମିତ୍ରଃ କେତୁଶୃଙ୍ଗସ୍ତପୋଧନଃ

ପରାଶର, ଗର୍ଗ, ଭାର୍ଗବ, ଆଙ୍ଗିରସ, ବଳବନ୍ଧୁ, ନିରାମିତ୍ର, କେତୁଶୃଙ୍ଗ ଏବଂ ତପୋଧନ।

ଲମ୍ବୋଦରଶ୍ ଚ ଲମ୍ବଶ୍ଚ ଲମ୍ବାକ୍ଷୋ ଲମ୍ବକେଶକଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସମବୁଦ୍ଧିଶ୍ ଚ ସାଧ୍ଯଃ ସର୍ଵସ୍ତଥୈଵ ଚ

ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଲମ୍ବୋଦର, ଲମ୍ବ, ଲମ୍ବାକ୍ଷ, ଲମ୍ବକେଶକ; ସେ ସବୁକିଛି ଜାଣନ୍ତି, ସମଚିତ୍ତ, ସାଧ୍ୟ ଏବଂ ସର୍ବ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।

ସୁଧାମା କାଶ୍ଯପଶ୍ଚୈଵ ଵାସିଷ୍ଠୋ ଵିରଜାସ୍ ତଥା ଅତ୍ରିର୍ ଦେଵସଦଶ୍ଚୈଵ ଶ୍ରଵଣୋ ଽଥ ଶ୍ରଵିଷ୍ଠକଃ କୁଣିଶ୍ ଚ କୁଣିବାହୁଶ୍ ଚ କୁଶରୀରଃ କୁନେତ୍ରକଃ

ସୁଧାମା, କାଶ୍ୟପ, ବାସିଷ୍ଠ, ବିରଜା, ଅତ୍ରି, ଦେବସଦ, ଶ୍ରବଣ, ଶ୍ରବିଷ୍ଠକ, କୁଣି, କୁଣିବାହୁ, କୁଶରୀର ଏବଂ କୁନେତ୍ରକ।

କଶ୍ଯପୋ ଽପ୍ଯୁଶନାଶ୍ଚୈଵ ଚ୍ଯଵନୋ ଽଥ ବୃହସ୍ପତିଃ ଉତଥ୍ଯୋ ଵାମଦେଵଶ୍ ଚ ମହାଯୋଗୋ ମହାବଲଃ

କାଶ୍ୟପ, ଉଶନା, ଚ୍ୟବନ, ବୃହସ୍ପତି, ଉତଥ୍ୟ, ବାମଦେବ, ମହାଯୋଗୀ ଏବଂ ମହାବଳୀ।

ଵାଚଶ୍ରଵାଃ ସୁଧୀକଶ୍ଚ ଶ୍ଯାଵାଶ୍ଵଶ୍ ଚ ଯତୀଶ୍ଵରଃ ହିରଣ୍ଯନାଭଃ କୌଶଲ୍ଯୋ ଲୋଗାକ୍ଷିଃ କୁଥୁମିସ୍ ତଥା

ବାଚଶ୍ରବା, ସୁଧୀକ, ଶ୍ୟାବାଶ୍ୱ, ଯତୀଶ୍ୱର, ହିରଣ୍ୟନାଭ, କୌଶଲ୍ୟ, ଲୋଗାକ୍ଷି ଏବଂ କୁଥୁମି।

ସୁମନ୍ତୁର୍ବର୍ବରୀ ଵିଦ୍ଵାନ୍ କବନ୍ଧଃ କୁଶିକଂଧରଃ ପ୍ଲକ୍ଷୋ ଦାଲ୍ଭ୍ଯାଯଣିଶ୍ଚୈଵ କେତୁମାନ୍ ଗୋପନସ୍ ତଥା

ସୁମନ୍ତୁ, ବାର୍ବରୀ ବିଦ୍ୱାନ୍, କବନ୍ଧ, କୁଶିକଂଧର, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଦାଲ୍ଭ୍ୟାୟଣି, କେତୁମାନ୍ ଏବଂ ଗୋପନ।

ଭଲ୍ଲାଵୀ ମଧୁପିଙ୍ଗଶ୍ଚ ଶ୍ଵେତକେତୁସ୍ତପୋନିଧିଃ ଉଶିକୋ ବୃହଦଶ୍ଵଶ୍ ଚ ଦେଵଲଃ କଵିରେଵ ଚ

ଭଲ୍ଲାବୀ, ମଧୁପିଙ୍ଗ, ଶ୍ୱେତକେତୁ, ତପୋନିଧି, ଉଶିକ, ବୃହଦଶ୍ୱ, ଦେବଳ ଏବଂ କବି।

ଶାଲିହୋତ୍ରୋ ଽଗ୍ନିଵେଶଶ୍ଚ ଯୁଵନାଶ୍ଵଃ ଶରଦ୍ଵସୁଃ ଛଗଲଃ କୁଣ୍ଡକର୍ଣଶ୍ ଚ କୁମ୍ଭଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଵାହକଃ

ଶାଳିହୋତ୍ର, ଅଗ୍ନିବେଶ, ଯୁବନାଶ୍ୱ, ଶରଦ୍ବସୁ, ଛଗଳ, କୁଣ୍ଡକର୍ଣ୍ଣ, କୁମ୍ଭ ଏବଂ ପ୍ରବାହକ।

ଉଲୂକୋ ଵିଦ୍ଯୁତଶ୍ଚୈଵ ମଣ୍ଡୂକୋ ହ୍ଯାଶ୍ଵଲାଯନଃ ଅକ୍ଷପାଦଃ କୁମାରଶ୍ ଚ ଉଲୂକୋ ଵତ୍ସ ଏଵ ଚ

ଉଲୂକ, ବିଦ୍ୟୁତ, ମଣ୍ଡୂକ, ଆଶ୍ୱଲାୟନ, ଅକ୍ଷପାଦ, କୁମାର, ଉଲୂକ ଏବଂ ବତ୍ସ।

କୁଶିକଶ୍ଚୈଵ ଗର୍ଭଶ୍ ଚ ମିତ୍ରଃ କୌରୁଷ୍ଯ ଏଵ ଚ ଶିଷ୍ଯାସ୍ତ୍ଵେତେ ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵାଵର୍ତେଷୁ ଯୋଗିନାମ୍

କୁଶିକ, ଗର୍ଭ, ମିତ୍ର ଏବଂ କୌରୁଷ୍ୟ—ଏହେଁ ମହାତ୍ମା ଶିଷ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଯୋଗୀ ପରମ୍ପରାରେ ଅଛନ୍ତି।

ଵିମଲା ବ୍ରହ୍ମଭୂଯିଷ୍ଠା ଜ୍ଞାନଯୋଗପରାଯଣାଃ ଏତେ ପାଶୁପତାଃ ସିଦ୍ଧା ଭସ୍ମୋଦ୍ଧୂଲିତଵିଗ୍ରହାଃ

ଏମାନେ ନିର୍ମଳ, ବ୍ରହ୍ମରେ ସ୍ଥିତ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍; ଏହି ସିଦ୍ଧ ପାଶୁପତମାନେ ଭସ୍ମରେ ଢାକା।

ଶିଷ୍ଯାଃ ପ୍ରଶିଷ୍ଯାଶ୍ଚୈତେଷାଂ ଶତଶୋ ଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାଶୁପତଂ ଯୋଗଂ ରୁଦ୍ରଲୋକାଯ ସଂସ୍ଥିତାଃ

ଏମାନଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଓ ପ୍ରଶିଷ୍ୟମାନେ, ଶତେ ଏବଂ ହଜାରେ, ପାଶୁପତ ଯୋଗ ପାଇଁ ରୁଦ୍ର ଲୋକରେ ସ୍ଥିତ।

ଦେଵାଦଯଃ ପିଶାଚାନ୍ତାଃ ପଶଵଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ତେଷାଂ ପତିତ୍ଵାତ୍ସର୍ଵେଶୋ ଭଵଃ ପଶୁପତିଃ ସ୍ମୃତଃ

ଦେବତା ଠାରୁ ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପାଶୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ହେବାରୁ ଭବଙ୍କୁ ପାଶୁପତି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ତେନ ପ୍ରଣୀତୋ ରୁଦ୍ରେଣ ପଶୂନାଂ ପତିନା ଦ୍ଵିଜାଃ ଯୋଗଃ ପାଶୁପତୋ ଜ୍ଞେଯଃ ପରାଵରଵିଭୂତଯେ

ଏହି ପାଶୁପତ ଯୋଗ, ଯାହାକୁ ରୁଦ୍ର ପ୍ରଣୀତ କରିଛନ୍ତି, ଦ୍ବିଜମାନେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ଜଣାଯାଏ।

ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯୋଗସ୍ଥାନାନି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ କଲ୍ପିତାନି ଶିଵେନୈଵ ହିତାଯ ଜଗତାଂ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ଯୋଗର ଯେଉଁ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଶିବେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ଦ୍ବିଜମାନେ।

ଗଲାଦଧୋ ଵିତସ୍ତ୍ଯା ଯନ୍ ନାଭେରୁପରି ଚୋତ୍ତମମ୍ ଯୋଗସ୍ଥାନମଧୋ ନାଭେର୍ ଆଵର୍ତଂ ମଧ୍ଯମଂ ଭ୍ରୁଵୋଃ

ଗଳା ତଳେ ଏକ ଭୁଜା ଦୂରିରେ ଯେଉଁଠି ନାଭି ଉପରେ ଅଛି, ସେଠି ଯୋଗର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ; ନାଭି ତଳେ ତଳସ୍ଥାନ, ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟମ।

ସର୍ଵାର୍ଥଜ୍ଞାନନିଷ୍ପତ୍ତିର୍ ଆତ୍ମନୋ ଯୋଗ ଉଚ୍ଯତେ ଏକାଗ୍ରତା ଭଵେଚ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଦା ତତ୍ପ୍ରସାଦତଃ

ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସାଧନା ଯାହା ଆତ୍ମା ପାଇଁ, ତାକୁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସଦା ଏକାଗ୍ରତା ମିଳେ।

ପ୍ରସାଦସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ଯତ୍ ସ୍ଵସଂଵେଦ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯୈଃ କ୍ରମଶୋ ଜାଯତେ ନୃଣାମ୍

କୃପାର ଯେଉଁ ସ୍ୱରୂପ ସ୍ୱୟଂ ଅନୁଭୂତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ବିଜମାନେ, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବି ଏକଥା କହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହା ମନୁଷ୍ୟମାନେ କ୍ରମେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଯୋଗଶବ୍ଦେନ ନିର୍ଵାଣଂ ମାହେଶଂ ପଦମୁଚ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ହେତୁରୃଷେର୍ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତଃ

ଯୋଗ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିର୍ବାଣ ପଦ; ଏହାର କାରଣ ଋଷିଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ଏବଂ ସେଇ ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ମିଳେ।

ଜ୍ଞାନେନ ନିର୍ଦହେତ୍ପାପଂ ନିରୁଧ୍ଯ ଵିଷଯାନ୍ ସଦା ନିରୁଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରିଯଵୃତ୍ତେସ୍ତୁ ଯୋଗସିଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି

ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପାପକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯେଉଁଠିକି ଆସକ୍ତି ହୁଏ, ସେଉଠାରୁ ଏହାକୁ ରୋକିବା ଦରକାର। ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଚଳନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ଯୋଗର ସିଦ୍ଧି ହେବ।

ଯୋଗୋ ନିରୋଧୋ ଵୃତ୍ତେଷୁ ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ସାଧନାନ୍ଯଷ୍ଟଧା ଚାସ୍ଯ କଥିତାନୀହ ସିଦ୍ଧଯେ

ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମନର ଚଳନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ। ଏହାର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆଠଟି ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଯମସ୍ତୁ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ନିଯମସ୍ ତଥା ତୃତୀଯମାସନଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରାଣାଯାମସ୍ତତଃ ପରମ୍

ପ୍ରଥମେ ଯମ, ଦ୍ୱିତୀୟରେ ନିୟମ, ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଆସନ, ତାପରେ ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରାଣାୟାମ।

ପ୍ରତ୍ଯାହାରଂ ପଞ୍ଚମୋ ଵୈ ଧାରଣା ଚ ତତଃ ପରା ଧ୍ଯାନଂ ସପ୍ତମମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ସମାଧିସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟମଃ ସ୍ମୃତଃ

ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟାହାର, ତାପରେ ଧାରଣା, ସପ୍ତମ ହେଉଛି ଧ୍ୟାନ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ହେଉଛି ସମାଧି।

ତପସ୍ଯୁପରମଶ୍ଚୈଵ ଯମ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ ଅହିଂସା ପ୍ରଥମୋ ହେତୁର୍ ଯମସ୍ଯ ଯମିନାଂ ଵରାଃ

ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମିତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଯମ କୁହାଯାଏ। ଯମର ପ୍ରଥମ ମୂଳ ହେଉଛି ଅହିଂସା, ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବପ୍ରଥମ।

ସତ୍ଯମସ୍ତେଯମପରଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାପରିଗ୍ରହୌ ନିଯମସ୍ଯାପି ଵୈ ମୂଲଂ ଯମ ଏଵ ନ ସଂଶଯଃ

ସତ୍ୟ, ଚୋରି ନକରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଓ ଅପରିଗ୍ରହ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ନିୟମର ମୂଳ। ନିଶ୍ଚୟରେ, ଯମ ଏହାର ଆଧାର।