ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଵିଶାଖାସୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଗ୍ରହାଣାଂ ପ୍ରଥମୋ ଗ୍ରହଃ ତ୍ଵିଷିମାନ୍ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସୋମୋ ଦେଵୋ ଵସୁସ୍ତୁ ସଃ

ବିଶାଖାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଧର୍ମର ପୁଅ—ସୋମ ଦେବ, ସେ ଭି ଭାସୁ।

ଶୀତରଶ୍ମିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କୃତ୍ତିକାସୁ ନିଶାକରଃ ଷୋଡଶାର୍ଚିର୍ଭୃଗୋଃ ପୁତ୍ରଃ ଶୁକ୍ରଃ ସୂର୍ଯାଦନନ୍ତରମ୍

ଶୀତଳ କିରଣ ଥିବା, ରାତିକୁ ତିଆରି କରୁଥିବା, କୃତ୍ତିକାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଛଉଦଶ କିରଣ ଥିବା ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରେ।

ତାରାଗ୍ରହାଣାଂ ପ୍ରଵରସ୍ ତିଷ୍ଯେ କ୍ଷେତ୍ରେ ସମୁତ୍ଥିତଃ ଗ୍ରହଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରୋ ଦ୍ଵାଦଶାର୍ଚିର୍ବୃହସ୍ପତିଃ

ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତିଷ୍ୟ ରାଶିରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ଦ୍ୱାଦଶ କିରଣ ଥିବା ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅ ବୃହସ୍ପତି ଗ୍ରହ।

ଫାଲ୍ଗୁନୀଷୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ପୂର୍ଵାଖ୍ଯାସୁ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ନଵାର୍ଚିର୍ଲୋହିତାଙ୍ଗଶ୍ ଚ ପ୍ରଜାପତିସୁତୋ ଗ୍ରହଃ

ପୂର୍ବ ଫାଲ୍ଗୁନୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ଗ୍ରହ, ନବ କିରଣ ଓ ଲାଲ ଦେହ ଥିବା।

ଆଷାଢାସ୍ଵିହ ପୂର୍ଵାସୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ରେଵତୀଷ୍ଵେଵ ସପ୍ତାର୍ଚିଃସ୍ଥାନେ ସୌରିଃ ଶନୈଶ୍ଚରଃ

ପୂର୍ବ ଆଷାଢ଼ାରେ ଗ୍ରହ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ରେବତୀରେ, ସାତ କିରଣ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ସୌରୀ ଶନୈଶ୍ଚର ବସିଛନ୍ତି।

ସୌମ୍ଯୋ ବୁଧୋ ଧନିଷ୍ଠାସୁ ପଞ୍ଚାର୍ଚିର୍ ଉଦିତୋ ଗ୍ରହଃ ତମୋମଯୋ ମୃତ୍ଯୁସୁତଃ ପ୍ରଜାକ୍ଷଯକରଃ ଶିଖୀ

ସୌମ୍ୟ ବୁଧ ଧନିଷ୍ଠାରେ, ପାଞ୍ଚ କିରଣ ଥିବା ଗ୍ରହ ଭାବେ ଉଦିତ ହେଲେ; ଅନ୍ଧକାରମୟ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ, ପ୍ରଜାନାଶକ ଶିଖି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଆଶ୍ଲେଷାସୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସର୍ଵହାରୀ ମହାଗ୍ରହଃ ତଥା ସ୍ଵନାମଧେଯେଷୁ ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯଃ ସମୁତ୍ଥିତାଃ

ଆଶ୍ଲେଷାରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା, ସମସ୍ତକୁ ଗ୍ରସିଯିବା ମହାଗ୍ରହ; ଏଭଳି ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ନିଜ ନାମର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

ତମୋଵୀର୍ଯମଯୋ ରାହୁଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା କୃଷ୍ଣମଣ୍ଡଲଃ ଭରଣୀଷୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଗ୍ରହଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କମର୍ଦନଃ

ଅନ୍ଧକାରର ଶକ୍ତିରେ ଗଠିତ ରାହୁ, ସ୍ୱଭାବରେ କଳା ଚକ୍ର ଭଳି ଅଛନ୍ତି। ଭରଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଥିବା ଗ୍ରହ।

ଏତେ ତାରା ଗ୍ରହାଶ୍ଚାପି ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯା ଭାର୍ଗଵାଦଯଃ ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ରପୀଡାସୁ ଯାନ୍ତି ଵୈଗୁଣ୍ଯତାଂ ଯତଃ

ଭାର୍ଗବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତାରା ଏବଂ ଗ୍ରହମାନେ, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ନକ୍ଷତ୍ରର ପୀଡା ଦେଇ, ଅଶୁଭ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଏହି ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଏଭଳି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ମୁଚ୍ଯତେ ତେନ ଦୋଷେଣ ତତସ୍ତଦ୍ଗ୍ରହଭକ୍ତିତଃ ସର୍ଵଗ୍ରହାଣାମେତେଷାମ୍ ଆଦିରାଦିତ୍ଯ ଉଚ୍ଯତେ

ସେଇ ଗ୍ରହପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖିଲେ, ସେଇ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ମନାଯାଏ।

ତାରାଗ୍ରହାଣାଂ ଶୁକ୍ରସ୍ତୁ କେତୂନାଂ ଚାପି ଧୂମଵାନ୍ ଧ୍ରୁଵଃ କିଲ ଗ୍ରହାଣାଂ ତୁ ଵିଭକ୍ତାନାଂ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍

ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁକ୍ର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ପୁଛଳ ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧୂମବାନ୍, ଚାରିଦିଗରେ ଥିବା ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ରୁବ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରଵିଷ୍ଠା ସ୍ଯାଦ୍ ଅଯନାନାଂ ତଥୋତ୍ତରମ୍ ଵର୍ଷାଣାଂ ଚୈଵ ପଞ୍ଚାନାମ୍ ଆଦ୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରଃ ସ୍ମୃତଃ

ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରବିଷ୍ଠା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅୟନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତରାୟଣ, ପାଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ବର୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷକୁ 'ବର୍ଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଋତୂନାଂ ଶିଶିରଶ୍ଚାପି ମାସାନାଂ ମାଘ ଉଚ୍ଯତେ ପକ୍ଷାଣାଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ତୁ ତିଥୀନାଂ ପ୍ରତିପତ୍ତଥା

ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶିଶିର, ମାସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମାଘ, ପକ୍ଷମାନେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ, ତିଥିମାନେ ପ୍ରଥମ ପ୍ରତିପଦା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।

ଅହୋରାତ୍ରଵିଭାଗାନାମ୍ ଅହଶ୍ଚାଦିଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ମୁହୂର୍ତାନାଂ ତଥୈଵାଦିର୍ ମୁହୂର୍ତୋ ରୁଦ୍ରଦୈଵତଃ

ଦିନ ଓ ରାତିର ବିଭାଗରେ ଦିନକୁ ଆରମ୍ଭ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପହାରିତ।

କ୍ଷଣଶ୍ଚାପି ନିମେଷାଦିଃ କାଲଃ କାଲଵିଦାଂ ଵରାଃ ଶ୍ରଵଣାନ୍ତଂ ଧନିଷ୍ଠାଦି ଯୁଗଂ ସ୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚଵାର୍ଷିକମ୍

କ୍ଷଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିମେଷ ପ୍ରଥମ, ହେ କାଳଜ୍ଞମାନେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶ୍ରବଣ ଶେଷରୁ ଧନିଷ୍ଠା ଆରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଗକୁ ପାଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଭାନୋର୍ଗତିଵିଶେଷେଣ ଚକ୍ରଵତ୍ପରିଵର୍ତତେ ଦିଵାକରଃ ସ୍ମୃତସ୍ତସ୍ମାତ୍ କାଲକୃଦ୍ଵିଭୁରୀଶ୍ଵରଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ବିଶେଷ ଗତିରେ, ସେ ଚକ୍ରଭଳି ଘୂରୁଛନ୍ତି, ଏହିପରି ସେ 'ଦିନକର' ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ, ସମୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଚତୁର୍ଵିଧାନାଂ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଵର୍ତକନିଵର୍ତକଃ ତସ୍ଯାପି ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵଃ ପ୍ରଵର୍ତକଃ

ଚାରିପ୍ରକାର ଜୀବମାନଙ୍କର ଆରମ୍ଭ ଓ ସମାପ୍ତି କରୁଥିବା ସେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।

ଇତ୍ଯେଷ ଜ୍ଯୋତିଷାମେଵଂ ସଂନିଵେଶୋ ଽର୍ଥନିଶ୍ଚଯଃ ଲୋକସଂଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ ମହାଦେଵେନ ନିର୍ମିତଃ

ଏଭଳି ଜ୍ୟୋତିଷମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥ ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମହାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।

ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ଭଗଵତା କଲ୍ପାଦୌ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତିତଃ ସ ଆଶ୍ରଯୋ ଽଭିମାନୀ ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜ୍ଯୋତିରାତ୍ମକଃ

ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଭଗବାନ୍ ଚିନ୍ତାଭାବରେ ଏହାକୁ ଚାଲୁ କରିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର, ଅଧିପତି ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର ମୂଳ।

ଏକରୂପପ୍ରଧାନସ୍ଯ ପରିଣାମୋ ଽଯମଦ୍ଭୁତଃ ନୈଷ ଶକ୍ଯଃ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତୁଂ ଯାଥାତଥ୍ଯେନ କେନଚିତ୍

ଏହି ଏକ ମୂଳ ରୂପର ଅଦ୍ଭୁତ ପରିଣତି, କେହି ଠିକ୍ ଭାବେ ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଗତାଗତଂ ମନୁଷ୍ଯେଣ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ମାଂସଚକ୍ଷୁଷା ଆଗମାଦନୁମାନାଚ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାଦୁପପତ୍ତିତଃ

ଜ୍ୟୋତିଷମାନଙ୍କର ଗତି ଓ ଆଗମନ-ପ୍ରୟାଣ, ମାନବ ନିଜ ଚକ୍ଷୁ, ପୁରାଣ, ତର୍କ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ଜାଣିପାରିବେ।

ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ନିପୁଣଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧାତଵ୍ଯଂ ଵିପଶ୍ଚିତା ଚକ୍ଷୁଃ ଶାସ୍ତ୍ରଂ ଜଲଂ ଲେଖ୍ଯଂ ଗଣିତଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ

ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭଲଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରି, ବିଦ୍ୱାନ୍ ଲୋକେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିବା ଉଚିତ। ଚକ୍ଷୁ, ଶାସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ଲେଖା, ଗଣନା—ଏହି ସବୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ।

ପଞ୍ଚୈତେ ହେତଵୋ ଜ୍ଞେଯା ଜ୍ଯୋତିର୍ମାନଵିନିର୍ଣଯେ

ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କାରଣ, ଜ୍ୟୋତିଷ ମାପ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ଜାଣିବା ଦରକାର।

କଥଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦାଦ୍ଵୈ ଧ୍ରୁଵୋ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରଃ ମେଢୀଭୂତୋ ଗ୍ରାହାଣାଂ ଵୈ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ସାଂପ୍ରତମ୍

କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ରୁବ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେଢ଼ି ଭଳି ଦୃଢ଼ ହେଲେ? ଏହି କଥା ଏବେ କହ।

ଏତମର୍ଥଂ ମଯା ପୃଷ୍ଟୋ ନାନାଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ ମାର୍କଣ୍ଡେଯଃ ପୁରା ପ୍ରାହ ମହ୍ଯଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଵେ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଏହି ବିଷୟରେ, ବହୁ ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ପଚାରିଥିଲେ, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଥିଲି, ସେ ମୋତେ କହିଥିଲେ।

ସାର୍ଵଭୌମୋ ମହାତେଜାଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ ଉତ୍ତାନପାଦୋ ରାଜା ଵୈ ପାଲଯାମାସ ମେଦିନୀମ୍

ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍ତାନପାଦ ନାମକ ରାଜା ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ।

ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଦ୍ଵଯମ୍ ଅଭୂତ୍ ସୁନୀତିଃ ସୁରୁଚିସ୍ ତଥା ଅଗ୍ରଜାଯାମଭୂତ୍ପୁତ୍ରଃ ସୁନୀତ୍ଯାଂ ତୁ ମହାଯଶାଃ

ତାଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ରାଣୀ ଥିଲେ—ସୁନୀତି ଓ ସୁରୁଚି। ବଡ଼ ରାଣୀ ସୁନୀତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଧ୍ରୁଵୋ ନାମ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କୁଲଦୀପୋ ମହାମତିଃ କଦାଚିତ୍ ସପ୍ତଵର୍ଷେ ଽପି ପିତୁରଙ୍କମ୍ ଉପାଵିଶତ୍

ଧ୍ରୁବ ନାମକ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ, ତାଙ୍କ ବଂଶର ଦୀପ, ଏକଥର ସାତ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଆଂକ ଉପରେ ବସିଥିଲେ।

ସୁରୁଚିସ୍ତଂ ଵିନିର୍ଧୂଯ ସ୍ଵପୁତ୍ରଂ ପ୍ରୀତିମାନସା ନ୍ଯଵେଶଯତ୍ତଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ହ୍ଯ୍ ଅଙ୍କଂ ରୂପେଣ ମାନିତା

ସୁରୁଚି ତାଙ୍କୁ ଆଂକରୁ ହଟାଇ, ନିଜ ପୁଅକୁ ସ୍ନେହରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଂକରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ରୂପକୁ ଦେଖି ଆଦର ଦେଲେ।