ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଆଦିତ୍ଯାତ୍ତଚ୍ଚ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସମଂ ଗଚ୍ଛତି ପର୍ଵସୁ ଆଦିତ୍ଯମେତି ସୋମାଚ୍ଚ ପୁନଃ ସୌରେଷୁ ପର୍ଵସୁ

ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବାହାରି, ଏହା ପର୍ବକାଳରେ ସମଭାବରେ ଗତି କରେ; ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚେ, ପୁଣି ପର୍ବକାଳରେ ସୌର ମଣ୍ଡଳକୁ ଯାଏ।

ସ୍ଵର୍ଭାନୁଂ ନୁଦତେ ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵର୍ଭାନୁରୁଚ୍ଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଷୋଡଶୋ ଭାଗୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ଵିଧୀଯତେ

ଯେହেতୁ ଏହା ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କୁ ଟେଲାଇ ଦେଉଛି, ସେହିପାଇଁ ଏହାକୁ 'ସ୍ୱର୍ଭାନୁ' ବୋଲାଯାଏ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଛଉଦଶମ ଅଂଶ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି।

ଵିଷ୍କଂଭାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଯୋଜନାଗ୍ରାତ୍ପ୍ରମାଣତଃ ଭାର୍ଗଵାତ୍ପାଦହୀନସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵୈ ବୃହସ୍ପତିଃ

ଉପରି ଭାଗର ଭିତି ଓ ବୃତ୍ତ ମାପରୁ, ଯୋଜନ ଶିରାରୁ ମାପିଲେ, ଭାର୍ଗବରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଯିଏ, ସେହିଏ ବୃହସ୍ପତି।

ବୃହସ୍ପତେଃ ପାଦହୀନୌ ଵକ୍ରସୌରୀ ଉଭୌ ସ୍ମୃତୌ ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ପାଦହୀନସ୍ତଯୋର୍ବୁଧଃ

ବୃହସ୍ପତିଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଦୁଇଟି ଗ୍ରହ—ବକ୍ର ଓ ସୌରୀ—ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ସେମାନଙ୍କର ବିସ୍ତାର ଓ ବୃତ୍ତ ମାପରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଯିଏ, ସେହିଏ ବୁଧ।

ତାରାନକ୍ଷତ୍ରରୂପାଣି ଵପୁଷ୍ମନ୍ତୀହ ଯାନି ଵୈ ବୁଧେନ ତାନି ତୁଲ୍ଯାନି ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚ ଵୈ

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ଆକୃତି ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଓ ବୁଧଙ୍କ ସହ ବିସ୍ତାର ଓ ବୃତ୍ତରେ ସମାନ।

ପ୍ରାଯଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଯୋଗୀନି ଵିଦ୍ଯାଦୃକ୍ଷାଣି ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ ତାରାନକ୍ଷତ୍ରରୂପାଣି ହୀନାନି ତୁ ପରସ୍ପରମ୍

ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ସେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍—ଅଧିକାଂଶ ତାରା ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ଯୋଗ ହୋଇଛି; ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ଆକୃତି ପରସ୍ପରେ କମ୍।

ଶତାନି ପଞ୍ଚ ଚତ୍ଵାରି ତ୍ରୀଣି ଦ୍ଵେ ଚୈଵ ଯୋଜନେ ସର୍ଵୋପରି ନିକୃଷ୍ଟାନି ତାରକାମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ଚାରି ଶତ, ତିନି ଶତ, ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନ—ଏହିଗୁଡିକ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ସବୁଠାରୁ ତଳ, ତାରାମଣ୍ଡଳ।

ଯୋଜନାନ୍ଯର୍ଧମାତ୍ରାଣି ତେଭ୍ଯୋ ହ୍ରସ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ଗ୍ରହାସ୍ତେ ଦୂରସର୍ପିଣଃ

ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ଠାରୁ କମ୍ କିଛି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ତିନିଟି ଗ୍ରହ ଅଛନ୍ତି, ଦୂରରେ ଚଳାଉଛନ୍ତି।

ସୌରୋ ଽଙ୍ଗିରାଶ୍ ଚ ଵକ୍ରଶ୍ ଚ ଜ୍ଞେଯା ମନ୍ଦଵିଚାରିଣଃ ପୂର୍ଵମେଵ ସମାଖ୍ଯାତା ଗତିସ୍ତେଷାଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍

ସୌରୀ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ବକ୍ର—ଏମାନେ ମନ୍ଦ ଗତିର ଗ୍ରହ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଗତି ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ଏତେଷ୍ଵେଵ ଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ ନକ୍ଷତ୍ରେଷୁ ସମୁତ୍ଥିତାଃ ଵିଵସ୍ଵାନଦିତେଃ ପୁତ୍ରଃ ସୂର୍ଯୋ ଵୈ ମୁନିସତ୍ତମାଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିବସ୍ୱାନ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ।

ଵିଶାଖାସୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଗ୍ରହାଣାଂ ପ୍ରଥମୋ ଗ୍ରହଃ ତ୍ଵିଷିମାନ୍ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସୋମୋ ଦେଵୋ ଵସୁସ୍ତୁ ସଃ

ବିଶାଖାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଧର୍ମର ପୁଅ—ସୋମ ଦେବ, ସେ ଭି ଭାସୁ।

ଶୀତରଶ୍ମିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କୃତ୍ତିକାସୁ ନିଶାକରଃ ଷୋଡଶାର୍ଚିର୍ଭୃଗୋଃ ପୁତ୍ରଃ ଶୁକ୍ରଃ ସୂର୍ଯାଦନନ୍ତରମ୍

ଶୀତଳ କିରଣ ଥିବା, ରାତିକୁ ତିଆରି କରୁଥିବା, କୃତ୍ତିକାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଛଉଦଶ କିରଣ ଥିବା ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରେ।

ତାରାଗ୍ରହାଣାଂ ପ୍ରଵରସ୍ ତିଷ୍ଯେ କ୍ଷେତ୍ରେ ସମୁତ୍ଥିତଃ ଗ୍ରହଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରୋ ଦ୍ଵାଦଶାର୍ଚିର୍ବୃହସ୍ପତିଃ

ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତିଷ୍ୟ ରାଶିରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ଦ୍ୱାଦଶ କିରଣ ଥିବା ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅ ବୃହସ୍ପତି ଗ୍ରହ।

ଫାଲ୍ଗୁନୀଷୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ପୂର୍ଵାଖ୍ଯାସୁ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ନଵାର୍ଚିର୍ଲୋହିତାଙ୍ଗଶ୍ ଚ ପ୍ରଜାପତିସୁତୋ ଗ୍ରହଃ

ପୂର୍ବ ଫାଲ୍ଗୁନୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ଗ୍ରହ, ନବ କିରଣ ଓ ଲାଲ ଦେହ ଥିବା।

ଆଷାଢାସ୍ଵିହ ପୂର୍ଵାସୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ରେଵତୀଷ୍ଵେଵ ସପ୍ତାର୍ଚିଃସ୍ଥାନେ ସୌରିଃ ଶନୈଶ୍ଚରଃ

ପୂର୍ବ ଆଷାଢ଼ାରେ ଗ୍ରହ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ରେବତୀରେ, ସାତ କିରଣ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ସୌରୀ ଶନୈଶ୍ଚର ବସିଛନ୍ତି।

ସୌମ୍ଯୋ ବୁଧୋ ଧନିଷ୍ଠାସୁ ପଞ୍ଚାର୍ଚିର୍ ଉଦିତୋ ଗ୍ରହଃ ତମୋମଯୋ ମୃତ୍ଯୁସୁତଃ ପ୍ରଜାକ୍ଷଯକରଃ ଶିଖୀ

ସୌମ୍ୟ ବୁଧ ଧନିଷ୍ଠାରେ, ପାଞ୍ଚ କିରଣ ଥିବା ଗ୍ରହ ଭାବେ ଉଦିତ ହେଲେ; ଅନ୍ଧକାରମୟ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ, ପ୍ରଜାନାଶକ ଶିଖି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଆଶ୍ଲେଷାସୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସର୍ଵହାରୀ ମହାଗ୍ରହଃ ତଥା ସ୍ଵନାମଧେଯେଷୁ ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯଃ ସମୁତ୍ଥିତାଃ

ଆଶ୍ଲେଷାରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା, ସମସ୍ତକୁ ଗ୍ରସିଯିବା ମହାଗ୍ରହ; ଏଭଳି ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ନିଜ ନାମର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

ତମୋଵୀର୍ଯମଯୋ ରାହୁଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା କୃଷ୍ଣମଣ୍ଡଲଃ ଭରଣୀଷୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଗ୍ରହଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କମର୍ଦନଃ

ଅନ୍ଧକାରର ଶକ୍ତିରେ ଗଠିତ ରାହୁ, ସ୍ୱଭାବରେ କଳା ଚକ୍ର ଭଳି ଅଛନ୍ତି। ଭରଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଥିବା ଗ୍ରହ।

ଏତେ ତାରା ଗ୍ରହାଶ୍ଚାପି ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯା ଭାର୍ଗଵାଦଯଃ ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ରପୀଡାସୁ ଯାନ୍ତି ଵୈଗୁଣ୍ଯତାଂ ଯତଃ

ଭାର୍ଗବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତାରା ଏବଂ ଗ୍ରହମାନେ, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ନକ୍ଷତ୍ରର ପୀଡା ଦେଇ, ଅଶୁଭ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଏହି ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଏଭଳି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ମୁଚ୍ଯତେ ତେନ ଦୋଷେଣ ତତସ୍ତଦ୍ଗ୍ରହଭକ୍ତିତଃ ସର୍ଵଗ୍ରହାଣାମେତେଷାମ୍ ଆଦିରାଦିତ୍ଯ ଉଚ୍ଯତେ

ସେଇ ଗ୍ରହପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖିଲେ, ସେଇ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ ମନାଯାଏ।

ତାରାଗ୍ରହାଣାଂ ଶୁକ୍ରସ୍ତୁ କେତୂନାଂ ଚାପି ଧୂମଵାନ୍ ଧ୍ରୁଵଃ କିଲ ଗ୍ରହାଣାଂ ତୁ ଵିଭକ୍ତାନାଂ ଚତୁର୍ଦିଶମ୍

ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁକ୍ର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ପୁଛଳ ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧୂମବାନ୍, ଚାରିଦିଗରେ ଥିବା ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ରୁବ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରଵିଷ୍ଠା ସ୍ଯାଦ୍ ଅଯନାନାଂ ତଥୋତ୍ତରମ୍ ଵର୍ଷାଣାଂ ଚୈଵ ପଞ୍ଚାନାମ୍ ଆଦ୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରଃ ସ୍ମୃତଃ

ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରବିଷ୍ଠା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅୟନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତରାୟଣ, ପାଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ବର୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷକୁ 'ବର୍ଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଋତୂନାଂ ଶିଶିରଶ୍ଚାପି ମାସାନାଂ ମାଘ ଉଚ୍ଯତେ ପକ୍ଷାଣାଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷସ୍ତୁ ତିଥୀନାଂ ପ୍ରତିପତ୍ତଥା

ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶିଶିର, ମାସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମାଘ, ପକ୍ଷମାନେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ, ତିଥିମାନେ ପ୍ରଥମ ପ୍ରତିପଦା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।

ଅହୋରାତ୍ରଵିଭାଗାନାମ୍ ଅହଶ୍ଚାଦିଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ମୁହୂର୍ତାନାଂ ତଥୈଵାଦିର୍ ମୁହୂର୍ତୋ ରୁଦ୍ରଦୈଵତଃ

ଦିନ ଓ ରାତିର ବିଭାଗରେ ଦିନକୁ ଆରମ୍ଭ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ମୁହୂର୍ତ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପହାରିତ।

କ୍ଷଣଶ୍ଚାପି ନିମେଷାଦିଃ କାଲଃ କାଲଵିଦାଂ ଵରାଃ ଶ୍ରଵଣାନ୍ତଂ ଧନିଷ୍ଠାଦି ଯୁଗଂ ସ୍ଯାତ୍ପଞ୍ଚଵାର୍ଷିକମ୍

କ୍ଷଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନିମେଷ ପ୍ରଥମ, ହେ କାଳଜ୍ଞମାନେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶ୍ରବଣ ଶେଷରୁ ଧନିଷ୍ଠା ଆରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁଗକୁ ପାଞ୍ଚବାର୍ଷିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଭାନୋର୍ଗତିଵିଶେଷେଣ ଚକ୍ରଵତ୍ପରିଵର୍ତତେ ଦିଵାକରଃ ସ୍ମୃତସ୍ତସ୍ମାତ୍ କାଲକୃଦ୍ଵିଭୁରୀଶ୍ଵରଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ବିଶେଷ ଗତିରେ, ସେ ଚକ୍ରଭଳି ଘୂରୁଛନ୍ତି, ଏହିପରି ସେ 'ଦିନକର' ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ, ସମୟ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଚତୁର୍ଵିଧାନାଂ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଵର୍ତକନିଵର୍ତକଃ ତସ୍ଯାପି ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେଵଃ ପ୍ରଵର୍ତକଃ

ଚାରିପ୍ରକାର ଜୀବମାନଙ୍କର ଆରମ୍ଭ ଓ ସମାପ୍ତି କରୁଥିବା ସେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।

ଇତ୍ଯେଷ ଜ୍ଯୋତିଷାମେଵଂ ସଂନିଵେଶୋ ଽର୍ଥନିଶ୍ଚଯଃ ଲୋକସଂଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ ମହାଦେଵେନ ନିର୍ମିତଃ

ଏଭଳି ଜ୍ୟୋତିଷମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥ ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଦୈନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମହାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।

ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ଭଗଵତା କଲ୍ପାଦୌ ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତିତଃ ସ ଆଶ୍ରଯୋ ଽଭିମାନୀ ଚ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜ୍ଯୋତିରାତ୍ମକଃ

ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ଭଗବାନ୍ ଚିନ୍ତାଭାବରେ ଏହାକୁ ଚାଲୁ କରିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର, ଅଧିପତି ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ୟୋତିର ମୂଳ।