ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ସୋମର୍କ୍ଷଗ୍ରହସୂର୍ଯେଷୁ କୀର୍ତିତାସ୍ତ୍ଵଭିମାନିନଃ ସ୍ଥାନାନ୍ଯେତାନ୍ଯଥୋକ୍ତାନି ସ୍ଥାନିନ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଦେଵତାଃ

ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ବିତ ଦେବତାମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସେଠି ଅବସ୍ଥିତ ।

ସୌରମ୍ ଅଗ୍ନିମଯଂ ସ୍ଥାନଂ ସହସ୍ରାଂଶୋର୍ଵିଵସ୍ଵତଃ ହିମାଂଶୋସ୍ତୁ ସ୍ମୃତଂ ସ୍ଥାନମ୍ ଅମ୍ମଯଂ ଶୁକ୍ଲମେଵ ଚ

ବିବସ୍ୱାନ, ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗୃହ ଅଗ୍ନିମୟ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହ ଜଳମୟ ଓ ଧଳା ଭାବେ ପରିଚିତ ।

ଆପ୍ଯଂ ଶ୍ଯାମଂ ମନୋଜ୍ଞଂ ଚ ବୁଧରଶ୍ମିଗୃହଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଶୁକ୍ଲସ୍ଯାପ୍ଯମ୍ମଯଂ ଶୁକ୍ଲଂ ପଦଂ ଷୋଡଶରଶ୍ମିଵତ୍

ବୁଧଙ୍କ ଗୃହ ଜଳମୟ, ଶ୍ୟାମ ଓ ମନୋହର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଗୃହ ମଧ୍ୟ ଜଳମୟ ଓ ଧଳା, ଷୋଳ କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ।

ନଵରଶ୍ମି ତୁ ଭୌମସ୍ଯ ଲୋହିତଂ ସ୍ଥାନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ହରିଦ୍ରାଭଂ ବୃହଚ୍ଚାପି ଷୋଡଶାର୍ଚିର୍ବୃହସ୍ପତେଃ

ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୃହ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ନଅ କିରଣ ଥାଏ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଗୃହ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ବଡ଼ ଏବଂ ଷୋଳ ଆଗୁନି ଶିଖା ଥାଏ ।

ଅଷ୍ଟରଶ୍ମିଗୃହଂ ଚାପି ପ୍ରୋକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣଂ ଶନୈଶ୍ଚରେ ସ୍ଵର୍ଭାନୋସ୍ତାମସଂ ସ୍ଥାନଂ ଭୂତସଂତାପନାଲଯମ୍

ଶନିଙ୍କ ଗୃହ କଳା ଓ ଅଷ୍ଟ କିରଣ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ଗୃହ ଅନ୍ଧକାରମୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବା ଆଶ୍ରୟ ।

ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତାରକାଃ ସର୍ଵାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଋଷଯସ୍ତ୍ଵେକରଶ୍ମଯଃ ଆଶ୍ରଯାଃ ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତୀନାଂ ଶୁକ୍ଲାଶ୍ଚାପି ସ୍ଵଵର୍ଣତଃ

ସମସ୍ତ ତାରା ଋଷି ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଗୋଟିଏ କିରଣ ଅଛି; ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ମହିମା ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସ୍ୱଭାବରେ ଧଳା ।

ଘନତୋଯାତ୍ମିକା ଜ୍ଞେଯାଃ କଲ୍ପାଦାଵେଵ ନିର୍ମିତାଃ ଆଦିତ୍ଯରଶ୍ମିସଂଯୋଗାତ୍ ସଂପ୍ରକାଶାତ୍ମିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଏମାନେ ଘନ ଜଳରୁ ଗଠିତ, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସହିତ ମିଶି, ଏମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ।

ନଵଯୋଜନସାହସ୍ରୋ ଵିଷ୍କଂଭଃ ସଵିତୁଃ ସ୍ମୃତଃ ତ୍ରିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରୋ ମଣ୍ଡଲସ୍ଯ ପ୍ରମାଣତଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଧାର ନବ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରୀ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହାର ମଣ୍ଡଳର ପରିଧି ତିନିଗୁଣା ଅଟୁଟ ଅଛି ।

ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସୂର୍ଯଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଵିସ୍ତାରଃ ଶଶିନଃ ସ୍ମୃତଃ ତୁଲ୍ଯସ୍ତଯୋସ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ ଭୂତ୍ଵାଧସ୍ତାତ୍ପ୍ରସର୍ପତି

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆକାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୁଇଗୁଣା; ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଦୁହିଁଠାରେ ସମାନ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ଚଳାଯାନ୍ତି ।

ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ପୃଥିଵୀଛାଯାଂ ନିର୍ମିତାଂ ମଣ୍ଡଲାକୃତିମ୍ ସ୍ଵର୍ଭାନୋସ୍ତୁ ବୃହତ୍ସ୍ଥାନଂ ତୃତୀଯଂ ଯତ୍ତମୋମଯମ୍

ପୃଥିବୀର ଛାୟାକୁ ଉଠାଇ, ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ଆକୃତି ତିଆରି ହେଲା; ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର ବଡ଼ ଅବସ୍ଥାନ ତୃତୀୟ, ଯାହା ଅନ୍ଧକାରରୁ ଗଠିତ।

ଆଦିତ୍ଯାତ୍ତଚ୍ଚ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସମଂ ଗଚ୍ଛତି ପର୍ଵସୁ ଆଦିତ୍ଯମେତି ସୋମାଚ୍ଚ ପୁନଃ ସୌରେଷୁ ପର୍ଵସୁ

ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବାହାରି, ଏହା ପର୍ବକାଳରେ ସମଭାବରେ ଗତି କରେ; ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚେ, ପୁଣି ପର୍ବକାଳରେ ସୌର ମଣ୍ଡଳକୁ ଯାଏ।

ସ୍ଵର୍ଭାନୁଂ ନୁଦତେ ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵର୍ଭାନୁରୁଚ୍ଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଷୋଡଶୋ ଭାଗୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ଵିଧୀଯତେ

ଯେହেতୁ ଏହା ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କୁ ଟେଲାଇ ଦେଉଛି, ସେହିପାଇଁ ଏହାକୁ 'ସ୍ୱର୍ଭାନୁ' ବୋଲାଯାଏ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଛଉଦଶମ ଅଂଶ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି।

ଵିଷ୍କଂଭାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଯୋଜନାଗ୍ରାତ୍ପ୍ରମାଣତଃ ଭାର୍ଗଵାତ୍ପାଦହୀନସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵୈ ବୃହସ୍ପତିଃ

ଉପରି ଭାଗର ଭିତି ଓ ବୃତ୍ତ ମାପରୁ, ଯୋଜନ ଶିରାରୁ ମାପିଲେ, ଭାର୍ଗବରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଯିଏ, ସେହିଏ ବୃହସ୍ପତି।

ବୃହସ୍ପତେଃ ପାଦହୀନୌ ଵକ୍ରସୌରୀ ଉଭୌ ସ୍ମୃତୌ ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ପାଦହୀନସ୍ତଯୋର୍ବୁଧଃ

ବୃହସ୍ପତିଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଦୁଇଟି ଗ୍ରହ—ବକ୍ର ଓ ସୌରୀ—ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ସେମାନଙ୍କର ବିସ୍ତାର ଓ ବୃତ୍ତ ମାପରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଯିଏ, ସେହିଏ ବୁଧ।

ତାରାନକ୍ଷତ୍ରରୂପାଣି ଵପୁଷ୍ମନ୍ତୀହ ଯାନି ଵୈ ବୁଧେନ ତାନି ତୁଲ୍ଯାନି ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚ ଵୈ

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ଆକୃତି ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଓ ବୁଧଙ୍କ ସହ ବିସ୍ତାର ଓ ବୃତ୍ତରେ ସମାନ।

ପ୍ରାଯଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଯୋଗୀନି ଵିଦ୍ଯାଦୃକ୍ଷାଣି ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ ତାରାନକ୍ଷତ୍ରରୂପାଣି ହୀନାନି ତୁ ପରସ୍ପରମ୍

ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ସେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍—ଅଧିକାଂଶ ତାରା ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ଯୋଗ ହୋଇଛି; ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ଆକୃତି ପରସ୍ପରେ କମ୍।

ଶତାନି ପଞ୍ଚ ଚତ୍ଵାରି ତ୍ରୀଣି ଦ୍ଵେ ଚୈଵ ଯୋଜନେ ସର୍ଵୋପରି ନିକୃଷ୍ଟାନି ତାରକାମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ଚାରି ଶତ, ତିନି ଶତ, ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନ—ଏହିଗୁଡିକ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ସବୁଠାରୁ ତଳ, ତାରାମଣ୍ଡଳ।

ଯୋଜନାନ୍ଯର୍ଧମାତ୍ରାଣି ତେଭ୍ଯୋ ହ୍ରସ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ଗ୍ରହାସ୍ତେ ଦୂରସର୍ପିଣଃ

ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ଠାରୁ କମ୍ କିଛି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ତିନିଟି ଗ୍ରହ ଅଛନ୍ତି, ଦୂରରେ ଚଳାଉଛନ୍ତି।

ସୌରୋ ଽଙ୍ଗିରାଶ୍ ଚ ଵକ୍ରଶ୍ ଚ ଜ୍ଞେଯା ମନ୍ଦଵିଚାରିଣଃ ପୂର୍ଵମେଵ ସମାଖ୍ଯାତା ଗତିସ୍ତେଷାଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍

ସୌରୀ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ବକ୍ର—ଏମାନେ ମନ୍ଦ ଗତିର ଗ୍ରହ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଗତି ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ଏତେଷ୍ଵେଵ ଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ ନକ୍ଷତ୍ରେଷୁ ସମୁତ୍ଥିତାଃ ଵିଵସ୍ଵାନଦିତେଃ ପୁତ୍ରଃ ସୂର୍ଯୋ ଵୈ ମୁନିସତ୍ତମାଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିବସ୍ୱାନ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅ।

ଵିଶାଖାସୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଗ୍ରହାଣାଂ ପ୍ରଥମୋ ଗ୍ରହଃ ତ୍ଵିଷିମାନ୍ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସୋମୋ ଦେଵୋ ଵସୁସ୍ତୁ ସଃ

ବିଶାଖାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଧର୍ମର ପୁଅ—ସୋମ ଦେବ, ସେ ଭି ଭାସୁ।

ଶୀତରଶ୍ମିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ କୃତ୍ତିକାସୁ ନିଶାକରଃ ଷୋଡଶାର୍ଚିର୍ଭୃଗୋଃ ପୁତ୍ରଃ ଶୁକ୍ରଃ ସୂର୍ଯାଦନନ୍ତରମ୍

ଶୀତଳ କିରଣ ଥିବା, ରାତିକୁ ତିଆରି କରୁଥିବା, କୃତ୍ତିକାରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଛଉଦଶ କିରଣ ଥିବା ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରେ।

ତାରାଗ୍ରହାଣାଂ ପ୍ରଵରସ୍ ତିଷ୍ଯେ କ୍ଷେତ୍ରେ ସମୁତ୍ଥିତଃ ଗ୍ରହଶ୍ଚାଙ୍ଗିରସଃ ପୁତ୍ରୋ ଦ୍ଵାଦଶାର୍ଚିର୍ବୃହସ୍ପତିଃ

ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତିଷ୍ୟ ରାଶିରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ; ଦ୍ୱାଦଶ କିରଣ ଥିବା ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁଅ ବୃହସ୍ପତି ଗ୍ରହ।

ଫାଲ୍ଗୁନୀଷୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ପୂର୍ଵାଖ୍ଯାସୁ ଜଗଦ୍ଗୁରୁଃ ନଵାର୍ଚିର୍ଲୋହିତାଙ୍ଗଶ୍ ଚ ପ୍ରଜାପତିସୁତୋ ଗ୍ରହଃ

ପୂର୍ବ ଫାଲ୍ଗୁନୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ଗୁରୁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ ଗ୍ରହ, ନବ କିରଣ ଓ ଲାଲ ଦେହ ଥିବା।

ଆଷାଢାସ୍ଵିହ ପୂର୍ଵାସୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ରେଵତୀଷ୍ଵେଵ ସପ୍ତାର୍ଚିଃସ୍ଥାନେ ସୌରିଃ ଶନୈଶ୍ଚରଃ

ପୂର୍ବ ଆଷାଢ଼ାରେ ଗ୍ରହ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ରେବତୀରେ, ସାତ କିରଣ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ସୌରୀ ଶନୈଶ୍ଚର ବସିଛନ୍ତି।

ସୌମ୍ଯୋ ବୁଧୋ ଧନିଷ୍ଠାସୁ ପଞ୍ଚାର୍ଚିର୍ ଉଦିତୋ ଗ୍ରହଃ ତମୋମଯୋ ମୃତ୍ଯୁସୁତଃ ପ୍ରଜାକ୍ଷଯକରଃ ଶିଖୀ

ସୌମ୍ୟ ବୁଧ ଧନିଷ୍ଠାରେ, ପାଞ୍ଚ କିରଣ ଥିବା ଗ୍ରହ ଭାବେ ଉଦିତ ହେଲେ; ଅନ୍ଧକାରମୟ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ, ପ୍ରଜାନାଶକ ଶିଖି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଆଶ୍ଲେଷାସୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସର୍ଵହାରୀ ମହାଗ୍ରହଃ ତଥା ସ୍ଵନାମଧେଯେଷୁ ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯଃ ସମୁତ୍ଥିତାଃ

ଆଶ୍ଲେଷାରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା, ସମସ୍ତକୁ ଗ୍ରସିଯିବା ମହାଗ୍ରହ; ଏଭଳି ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ନିଜ ନାମର ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।

ତମୋଵୀର୍ଯମଯୋ ରାହୁଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା କୃଷ୍ଣମଣ୍ଡଲଃ ଭରଣୀଷୁ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଗ୍ରହଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କମର୍ଦନଃ

ଅନ୍ଧକାରର ଶକ୍ତିରେ ଗଠିତ ରାହୁ, ସ୍ୱଭାବରେ କଳା ଚକ୍ର ଭଳି ଅଛନ୍ତି। ଭରଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଥିବା ଗ୍ରହ।

ଏତେ ତାରା ଗ୍ରହାଶ୍ଚାପି ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯା ଭାର୍ଗଵାଦଯଃ ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ରପୀଡାସୁ ଯାନ୍ତି ଵୈଗୁଣ୍ଯତାଂ ଯତଃ

ଭାର୍ଗବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତାରା ଏବଂ ଗ୍ରହମାନେ, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ନକ୍ଷତ୍ରର ପୀଡା ଦେଇ, ଅଶୁଭ ହୋଇଯାନ୍ତି—ଏହି ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଏଭଳି ବୁଝିବା ଉଚିତ।