ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଶନୈଶ୍ଚରଂ ତଥା ସ୍ଥାନଂ ଦେଵଶ୍ଚାପି ଶନୈଶ୍ଚରଃ ବୌଧଂ ବୁଧସ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଭାନୁଃ ସ୍ଵର୍ଭାନୁସ୍ଥାନମାଶ୍ରିତଃ

ଏଭଳି ଶନି ତାଙ୍କର ଗୃହକୁ, ଦେବତା ଶନି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବୁଧ ବୁଧର ଗୃହକୁ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ତାଙ୍କର ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ସର୍ଵାଣି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଵିଶନ୍ତି ଚ ଗୃହାଣ୍ଯେତାନି ସର୍ଵାଣି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ସୁକୃତାତ୍ମନାମ୍

ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ; ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରାମାଣିକ ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ସଂପୃକ୍ତ ।

କଲ୍ପାଦୌ ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତାନି ନିର୍ମିତାନି ସ୍ଵଯଂଭୁଵା ସ୍ଥାନାନ୍ଯେତାନି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯାଵଦ୍ ଆଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍

କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ, ଏହି ସବୁକୁ ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ କରାଯାଇ ଚଳାଉଥିଲେ; ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ବିନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ ।

ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଦେଵସ୍ଥାନାନି ତାନି ଵୈ ଅଭିମାନିନୋ ଽଵତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଦେଵାଃ ସ୍ଥାନଂ ପୁନଃ ପୁନଃ

ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଦେବତାମାନେ ଗର୍ବିତ ଭାବରେ ପୁନିପୁନି ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକାର କରନ୍ତି ।

ଅତୀତୈସ୍ତୁ ସହୈତାନି ଭାଵ୍ଯାଭାଵ୍ଯୈଃ ସୁରୈଃ ସହ ଵର୍ତନ୍ତେ ଵର୍ତମାନୈଶ୍ ଚ ସ୍ଥାନିଭିସ୍ତୈଃ ସୁରୈଃ ସହ

ଅତୀତ ଦେବତା, ଭବିଷ୍ୟତ ଯା ନ ଆସିବା ଦେବତା ଓ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସଦା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିଥାଏ ।

ଅସ୍ମିନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରେ ଚୈଵ ଗ୍ରହା ଵୈମାନିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ ଵିଵସ୍ଵାନଦିତେଃ ପୁତ୍ରଃ ସୂର୍ଯୋ ଵୈଵସ୍ଵତେ ଽନ୍ତରେ

ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଗ୍ରହମାନେ ଦେବମୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି; ବିବସ୍ୱାନ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।

ଦ୍ଯୁତିମାନୃଷିପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସୋମୋ ଦେଵୋ ଵସୁଃ ସ୍ମୃତଃ ଶୁକ୍ରୋ ଦେଵସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଭାର୍ଗଵୋ ଽସୁରଯାଜକଃ

ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୋମ, ଋଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଦେବତା ଓ ବସୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ; ଶୁକ୍ର ଦେବତା, ଭାର୍ଗବ ଭାବେ ଓ ଅସୁରଙ୍କ ପୂଜକ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା ।

ବୃହତ୍ତେଜାଃ ସ୍ମୃତୋ ଦେଵୋ ଦେଵାଚାର୍ଯୋ ଽଙ୍ଗିରଃସୁତଃ ବୁଧୋ ମନୋହରଶ୍ଚୈଵ ଋଷିପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ

ବିଶାଳ ତେଜସ୍ୱୀ ଦେବତା, ଦେବମାନେଙ୍କ ଗୁରୁ, ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବୃହସ୍ପତି ଭାବେ ପରିଚିତ; ମନୋହର ବୁଧ, ଋଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି ।

ଶନୈଶ୍ଚରୋ ଵିରୂପସ୍ତୁ ସଂଜ୍ଞାପୁତ୍ରୋ ଵିଵସ୍ଵତଃ ଅଗ୍ନିର୍ଵିକେଶ୍ଯାଂ ଜଜ୍ଞେ ତୁ ଯୁଵାସୌ ଲୋହିତାର୍ଚିଷଃ

ବିଚିତ୍ର ଆକୃତିର ଶନି, ସଂଜ୍ଞା ଓ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଅଗ୍ନି, ବିକେଶୀର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଗୁନି ଲାଲ ରଙ୍ଗର ।

ନକ୍ଷତ୍ରଋକ୍ଷନାମିନ୍ଯୋ ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯସ୍ତୁ ତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ସ୍ଵର୍ଭାନୁଃ ସିଂହିକାପୁତ୍ରୋ ଭୂତସଂତାପନୋ ଽସୁରଃ

ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରା ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ; ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଏକ ଅସୁର ।

ସୋମର୍କ୍ଷଗ୍ରହସୂର୍ଯେଷୁ କୀର୍ତିତାସ୍ତ୍ଵଭିମାନିନଃ ସ୍ଥାନାନ୍ଯେତାନ୍ଯଥୋକ୍ତାନି ସ୍ଥାନିନ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ଦେଵତାଃ

ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ବିତ ଦେବତାମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ସେଠି ଅବସ୍ଥିତ ।

ସୌରମ୍ ଅଗ୍ନିମଯଂ ସ୍ଥାନଂ ସହସ୍ରାଂଶୋର୍ଵିଵସ୍ଵତଃ ହିମାଂଶୋସ୍ତୁ ସ୍ମୃତଂ ସ୍ଥାନମ୍ ଅମ୍ମଯଂ ଶୁକ୍ଲମେଵ ଚ

ବିବସ୍ୱାନ, ହଜାର କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଗୃହ ଅଗ୍ନିମୟ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହ ଜଳମୟ ଓ ଧଳା ଭାବେ ପରିଚିତ ।

ଆପ୍ଯଂ ଶ୍ଯାମଂ ମନୋଜ୍ଞଂ ଚ ବୁଧରଶ୍ମିଗୃହଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଶୁକ୍ଲସ୍ଯାପ୍ଯମ୍ମଯଂ ଶୁକ୍ଲଂ ପଦଂ ଷୋଡଶରଶ୍ମିଵତ୍

ବୁଧଙ୍କ ଗୃହ ଜଳମୟ, ଶ୍ୟାମ ଓ ମନୋହର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଗୃହ ମଧ୍ୟ ଜଳମୟ ଓ ଧଳା, ଷୋଳ କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ।

ନଵରଶ୍ମି ତୁ ଭୌମସ୍ଯ ଲୋହିତଂ ସ୍ଥାନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ହରିଦ୍ରାଭଂ ବୃହଚ୍ଚାପି ଷୋଡଶାର୍ଚିର୍ବୃହସ୍ପତେଃ

ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଗୃହ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ନଅ କିରଣ ଥାଏ; ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଗୃହ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର, ବଡ଼ ଏବଂ ଷୋଳ ଆଗୁନି ଶିଖା ଥାଏ ।

ଅଷ୍ଟରଶ୍ମିଗୃହଂ ଚାପି ପ୍ରୋକ୍ତଂ କୃଷ୍ଣଂ ଶନୈଶ୍ଚରେ ସ୍ଵର୍ଭାନୋସ୍ତାମସଂ ସ୍ଥାନଂ ଭୂତସଂତାପନାଲଯମ୍

ଶନିଙ୍କ ଗୃହ କଳା ଓ ଅଷ୍ଟ କିରଣ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ଗୃହ ଅନ୍ଧକାରମୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବା ଆଶ୍ରୟ ।

ଵିଜ୍ଞେଯାସ୍ତାରକାଃ ସର୍ଵାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଋଷଯସ୍ତ୍ଵେକରଶ୍ମଯଃ ଆଶ୍ରଯାଃ ପୁଣ୍ଯକୀର୍ତୀନାଂ ଶୁକ୍ଲାଶ୍ଚାପି ସ୍ଵଵର୍ଣତଃ

ସମସ୍ତ ତାରା ଋଷି ଭାବେ ଜଣାଯାନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକର ଗୋଟିଏ କିରଣ ଅଛି; ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ମହିମା ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଓ ସ୍ୱଭାବରେ ଧଳା ।

ଘନତୋଯାତ୍ମିକା ଜ୍ଞେଯାଃ କଲ୍ପାଦାଵେଵ ନିର୍ମିତାଃ ଆଦିତ୍ଯରଶ୍ମିସଂଯୋଗାତ୍ ସଂପ୍ରକାଶାତ୍ମିକାଃ ସ୍ମୃତାଃ

ଏମାନେ ଘନ ଜଳରୁ ଗଠିତ, କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ସହିତ ମିଶି, ଏମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ।

ନଵଯୋଜନସାହସ୍ରୋ ଵିଷ୍କଂଭଃ ସଵିତୁଃ ସ୍ମୃତଃ ତ୍ରିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରୋ ମଣ୍ଡଲସ୍ଯ ପ୍ରମାଣତଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଧାର ନବ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରୀ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହାର ମଣ୍ଡଳର ପରିଧି ତିନିଗୁଣା ଅଟୁଟ ଅଛି ।

ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସୂର୍ଯଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଵିସ୍ତାରଃ ଶଶିନଃ ସ୍ମୃତଃ ତୁଲ୍ଯସ୍ତଯୋସ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ ଭୂତ୍ଵାଧସ୍ତାତ୍ପ୍ରସର୍ପତି

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆକାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୁଇଗୁଣା; ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଦୁହିଁଠାରେ ସମାନ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ଚଳାଯାନ୍ତି ।

ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ପୃଥିଵୀଛାଯାଂ ନିର୍ମିତାଂ ମଣ୍ଡଲାକୃତିମ୍ ସ୍ଵର୍ଭାନୋସ୍ତୁ ବୃହତ୍ସ୍ଥାନଂ ତୃତୀଯଂ ଯତ୍ତମୋମଯମ୍

ପୃଥିବୀର ଛାୟାକୁ ଉଠାଇ, ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ଆକୃତି ତିଆରି ହେଲା; ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର ବଡ଼ ଅବସ୍ଥାନ ତୃତୀୟ, ଯାହା ଅନ୍ଧକାରରୁ ଗଠିତ।

ଆଦିତ୍ଯାତ୍ତଚ୍ଚ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସମଂ ଗଚ୍ଛତି ପର୍ଵସୁ ଆଦିତ୍ଯମେତି ସୋମାଚ୍ଚ ପୁନଃ ସୌରେଷୁ ପର୍ଵସୁ

ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ବାହାରି, ଏହା ପର୍ବକାଳରେ ସମଭାବରେ ଗତି କରେ; ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚେ, ପୁଣି ପର୍ବକାଳରେ ସୌର ମଣ୍ଡଳକୁ ଯାଏ।

ସ୍ଵର୍ଭାନୁଂ ନୁଦତେ ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଵର୍ଭାନୁରୁଚ୍ଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଷୋଡଶୋ ଭାଗୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ଵିଧୀଯତେ

ଯେହেতୁ ଏହା ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କୁ ଟେଲାଇ ଦେଉଛି, ସେହିପାଇଁ ଏହାକୁ 'ସ୍ୱର୍ଭାନୁ' ବୋଲାଯାଏ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଛଉଦଶମ ଅଂଶ ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଛି।

ଵିଷ୍କଂଭାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଯୋଜନାଗ୍ରାତ୍ପ୍ରମାଣତଃ ଭାର୍ଗଵାତ୍ପାଦହୀନସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵୈ ବୃହସ୍ପତିଃ

ଉପରି ଭାଗର ଭିତି ଓ ବୃତ୍ତ ମାପରୁ, ଯୋଜନ ଶିରାରୁ ମାପିଲେ, ଭାର୍ଗବରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଯିଏ, ସେହିଏ ବୃହସ୍ପତି।

ବୃହସ୍ପତେଃ ପାଦହୀନୌ ଵକ୍ରସୌରୀ ଉଭୌ ସ୍ମୃତୌ ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ପାଦହୀନସ୍ତଯୋର୍ବୁଧଃ

ବୃହସ୍ପତିଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଦୁଇଟି ଗ୍ରହ—ବକ୍ର ଓ ସୌରୀ—ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ସେମାନଙ୍କର ବିସ୍ତାର ଓ ବୃତ୍ତ ମାପରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଯିଏ, ସେହିଏ ବୁଧ।

ତାରାନକ୍ଷତ୍ରରୂପାଣି ଵପୁଷ୍ମନ୍ତୀହ ଯାନି ଵୈ ବୁଧେନ ତାନି ତୁଲ୍ଯାନି ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚ ଵୈ

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ଆକୃତି ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଓ ବୁଧଙ୍କ ସହ ବିସ୍ତାର ଓ ବୃତ୍ତରେ ସମାନ।

ପ୍ରାଯଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଯୋଗୀନି ଵିଦ୍ଯାଦୃକ୍ଷାଣି ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍ ତାରାନକ୍ଷତ୍ରରୂପାଣି ହୀନାନି ତୁ ପରସ୍ପରମ୍

ଯିଏ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ସେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍—ଅଧିକାଂଶ ତାରା ଚନ୍ଦ୍ର ସହ ଯୋଗ ହୋଇଛି; ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରର ଆକୃତି ପରସ୍ପରେ କମ୍।

ଶତାନି ପଞ୍ଚ ଚତ୍ଵାରି ତ୍ରୀଣି ଦ୍ଵେ ଚୈଵ ଯୋଜନେ ସର୍ଵୋପରି ନିକୃଷ୍ଟାନି ତାରକାମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ଚାରି ଶତ, ତିନି ଶତ, ଦୁଇ ଶତ ଯୋଜନ—ଏହିଗୁଡିକ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ସବୁଠାରୁ ତଳ, ତାରାମଣ୍ଡଳ।

ଯୋଜନାନ୍ଯର୍ଧମାତ୍ରାଣି ତେଭ୍ଯୋ ହ୍ରସ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ଗ୍ରହାସ୍ତେ ଦୂରସର୍ପିଣଃ

ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ଠାରୁ କମ୍ କିଛି ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ତିନିଟି ଗ୍ରହ ଅଛନ୍ତି, ଦୂରରେ ଚଳାଉଛନ୍ତି।

ସୌରୋ ଽଙ୍ଗିରାଶ୍ ଚ ଵକ୍ରଶ୍ ଚ ଜ୍ଞେଯା ମନ୍ଦଵିଚାରିଣଃ ପୂର୍ଵମେଵ ସମାଖ୍ଯାତା ଗତିସ୍ତେଷାଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍

ସୌରୀ, ଅଙ୍ଗିରାସ ଓ ବକ୍ର—ଏମାନେ ମନ୍ଦ ଗତିର ଗ୍ରହ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଗତି ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।