ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଦ୍ଯୁତିର୍ଦ୍ଯୁତିମତାଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଯତ୍ତେଜଃ ସର୍ଵଲୌକିକମ୍ ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକେଶୋ ମହାଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ

ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନଙ୍କର ତେଜ, ତୁମର ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଥ—ମହାଦେବ, ପ୍ରଜାପତି।

ସୂର୍ଯ ଏଵ ତ୍ରିଲୋକେଶୋ ମୂଲଂ ପରମଦୈଵତମ୍ ତତଃ ସଂଜାଯତେ ସର୍ଵଂ ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାକି ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ମୂଳ ଦେବତା। ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠିକୁ ଯାଇ ଲୟ ହୁଏ।

ଭାଵାଭାଵୌ ହି ଲୋକାନାମ୍ ଆଦିତ୍ଯାନ୍ନିଃସୃତୌ ପୁରା ଅଵିଜ୍ଞେଯୋ ଗ୍ରହୋ ଵିପ୍ରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ସୁପ୍ରଭୋ ରଵିଃ

ଲୋକମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ହୁଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଗ୍ରହକୁ ଚିହ୍ନିବା ଅତି କଠିନ—ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରବି।

ଅତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନିଧନଂ ଜାଯନ୍ତେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ କ୍ଷଣା ମୁହୂର୍ତା ଦିଵସା ନିଶାଃ ପକ୍ଷାଶ୍ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ଏଠିରେ କ୍ଷଣ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ, ରାତି ଓ ପକ୍ଷ ସମସ୍ତ ଶେଷ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ମାସାଃ ସଂଵତ୍ସରଶ୍ଚୈଵ ଋତଵୋ ଽଥ ଯୁଗାନି ଚ ତଦାଦିତ୍ଯାଦୃତେ ହ୍ଯେଷା କାଲସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ

ମାସ, ବର୍ଷ, ଋତୁ ଓ ଯୁଗ—ଏସବୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା କେବେ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

କାଲାଦୃତେ ନ ନିଯମୋ ନ ଦୀକ୍ଷା ନାହ୍ନିକକ୍ରମଃ ଋତୂନାଂ ଚ ଵିଭାଗଶ୍ ଚ ପୁଷ୍ପଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ କୁତଃ

ସମୟ ବିନା କୌଣସି ନିୟମ, ଦୀକ୍ଷା, ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା ନାହିଁ; ଋତୁମାନଙ୍କର ବିଭାଗ, ପୁଷ୍ପ, ମୂଳ, ଫଳ କେଉଁଠୁ ଆସିବ?

କୁତଃ ସସ୍ଯଵିନିଷ୍ପତ୍ତିସ୍ ତୃଣୌଷଧିଗଣୋ ଽପି ଚ ଅଭାଵୋ ଵ୍ଯଵହାରାଣାଂ ଜନ୍ତୂନାଂ ଦିଵି ଚେହ ଚ

ଧାନ୍ୟର ପକ୍କା ହେବା, ଘାସ ଓ ଔଷଧିମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି କିପରି ହେବ? ଏହା ବିନା, ଏଠି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।

ଜଗତ୍ପ୍ରତାପନମୃତେ ଭାସ୍କରଂ ରୁଦ୍ରରୂପିଣମ୍ ସ ଏଷ କାଲଶ୍ଚାଗ୍ନିଶ୍ ଚ ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ

ଭାସ୍କର, ଯିଏ ରୁଦ୍ରର ରୂପ ଏବଂ ବିଶ୍ୱକୁ ତାପିତ କରନ୍ତି, ସେ ବିନା ଜଗତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନାହିଁ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି କାଳ, ଅଗ୍ନି, ଦ୍ୱାଦଶ ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରଜାପତି।

ତପତ୍ଯେଷ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ ସ ଏଷ ତେଜସାଂ ରାଶିଃ ସମସ୍ତଃ ସାର୍ଵଲୌକିକଃ

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଏହି ତିନି ଲୋକ—ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ—କୁ ତାପିତ କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ତେଜର ଏକତ୍ର ରାଶି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପିତ।

ଉତ୍ତମଂ ମାର୍ଗମାସ୍ଥାଯ ରାତ୍ର୍ଯହୋଭିର୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍ ପାର୍ଶ୍ଵତ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧଶ୍ ଚୈଵ ତାପଯତ୍ଯେଷ ସର୍ଵଶଃ

ଉତ୍ତମ ପଥ ଅନୁସରି, ଦିନ ଓ ରାତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ପାର୍ଶ୍ୱ, ଉପରେ ଓ ତଳେ—ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାପିତ କରନ୍ତି।

ଯଥା ପ୍ରଭାକରୋ ଦୀପୋ ଗୃହମଧ୍ଯେ ଽଵଲମ୍ବିତଃ ପାର୍ଶ୍ଵତ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧଶ୍ଚୈଵ ତମୋ ନାଶଯତେ ସମମ୍

ଯେପରି ଏକ ଦୀପ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଝୁଲିଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱ, ଉପରେ ଓ ତଳେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ସମଭାବରେ ଦୂର କରେ—

ତଦ୍ଵତ୍ସହସ୍ରକିରଣୋ ଗ୍ରହରାଜୋ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁଃ ସୂର୍ଯୋ ଗୋଭିର୍ ଜଗତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆଦୀପଯତି ସର୍ଵତଃ

ସେପରି, ହଜାର ରଶ୍ମି ଥିବା, ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ରାଜା, ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଶ୍ୱକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି।

ରଵେ ରଶ୍ମିସହସ୍ରଂ ଯତ୍ ପ୍ରାଙ୍ମଯା ସମୁଦାହୃତମ୍ ତେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପୁନଃ ସପ୍ତ ରଶ୍ମଯୋ ଗ୍ରହଯୋନଯଃ

ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ହଜାର ରଶ୍ମି ବିବରଣା କରିଥିଲି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସାତଟି ରଶ୍ମି ସର୍ବୋତ୍ତମ—ଏହିମାନେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ମୂଳ।

ସୁଷୁମ୍ନୋ ହରିକେଶଶ୍ ଚ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତଥୈଵ ଚ ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯଚାଃ ପୁନଶ୍ଚାଦ୍ଯଃ ସଂନଦ୍ଧଶ୍ ଚ ତତଃ ପରଃ

ସୁଷୁମ୍ନ, ହରିକେଶ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚା, ଏହିପରି ଆଦ୍ୟ ଓ ସଂନଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ପରେ ପରା—ଏହିମାନେ ଅନୁକ୍ରମେ ଅଛନ୍ତି।

ସର୍ଵାଵସୁଃ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ସ୍ଵରାଡନ୍ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ସୁଷୁମ୍ନଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଂ ରାଶିମ୍ ଐଧଯତ୍

ସର୍ବାବସୁ ଏକ ଅନ୍ୟ ନାମ, ଏବଂ ସ୍ୱରାଟ୍ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ସୁଷୁମ୍ନ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ, ଦକ୍ଷିଣ ରାଶିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲେ।

ନ୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵାଧଃ ପ୍ରଚାରୋ ଽସ୍ଯ ସୁଷୁମ୍ନଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ହରିକେଶଃ ପୁରସ୍ତାଦ୍ ଯୋ ଋକ୍ଷଯୋନିଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ

ସୁଷୁମ୍ନ ଉପର, ତଳେ ଓ ନିମ୍ନ ଦିଗରେ ଚଳାଚଳ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହରିକେଶ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା, ଯିଏ ତାରାମଣ୍ଡଳର ମୂଳ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ଦକ୍ଷିଣେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚ ରଶ୍ମିର୍ଵର୍ଧଯତେ ବୁଧମ୍ ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯଚାସ୍ତୁ ଯଃ ପଶ୍ଚାଚ୍ ଛୁକ୍ରଯୋନିଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ

ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବୁଧ ପାଇଁ କିରଣ ବଢ଼ାନ୍ତି; ପଛରେ ଥିବା ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଶୁକ୍ରର ମୂଳ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

ସଂନଦ୍ଧଶ୍ ଚ ତୁ ଯୋ ରଶ୍ମିଃ ସ ଯୋନିର୍ ଲୋହିତସ୍ଯ ତୁ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଵାଵସୂ ରଶ୍ମିଃ ସ ଯୋନିସ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତେଃ

ସଂନଦ୍ଧ ଯେ କିରଣ, ସେ ଲୋହିତ (ମଙ୍ଗଳ) ର ମୂଳ; ଛଅଟିଏ, ସର୍ବାବସୁ ଯେ କିରଣ, ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମୂଳ।

ଶନୈଶ୍ଚରଂ ପୁନଶ୍ ଚାପି ରଶ୍ମିର୍ ଆପ୍ଯାଯତେ ସ୍ଵରାଟ୍ ଏଵଂ ସୂର୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହତାରକାଃ

ପୁନି, ସ୍ୱରାଟ୍ ନାମକ କିରଣ ଶନିକୁ ପୋଷଣ କରେ; ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଆଲୋକିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଦିଵି ତାଃ ସର୍ଵାଃ ଵିଶ୍ଵଂ ଚେଦଂ ପୁନର୍ଜଗତ୍ ନ କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ଯତସ୍ତାନି ତସ୍ମାନ୍ନକ୍ଷତ୍ରତା ସ୍ମୃତା

ଏହି ସମସ୍ତ ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ; କାରଣ ସେମାନେ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତିନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ନକ୍ଷତ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ।

କ୍ଷେତ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ସର୍ଵାଣି ଆତପନ୍ତି ଗଭସ୍ତିଭିଃ ତେଷାଂ କ୍ଷେତ୍ରାଣ୍ଯଥାଦତ୍ତେ ସୂର୍ଯୋ ନକ୍ଷତ୍ରତାରକାଃ

ଏହି ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ନେଇଥାଏ—ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳ।

ଚୀର୍ଣେନ ସୁକୃତେନେହ ସୁକୃତାନ୍ତେ ଗ୍ରହାଶ୍ରଯାଃ ତାରଣାତ୍ତାରକା ହ୍ଯେତାଃ ଶୁକ୍ଲତ୍ଵାଚ୍ଚୈଵ ତାରକାଃ

ଏଠାରେ ଭଲ କାମ କଲେ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ଶେଷରେ ଗ୍ରହମାନେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ପାର୍ ହେବାରୁ ତାରା, ଏବଂ ଧଳା ଥିବାରୁ ମଧ୍ୟ ତାରା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଦିଵ୍ଯାନାଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଚ ନୈଶାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ ଆଦାନାନ୍ନିତ୍ଯମାଦିତ୍ଯସ୍ ତେଜସାଂ ତମସାମପି

ଦେବତା, ପୃଥିବୀର ଓ ରାତିର ସମସ୍ତ ଜନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ଗ୍ରହଣ କରେ, ଅନ୍ଧକାର ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ।

ସଵନେ ସ୍ଯନ୍ଦନେ ଽର୍ଥେ ଚ ଧାତୁର୍ ଏଷ ଵିଭାଷ୍ଯତେ ସଵନାତ୍ତେଜସୋ ଽପାଂ ଚ ତେନାସୌ ସଵିତା ମତଃ

ଯଜ୍ଞ ଓ ଗତି ପାଇଁ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ; ଜଳର ତେଜ ନେଇଥିବାରୁ ସେ ସବିତା ବୋଲି ପରିଚିତ।

ବହୁଲଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଇତ୍ଯେଷ ହ୍ଲାଦନେ ଧାତୁରୁଚ୍ଯତେ ଶୁକ୍ଲତ୍ଵେ ଚାମୃତତ୍ଵେ ଚ ଶୀତତ୍ଵେ ଚ ଵିଭାଵ୍ଯତେ

ବହୁଳ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଧଳା, ଅମୃତ ଓ ଶୀତଳ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।

ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ଦିଵ୍ଯେ ମଣ୍ଡଲେ ଭାସ୍ଵରେ ଖଗେ ଜଲତେଜୋମଯେ ଶୁକ୍ଲେ ଵୃତ୍ତକୁଂଭନିଭେ ଶୁଭେ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ମଣ୍ଡଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଜଳ ଓ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଧଳା ଓ ଗୋଲାକାର, ଶୁଭ ଏବଂ ମଣ୍ଡ ଘଟ ଭଳି।

ଘନତୋଯାତ୍ମକଂ ତତ୍ର ମଣ୍ଡଲଂ ଶଶିନଃ ସ୍ମୃତମ୍ ଘନତେଜୋମଯଂ ଶୁକ୍ଲଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ତୁ

ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ଘନ ଜଳର ସ୍ୱଭାବର; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ତେଜରେ ଘନ, ଧଳା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ଵସନ୍ତି ସର୍ଵଦେଵାଶ୍ ଚ ସ୍ଥାନାନ୍ଯେତାନି ସର୍ଵଶଃ ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଋକ୍ଷସୂର୍ଯଗ୍ରହାଶ୍ରଯାଃ

ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ବାସ କରନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେମାନେ ତାରା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗ୍ରହମାନେ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି।

ତେନ ଗ୍ରହା ଗୃହାଣ୍ଯେଵ ତଦାଖ୍ଯାସ୍ତେ ଭଵନ୍ତି ଚ ସୌରଂ ସୂର୍ଯୋ ଽଵିଶତ୍ସ୍ଥାନଂ ସୌମ୍ଯଂ ସୋମସ୍ତଥୈଵ ଚ

ଏହି କାରଣରୁ ଗ୍ରହମାନେ ଗୃହ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗୃହକୁ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚନ୍ଦ୍ରର ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।