ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଏଵଂ ରଶ୍ମିସହସ୍ରଂ ତତ୍ ସୌରଂ ଲୋକାର୍ଥସାଧକମ୍ ଭିଦ୍ଯତେ ଲୋକମାସାଦ୍ଯ ଜଲଶୀତୋଷ୍ଣନିଃସ୍ରଵମ୍

ଏଭଳି, ସେହି ହଜାର ରଶ୍ମି ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକର କାମ ସାଧନ କରେ, ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣତା ଦେଇ ବିଭାଜିତ ହୁଏ।

ଇତ୍ଯେତନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାସ୍ଵରଂ ସୂର୍ଯସଂଜ୍ଞିତମ୍ ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହସୋମାନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯୋନିରେଵ ଚ

ଏହି ଧଳା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣ୍ଡଳ, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଆଧାର ଏବଂ ଉତ୍ସ।

ଚନ୍ଦ୍ରଋକ୍ଷଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ସୂର୍ଯସଂଭଵାଃ ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତିଃ ସୋମୋ ନଯନଂ ଵାମମୀଶିତୁଃ

ସମସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ନାୟକ ସୋମ, ଶାସକଙ୍କର ବାମ ଚକ୍ଷୁ।

ନଯନଂ ଚୈଵମ୍ ଈଶସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ଭାସ୍କରଃ ସ୍ଵଯମ୍ ତେଷାଂ ଜନାନାଂ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ନଯନଂ ନଯତେ ଯତଃ

ଏହିପରି ଶାସକଙ୍କର ଡାହାଣ ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ; ଏହି ଜଗତରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।

ଶେଷାଃ ପଞ୍ଚ ଗ୍ରହା ଜ୍ଞେଯା ଈଶ୍ଵରାଃ କାମଚାରିଣଃ ପଠ୍ଯତେ ଚାଗ୍ନିରାଦିତ୍ଯ ଉଦକଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସ୍ମୃତଃ

ଅବଶିଷ୍ଟ ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରହକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା ଶାସକ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନି, ଆଦିତ୍ୟ, ଜଳ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ଶେଷାଣାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣାଂ ନିବୋଧତ ସୁରସେନାପତିଃ ସ୍କନ୍ଦଃ ପଠ୍ଯତେ ଽଙ୍ଗାରକୋ ଗ୍ରହଃ

ଏବେ ମୁଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି, ଶୁଣ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗାରକ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ନାରାଯଣଂ ବୁଧଂ ପ୍ରାହୁର୍ ଦେଵଂ ଜ୍ଞାନଵିଦୋ ଜନାଃ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରଭୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଯମୋ ଲୋକପ୍ରଭୁଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ବୁଧକୁ ନାରାୟଣ ଦେବ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଯମ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ପ୍ରଭୁ, ସେଉଁଠି ନିଜେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ।

ମହାଗ୍ରହୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ମନ୍ଦଗାମୀ ଶନୈଶ୍ଚରଃ ଦେଵାସୁରଗୁରୂ ଦ୍ଵୌ ତୁ ଭାନୁମନ୍ତୌ ମହାଗ୍ରହୌ

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶନି ମହାଗ୍ରହ ଓ ଧୀରେ ଚଳନ୍ତି, ସେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଗୁରୁ। ଦୁଇଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ମହାଗ୍ରହ।

ପ୍ରଜାପତିସୁତାଵୁକ୍ତୌ ତତଃ ଶୁକ୍ରବୃହସ୍ପତୀ ଆଦିତ୍ଯମୂଲମଖିଲଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ତାପରେ, ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ମୂଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଭଵତ୍ଯସ୍ମାଜ୍ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍ ରୁଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଦିଵୌକସାମ୍

ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନି ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ସମେତ।

ଦ୍ଯୁତିର୍ଦ୍ଯୁତିମତାଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଯତ୍ତେଜଃ ସର୍ଵଲୌକିକମ୍ ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକେଶୋ ମହାଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ

ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନଙ୍କର ତେଜ, ତୁମର ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଥ—ମହାଦେବ, ପ୍ରଜାପତି।

ସୂର୍ଯ ଏଵ ତ୍ରିଲୋକେଶୋ ମୂଲଂ ପରମଦୈଵତମ୍ ତତଃ ସଂଜାଯତେ ସର୍ଵଂ ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାକି ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ମୂଳ ଦେବତା। ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠିକୁ ଯାଇ ଲୟ ହୁଏ।

ଭାଵାଭାଵୌ ହି ଲୋକାନାମ୍ ଆଦିତ୍ଯାନ୍ନିଃସୃତୌ ପୁରା ଅଵିଜ୍ଞେଯୋ ଗ୍ରହୋ ଵିପ୍ରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ସୁପ୍ରଭୋ ରଵିଃ

ଲୋକମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ହୁଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଗ୍ରହକୁ ଚିହ୍ନିବା ଅତି କଠିନ—ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରବି।

ଅତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନିଧନଂ ଜାଯନ୍ତେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ କ୍ଷଣା ମୁହୂର୍ତା ଦିଵସା ନିଶାଃ ପକ୍ଷାଶ୍ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ଏଠିରେ କ୍ଷଣ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ, ରାତି ଓ ପକ୍ଷ ସମସ୍ତ ଶେଷ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ମାସାଃ ସଂଵତ୍ସରଶ୍ଚୈଵ ଋତଵୋ ଽଥ ଯୁଗାନି ଚ ତଦାଦିତ୍ଯାଦୃତେ ହ୍ଯେଷା କାଲସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ

ମାସ, ବର୍ଷ, ଋତୁ ଓ ଯୁଗ—ଏସବୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା କେବେ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

କାଲାଦୃତେ ନ ନିଯମୋ ନ ଦୀକ୍ଷା ନାହ୍ନିକକ୍ରମଃ ଋତୂନାଂ ଚ ଵିଭାଗଶ୍ ଚ ପୁଷ୍ପଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ କୁତଃ

ସମୟ ବିନା କୌଣସି ନିୟମ, ଦୀକ୍ଷା, ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା ନାହିଁ; ଋତୁମାନଙ୍କର ବିଭାଗ, ପୁଷ୍ପ, ମୂଳ, ଫଳ କେଉଁଠୁ ଆସିବ?

କୁତଃ ସସ୍ଯଵିନିଷ୍ପତ୍ତିସ୍ ତୃଣୌଷଧିଗଣୋ ଽପି ଚ ଅଭାଵୋ ଵ୍ଯଵହାରାଣାଂ ଜନ୍ତୂନାଂ ଦିଵି ଚେହ ଚ

ଧାନ୍ୟର ପକ୍କା ହେବା, ଘାସ ଓ ଔଷଧିମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି କିପରି ହେବ? ଏହା ବିନା, ଏଠି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।

ଜଗତ୍ପ୍ରତାପନମୃତେ ଭାସ୍କରଂ ରୁଦ୍ରରୂପିଣମ୍ ସ ଏଷ କାଲଶ୍ଚାଗ୍ନିଶ୍ ଚ ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ

ଭାସ୍କର, ଯିଏ ରୁଦ୍ରର ରୂପ ଏବଂ ବିଶ୍ୱକୁ ତାପିତ କରନ୍ତି, ସେ ବିନା ଜଗତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନାହିଁ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି କାଳ, ଅଗ୍ନି, ଦ୍ୱାଦଶ ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରଜାପତି।

ତପତ୍ଯେଷ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ ସ ଏଷ ତେଜସାଂ ରାଶିଃ ସମସ୍ତଃ ସାର୍ଵଲୌକିକଃ

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଏହି ତିନି ଲୋକ—ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ—କୁ ତାପିତ କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ତେଜର ଏକତ୍ର ରାଶି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପିତ।

ଉତ୍ତମଂ ମାର୍ଗମାସ୍ଥାଯ ରାତ୍ର୍ଯହୋଭିର୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍ ପାର୍ଶ୍ଵତ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧଶ୍ ଚୈଵ ତାପଯତ୍ଯେଷ ସର୍ଵଶଃ

ଉତ୍ତମ ପଥ ଅନୁସରି, ଦିନ ଓ ରାତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ପାର୍ଶ୍ୱ, ଉପରେ ଓ ତଳେ—ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାପିତ କରନ୍ତି।

ଯଥା ପ୍ରଭାକରୋ ଦୀପୋ ଗୃହମଧ୍ଯେ ଽଵଲମ୍ବିତଃ ପାର୍ଶ୍ଵତ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧଶ୍ଚୈଵ ତମୋ ନାଶଯତେ ସମମ୍

ଯେପରି ଏକ ଦୀପ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଝୁଲିଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱ, ଉପରେ ଓ ତଳେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ସମଭାବରେ ଦୂର କରେ—

ତଦ୍ଵତ୍ସହସ୍ରକିରଣୋ ଗ୍ରହରାଜୋ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁଃ ସୂର୍ଯୋ ଗୋଭିର୍ ଜଗତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆଦୀପଯତି ସର୍ଵତଃ

ସେପରି, ହଜାର ରଶ୍ମି ଥିବା, ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ରାଜା, ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଶ୍ୱକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି।

ରଵେ ରଶ୍ମିସହସ୍ରଂ ଯତ୍ ପ୍ରାଙ୍ମଯା ସମୁଦାହୃତମ୍ ତେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପୁନଃ ସପ୍ତ ରଶ୍ମଯୋ ଗ୍ରହଯୋନଯଃ

ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ହଜାର ରଶ୍ମି ବିବରଣା କରିଥିଲି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସାତଟି ରଶ୍ମି ସର୍ବୋତ୍ତମ—ଏହିମାନେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ମୂଳ।

ସୁଷୁମ୍ନୋ ହରିକେଶଶ୍ ଚ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ତଥୈଵ ଚ ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯଚାଃ ପୁନଶ୍ଚାଦ୍ଯଃ ସଂନଦ୍ଧଶ୍ ଚ ତତଃ ପରଃ

ସୁଷୁମ୍ନ, ହରିକେଶ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚା, ଏହିପରି ଆଦ୍ୟ ଓ ସଂନଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ପରେ ପରା—ଏହିମାନେ ଅନୁକ୍ରମେ ଅଛନ୍ତି।

ସର୍ଵାଵସୁଃ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯଃ ସ୍ଵରାଡନ୍ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ସୁଷୁମ୍ନଃ ସୂର୍ଯରଶ୍ମିସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଂ ରାଶିମ୍ ଐଧଯତ୍

ସର୍ବାବସୁ ଏକ ଅନ୍ୟ ନାମ, ଏବଂ ସ୍ୱରାଟ୍ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ସୁଷୁମ୍ନ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ, ଦକ୍ଷିଣ ରାଶିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲେ।

ନ୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵାଧଃ ପ୍ରଚାରୋ ଽସ୍ଯ ସୁଷୁମ୍ନଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ହରିକେଶଃ ପୁରସ୍ତାଦ୍ ଯୋ ଋକ୍ଷଯୋନିଃ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ

ସୁଷୁମ୍ନ ଉପର, ତଳେ ଓ ନିମ୍ନ ଦିଗରେ ଚଳାଚଳ କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହରିକେଶ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା, ଯିଏ ତାରାମଣ୍ଡଳର ମୂଳ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ଦକ୍ଷିଣେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଚ ରଶ୍ମିର୍ଵର୍ଧଯତେ ବୁଧମ୍ ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯଚାସ୍ତୁ ଯଃ ପଶ୍ଚାଚ୍ ଛୁକ୍ରଯୋନିଃ ସ୍ମୃତୋ ବୁଧୈଃ

ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ବୁଧ ପାଇଁ କିରଣ ବଢ଼ାନ୍ତି; ପଛରେ ଥିବା ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଶୁକ୍ରର ମୂଳ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

ସଂନଦ୍ଧଶ୍ ଚ ତୁ ଯୋ ରଶ୍ମିଃ ସ ଯୋନିର୍ ଲୋହିତସ୍ଯ ତୁ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଵାଵସୂ ରଶ୍ମିଃ ସ ଯୋନିସ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତେଃ

ସଂନଦ୍ଧ ଯେ କିରଣ, ସେ ଲୋହିତ (ମଙ୍ଗଳ) ର ମୂଳ; ଛଅଟିଏ, ସର୍ବାବସୁ ଯେ କିରଣ, ସେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମୂଳ।

ଶନୈଶ୍ଚରଂ ପୁନଶ୍ ଚାପି ରଶ୍ମିର୍ ଆପ୍ଯାଯତେ ସ୍ଵରାଟ୍ ଏଵଂ ସୂର୍ଯପ୍ରଭାଵେନ ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହତାରକାଃ

ପୁନି, ସ୍ୱରାଟ୍ ନାମକ କିରଣ ଶନିକୁ ପୋଷଣ କରେ; ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ତାରା, ଗ୍ରହ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଆଲୋକିତ ହୁଅନ୍ତି।