ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଅଂଶୁର୍ ଵିଵସ୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ଚ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଚ ଵରୁଣୋ ମାଘମାସେ ତୁ ସୂର୍ଯ ଏଵ ତୁ ଫାଲ୍ଗୁନେ

ଅଂଶୁ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପର୍ଜନ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ମାଘ ମାସରେ ବରୁଣ ଏବଂ ଫାଲ୍‌ଗୁନ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।

ଚୈତ୍ରେ ମାସି ଭଵେଦଂଶୁର୍ ଧାତା ଵୈଶାଖତାପନଃ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ମାସି ଭଵେଦିନ୍ଦ୍ର ଆଷାଢେ ଚାର୍ଯମା ରଵିଃ

ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଅଂଶୁ, ବୈଶାଖରେ ଧାତା ତାପ ଦେଇଥିବା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଷାଢ଼ରେ ଅର୍ୟମା ଓ ରବି।

ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଶ୍ରାଵଣେ ମାସି ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦେ ଭଗଃ ସ୍ମୃତଃ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଽଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵୈ କାର୍ତିକେ ରଵିଃ

ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ବିବସ୍ୱାନ୍, ପ୍ରଉଷ୍ଠପଦରେ ଭଗ ସ୍ମରଣୀୟ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ପର୍ଜନ୍ୟ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ରବି।

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ଭଵେନ୍ମିତ୍ରଃ ପୌଷେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ ପଞ୍ଚରଶ୍ମିସହସ୍ରାଣି ଵରୁଣସ୍ଯାର୍କକର୍ମଣି

ମାର୍ଗଶିରା ମାସରେ ମିତ୍ର, ପୌଷରେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ; ବରୁଣଙ୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ରଶ୍ମି ଅଛି।

ଷଡ୍ଭିଃ ସହସ୍ରୈଃ ପୂଷା ତୁ ଦେଵୋ ଽଂଶୁଃ ସପ୍ତଭିସ୍ ତଥା ଧାତାଷ୍ଟଭିଃ ସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ନଵଭିସ୍ତୁ ଶତକ୍ରତୁଃ

ପୂଷା ଦେବତା ଅଂଶୁ ଛଅ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଧାତା ସାତ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା; ଶତକ୍ରତୁ ଅଠ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା।

ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଦଶଭିର୍ ଯାତି ଯାତ୍ଯେକାଦଶଭିର୍ ଭଗଃ ସପ୍ତଭିସ୍ତପତେ ମିତ୍ରସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଚୈଵାଷ୍ଟଭିଃ ସ୍ମୃତଃ

ବିବସ୍ୱାନ୍ ଦଶ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଚାଲେ; ଭଗ ଏକୋନୋଦଶ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା; ମିତ୍ର ସାତ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ତାପ ଦେଇଥାଏ; ତ୍ୱଷ୍ଟା ଅଠ ରଶ୍ମି ସହିତ ସ୍ମରଣୀୟ।

ଅର୍ଯମା ଦଶଭିର୍ ଯାତି ପର୍ଜନ୍ଯୋ ନଵଭିସ୍ ତଥା ଷଡ୍ଭୀ ରଶ୍ମିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତପତି ମେଦିନୀମ୍

ଅର୍ୟମା ଦଶ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଚାଲେ; ପର୍ଜନ୍ୟ ନଅ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା; ବିଷ୍ଣୁ ଛଅ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ତାପ ଦେଇଥାଏ।

ଵସଂତେ କପିଲଃ ସୂର୍ଯୋ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ କାଞ୍ଚନସପ୍ରଭଃ ଶ୍ଵେତୋ ଵର୍ଷାସୁ ଵର୍ଣେନ ପାଣ୍ଡୁଃ ଶରଦି ଭାସ୍କରଃ

ବସନ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କପିଳବର୍ଣ୍ଣ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସୁନାଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା; ବର୍ଷାରେ ସେ ଧଳା; ଶରତ୍କାଳରେ ସେ ପାଣ୍ଡୁବର୍ଣ୍ଣ।

ହେମନ୍ତେ ତାମ୍ରଵର୍ଣସ୍ତୁ ଶିଶିରେ ଲୋହିତୋ ରଵିଃ ଇତି ଵର୍ଣାଃ ସମାଖ୍ଯାତା ମଯା ସୂର୍ଯସମୁଦ୍ଭଵାଃ

ହେମନ୍ତରେ ସେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଶିଶିରରେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର; ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗ ବିବରଣ କରିଛି।

ଓଷଧୀଷୁ ବଲଂ ଧତ୍ତେ ସ୍ଵଧଯା ଚ ପିତୃଷ୍ଵପି ସୂର୍ଯୋ ଽମରେଷ୍ଵପ୍ଯମୃତଂ ତ୍ରଯଂ ତ୍ରିଷୁ ନିଯଚ୍ଛତି

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଔଷଧିରେ ଶକ୍ତି, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଏବଂ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ତିନିଟି ଜିନିଷ ସେ ତିନି ଲୋକରେ ରଖିଥାଏ।

ଏଵଂ ରଶ୍ମିସହସ୍ରଂ ତତ୍ ସୌରଂ ଲୋକାର୍ଥସାଧକମ୍ ଭିଦ୍ଯତେ ଲୋକମାସାଦ୍ଯ ଜଲଶୀତୋଷ୍ଣନିଃସ୍ରଵମ୍

ଏଭଳି, ସେହି ହଜାର ରଶ୍ମି ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକର କାମ ସାଧନ କରେ, ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣତା ଦେଇ ବିଭାଜିତ ହୁଏ।

ଇତ୍ଯେତନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାସ୍ଵରଂ ସୂର୍ଯସଂଜ୍ଞିତମ୍ ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହସୋମାନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯୋନିରେଵ ଚ

ଏହି ଧଳା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣ୍ଡଳ, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଆଧାର ଏବଂ ଉତ୍ସ।

ଚନ୍ଦ୍ରଋକ୍ଷଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ସୂର୍ଯସଂଭଵାଃ ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତିଃ ସୋମୋ ନଯନଂ ଵାମମୀଶିତୁଃ

ସମସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ନାୟକ ସୋମ, ଶାସକଙ୍କର ବାମ ଚକ୍ଷୁ।

ନଯନଂ ଚୈଵମ୍ ଈଶସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ଭାସ୍କରଃ ସ୍ଵଯମ୍ ତେଷାଂ ଜନାନାଂ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ନଯନଂ ନଯତେ ଯତଃ

ଏହିପରି ଶାସକଙ୍କର ଡାହାଣ ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ; ଏହି ଜଗତରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।

ଶେଷାଃ ପଞ୍ଚ ଗ୍ରହା ଜ୍ଞେଯା ଈଶ୍ଵରାଃ କାମଚାରିଣଃ ପଠ୍ଯତେ ଚାଗ୍ନିରାଦିତ୍ଯ ଉଦକଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସ୍ମୃତଃ

ଅବଶିଷ୍ଟ ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରହକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା ଶାସକ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନି, ଆଦିତ୍ୟ, ଜଳ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ଶେଷାଣାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣାଂ ନିବୋଧତ ସୁରସେନାପତିଃ ସ୍କନ୍ଦଃ ପଠ୍ଯତେ ଽଙ୍ଗାରକୋ ଗ୍ରହଃ

ଏବେ ମୁଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି, ଶୁଣ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗାରକ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ନାରାଯଣଂ ବୁଧଂ ପ୍ରାହୁର୍ ଦେଵଂ ଜ୍ଞାନଵିଦୋ ଜନାଃ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରଭୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଯମୋ ଲୋକପ୍ରଭୁଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ବୁଧକୁ ନାରାୟଣ ଦେବ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଯମ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ପ୍ରଭୁ, ସେଉଁଠି ନିଜେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ।

ମହାଗ୍ରହୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ମନ୍ଦଗାମୀ ଶନୈଶ୍ଚରଃ ଦେଵାସୁରଗୁରୂ ଦ୍ଵୌ ତୁ ଭାନୁମନ୍ତୌ ମହାଗ୍ରହୌ

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶନି ମହାଗ୍ରହ ଓ ଧୀରେ ଚଳନ୍ତି, ସେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଗୁରୁ। ଦୁଇଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ମହାଗ୍ରହ।

ପ୍ରଜାପତିସୁତାଵୁକ୍ତୌ ତତଃ ଶୁକ୍ରବୃହସ୍ପତୀ ଆଦିତ୍ଯମୂଲମଖିଲଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ତାପରେ, ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ମୂଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଭଵତ୍ଯସ୍ମାଜ୍ଜଗତ୍କୃତ୍ସ୍ନଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍ ରୁଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରଚନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଦିଵୌକସାମ୍

ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନି ଓ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ସମେତ।

ଦ୍ଯୁତିର୍ଦ୍ଯୁତିମତାଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଯତ୍ତେଜଃ ସର୍ଵଲୌକିକମ୍ ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଲୋକେଶୋ ମହାଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ

ସମସ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନଙ୍କର ତେଜ, ତୁମର ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ନାଥ—ମହାଦେବ, ପ୍ରଜାପତି।

ସୂର୍ଯ ଏଵ ତ୍ରିଲୋକେଶୋ ମୂଲଂ ପରମଦୈଵତମ୍ ତତଃ ସଂଜାଯତେ ସର୍ଵଂ ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକାକି ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ମୂଳ ଦେବତା। ସମସ୍ତ କିଛି ତାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠିକୁ ଯାଇ ଲୟ ହୁଏ।

ଭାଵାଭାଵୌ ହି ଲୋକାନାମ୍ ଆଦିତ୍ଯାନ୍ନିଃସୃତୌ ପୁରା ଅଵିଜ୍ଞେଯୋ ଗ୍ରହୋ ଵିପ୍ରା ଦୀପ୍ତିମାନ୍ସୁପ୍ରଭୋ ରଵିଃ

ଲୋକମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନାଶ ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ହୁଏ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଗ୍ରହକୁ ଚିହ୍ନିବା ଅତି କଠିନ—ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରବି।

ଅତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନିଧନଂ ଜାଯନ୍ତେ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ କ୍ଷଣା ମୁହୂର୍ତା ଦିଵସା ନିଶାଃ ପକ୍ଷାଶ୍ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ

ଏଠିରେ କ୍ଷଣ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ, ରାତି ଓ ପକ୍ଷ ସମସ୍ତ ଶେଷ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ମାସାଃ ସଂଵତ୍ସରଶ୍ଚୈଵ ଋତଵୋ ଽଥ ଯୁଗାନି ଚ ତଦାଦିତ୍ଯାଦୃତେ ହ୍ଯେଷା କାଲସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ

ମାସ, ବର୍ଷ, ଋତୁ ଓ ଯୁଗ—ଏସବୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିନା କେବେ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

କାଲାଦୃତେ ନ ନିଯମୋ ନ ଦୀକ୍ଷା ନାହ୍ନିକକ୍ରମଃ ଋତୂନାଂ ଚ ଵିଭାଗଶ୍ ଚ ପୁଷ୍ପଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ କୁତଃ

ସମୟ ବିନା କୌଣସି ନିୟମ, ଦୀକ୍ଷା, ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା ନାହିଁ; ଋତୁମାନଙ୍କର ବିଭାଗ, ପୁଷ୍ପ, ମୂଳ, ଫଳ କେଉଁଠୁ ଆସିବ?

କୁତଃ ସସ୍ଯଵିନିଷ୍ପତ୍ତିସ୍ ତୃଣୌଷଧିଗଣୋ ଽପି ଚ ଅଭାଵୋ ଵ୍ଯଵହାରାଣାଂ ଜନ୍ତୂନାଂ ଦିଵି ଚେହ ଚ

ଧାନ୍ୟର ପକ୍କା ହେବା, ଘାସ ଓ ଔଷଧିମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି କିପରି ହେବ? ଏହା ବିନା, ଏଠି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।

ଜଗତ୍ପ୍ରତାପନମୃତେ ଭାସ୍କରଂ ରୁଦ୍ରରୂପିଣମ୍ ସ ଏଷ କାଲଶ୍ଚାଗ୍ନିଶ୍ ଚ ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ

ଭାସ୍କର, ଯିଏ ରୁଦ୍ରର ରୂପ ଏବଂ ବିଶ୍ୱକୁ ତାପିତ କରନ୍ତି, ସେ ବିନା ଜଗତର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନାହିଁ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି କାଳ, ଅଗ୍ନି, ଦ୍ୱାଦଶ ଆତ୍ମା ଓ ପ୍ରଜାପତି।

ତପତ୍ଯେଷ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ ସ ଏଷ ତେଜସାଂ ରାଶିଃ ସମସ୍ତଃ ସାର୍ଵଲୌକିକଃ

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଏହି ତିନି ଲୋକ—ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ—କୁ ତାପିତ କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ତେଜର ଏକତ୍ର ରାଶି, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପିତ।