ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ସହସ୍ରପାଦସୌ ଵହ୍ନିର୍ ଵୃତ୍ତକୁମ୍ଭନିଭଃ ସ୍ମୃତଃ ଆଦତ୍ତେ ସ ତୁ ନାଡୀନାଂ ସହସ୍ରେଣ ସମନ୍ତତଃ

ସେହି ଅଗ୍ନିକୁ ହଜାରଟି ପାଦ ଥିବା, ଗୋଲାକାର ମଟି ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ସେ ଚାରିପାଖରେ ହଜାରଟି ନଳି ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷଣ କରେ।

ନାଦେଯୀଶ୍ଚୈଵ ସାମୁଦ୍ରୀଃ କୂପାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଘନାଃ ସ୍ଥାଵରା ଜଙ୍ଗମାଶ୍ଚୈଵ ଵାପୀକୁଲ୍ଯାଦିକା ଅପଃ

ଏହି ନଳିଗୁଡିକ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ରର ନଳି, କୁଆଁ, ମେଘ, ଅଚଳ ଓ ଚଳନଶୀଳ ଜଳ, ଏବଂ ତଳାବ, ନଦୀ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ।

ତସ୍ଯ ରଶ୍ମିସହସ୍ରଂ ତଚ୍ ଛୀତଵର୍ଷୋଷ୍ଣନିଃସ୍ରଵମ୍ ତାସାଂ ଚତୁଃଶତା ନାଡ୍ଯୋ ଵର୍ଷନ୍ତେ ଚିତ୍ରମୂର୍ତଯଃ

ଏହାର ହଜାରଟି କିରଣ ଶୀତଳତା, ବର୍ଷା ଓ ତାପ ଦେଇଥାଏ। ଏହାର ଚାରିଶେ ନଳିରୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରରେ ବର୍ଷା ହୁଏ।

ଭଜନାଶ୍ଚୈଵ ମାଲ୍ଯାଶ୍ ଚ କେତନାଃ ପତନାସ୍ ତଥା ଅମୃତା ନାମତଃ ସର୍ଵା ରଶ୍ମଯୋ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜନାଃ

ସେଗୁଡିକୁ ପାତ୍ର, ମାଳା, ପତାକା ଓ ପତିତ ଧାରା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବର୍ଷା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ କିରଣକୁ 'ଅମୃତ' ନାମ ଦିଆଯାଏ।

ହିମୋଦ୍ଵହାଶ୍ ଚ ତା ନାଡ୍ଯୋ ରଶ୍ମଯସ୍ ତ୍ରିଶତାଃ ପୁନଃ ରେଶା ମେଘାଶ୍ ଚ ଵାତ୍ସ୍ଯାଶ୍ ଚ ହ୍ଲାଦିନ୍ଯୋ ହିମସର୍ଜନାଃ

ସେହି ନଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଶେ କିରଣ ହିମ ବୋଝି ନେଇଥାଏ। ସେମାନେ ସୂତା, ମେଘ ଓ ବର୍ଷା ଯାହା ଶୀତଳ ଏବଂ ହିମ ବର୍ଷା କରେ।

ଚନ୍ଦ୍ରଭା ନାମତଃ ସର୍ଵା ପୀତାଭାଶ୍ ଚ ଗଭସ୍ତଯଃ ଶୁକ୍ଲାଶ୍ ଚ କକୁଭାଶ୍ଚୈଵ ଗାଵୋ ଵିଶ୍ଵଭୃତସ୍ ତଥା

ସମସ୍ତଙ୍କୁ 'ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ' ନାମରେ କୁହାଯାଏ। ପିତାବର୍ଣ୍ଣ କିରଣ, ଧଳା କିରଣ, ଦିଗ ଓ ସମସ୍ତ ଗାଈଁ ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।

ଶୁକ୍ଲାସ୍ତା ନାମତଃ ସର୍ଵାସ୍ ତ୍ରିଶତୀର୍ଘର୍ମସର୍ଜନାଃ ସୋମୋ ବିଭର୍ତି ତାଭିସ୍ତୁ ମନୁଷ୍ଯପିତୃଦେଵତାଃ

ସେହି ସମସ୍ତ ଧଳା କିରଣକୁ ତିନିଶେ ଘର୍ମ ଉତ୍ପାଦକ କିରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ମଣିଷ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

ମନୁଷ୍ଯାନୌଷଧେନେହ ସ୍ଵଧଯା ଚ ପିତୄନପି ଅମୃତେନ ସୁରାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ ତିସୃଭିସ୍ ତର୍ପଯତ୍ଯସୌ

ଏଠାରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ; ଏହି ତିନି ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା।

ଵସନ୍ତେ ଚୈଵ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଚ ଶତୈଃ ସ ତପତେ ତ୍ରିଭିଃ ଵର୍ଷାସ୍ଵଥୋ ଶରଦି ଚ ଚତୁର୍ଭିଃ ସଂପ୍ରଵର୍ଷତି

ବସନ୍ତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ, ସେ ତିନି ଶତ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ତାପ ଦେଇଥାଏ; ବର୍ଷା ଓ ଶରତ୍କାଳରେ, ସେ ଚାରି ଶତ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା କରେ।

ହେମନ୍ତେ ଶିଶିରେ ଚୈଵ ହିମମୁତ୍ସୃଜତେ ତ୍ରିଭିଃ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଧାତା ଭଗଃ ପୂଷା ମିତ୍ରୋ ଽଥ ଵରୁଣୋ ଽର୍ଯମା

ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିର ଋତୁରେ, ସେ ତିନି ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ହିମ ଛାଡ଼େ; ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଧାତା, ଭଗ, ପୂଷା, ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଓ ଅର୍ୟମା ଅଛନ୍ତି।

ଅଂଶୁର୍ ଵିଵସ୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ଚ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଚ ଵରୁଣୋ ମାଘମାସେ ତୁ ସୂର୍ଯ ଏଵ ତୁ ଫାଲ୍ଗୁନେ

ଅଂଶୁ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପର୍ଜନ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ମାଘ ମାସରେ ବରୁଣ ଏବଂ ଫାଲ୍‌ଗୁନ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।

ଚୈତ୍ରେ ମାସି ଭଵେଦଂଶୁର୍ ଧାତା ଵୈଶାଖତାପନଃ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ମାସି ଭଵେଦିନ୍ଦ୍ର ଆଷାଢେ ଚାର୍ଯମା ରଵିଃ

ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଅଂଶୁ, ବୈଶାଖରେ ଧାତା ତାପ ଦେଇଥିବା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଷାଢ଼ରେ ଅର୍ୟମା ଓ ରବି।

ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଶ୍ରାଵଣେ ମାସି ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦେ ଭଗଃ ସ୍ମୃତଃ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଽଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵୈ କାର୍ତିକେ ରଵିଃ

ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ବିବସ୍ୱାନ୍, ପ୍ରଉଷ୍ଠପଦରେ ଭଗ ସ୍ମରଣୀୟ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ପର୍ଜନ୍ୟ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ରବି।

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ଭଵେନ୍ମିତ୍ରଃ ପୌଷେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ ପଞ୍ଚରଶ୍ମିସହସ୍ରାଣି ଵରୁଣସ୍ଯାର୍କକର୍ମଣି

ମାର୍ଗଶିରା ମାସରେ ମିତ୍ର, ପୌଷରେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ; ବରୁଣଙ୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ରଶ୍ମି ଅଛି।

ଷଡ୍ଭିଃ ସହସ୍ରୈଃ ପୂଷା ତୁ ଦେଵୋ ଽଂଶୁଃ ସପ୍ତଭିସ୍ ତଥା ଧାତାଷ୍ଟଭିଃ ସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ନଵଭିସ୍ତୁ ଶତକ୍ରତୁଃ

ପୂଷା ଦେବତା ଅଂଶୁ ଛଅ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଧାତା ସାତ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା; ଶତକ୍ରତୁ ଅଠ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା।

ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଦଶଭିର୍ ଯାତି ଯାତ୍ଯେକାଦଶଭିର୍ ଭଗଃ ସପ୍ତଭିସ୍ତପତେ ମିତ୍ରସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଚୈଵାଷ୍ଟଭିଃ ସ୍ମୃତଃ

ବିବସ୍ୱାନ୍ ଦଶ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଚାଲେ; ଭଗ ଏକୋନୋଦଶ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା; ମିତ୍ର ସାତ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ତାପ ଦେଇଥାଏ; ତ୍ୱଷ୍ଟା ଅଠ ରଶ୍ମି ସହିତ ସ୍ମରଣୀୟ।

ଅର୍ଯମା ଦଶଭିର୍ ଯାତି ପର୍ଜନ୍ଯୋ ନଵଭିସ୍ ତଥା ଷଡ୍ଭୀ ରଶ୍ମିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତପତି ମେଦିନୀମ୍

ଅର୍ୟମା ଦଶ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଚାଲେ; ପର୍ଜନ୍ୟ ନଅ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା; ବିଷ୍ଣୁ ଛଅ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ତାପ ଦେଇଥାଏ।

ଵସଂତେ କପିଲଃ ସୂର୍ଯୋ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ କାଞ୍ଚନସପ୍ରଭଃ ଶ୍ଵେତୋ ଵର୍ଷାସୁ ଵର୍ଣେନ ପାଣ୍ଡୁଃ ଶରଦି ଭାସ୍କରଃ

ବସନ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କପିଳବର୍ଣ୍ଣ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସୁନାଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା; ବର୍ଷାରେ ସେ ଧଳା; ଶରତ୍କାଳରେ ସେ ପାଣ୍ଡୁବର୍ଣ୍ଣ।

ହେମନ୍ତେ ତାମ୍ରଵର୍ଣସ୍ତୁ ଶିଶିରେ ଲୋହିତୋ ରଵିଃ ଇତି ଵର୍ଣାଃ ସମାଖ୍ଯାତା ମଯା ସୂର୍ଯସମୁଦ୍ଭଵାଃ

ହେମନ୍ତରେ ସେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଶିଶିରରେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର; ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗ ବିବରଣ କରିଛି।

ଓଷଧୀଷୁ ବଲଂ ଧତ୍ତେ ସ୍ଵଧଯା ଚ ପିତୃଷ୍ଵପି ସୂର୍ଯୋ ଽମରେଷ୍ଵପ୍ଯମୃତଂ ତ୍ରଯଂ ତ୍ରିଷୁ ନିଯଚ୍ଛତି

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଔଷଧିରେ ଶକ୍ତି, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଏବଂ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ତିନିଟି ଜିନିଷ ସେ ତିନି ଲୋକରେ ରଖିଥାଏ।

ଏଵଂ ରଶ୍ମିସହସ୍ରଂ ତତ୍ ସୌରଂ ଲୋକାର୍ଥସାଧକମ୍ ଭିଦ୍ଯତେ ଲୋକମାସାଦ୍ଯ ଜଲଶୀତୋଷ୍ଣନିଃସ୍ରଵମ୍

ଏଭଳି, ସେହି ହଜାର ରଶ୍ମି ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତି ସମସ୍ତ ଲୋକର କାମ ସାଧନ କରେ, ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣତା ଦେଇ ବିଭାଜିତ ହୁଏ।

ଇତ୍ଯେତନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଶୁକ୍ଲଂ ଭାସ୍ଵରଂ ସୂର୍ଯସଂଜ୍ଞିତମ୍ ନକ୍ଷତ୍ରଗ୍ରହସୋମାନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯୋନିରେଵ ଚ

ଏହି ଧଳା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣ୍ଡଳ, ଯାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲାଯାଏ, ନକ୍ଷତ୍ର, ଗ୍ରହ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଆଧାର ଏବଂ ଉତ୍ସ।

ଚନ୍ଦ୍ରଋକ୍ଷଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ସୂର୍ଯସଂଭଵାଃ ନକ୍ଷତ୍ରାଧିପତିଃ ସୋମୋ ନଯନଂ ଵାମମୀଶିତୁଃ

ସମସ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ; ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କର ନାୟକ ସୋମ, ଶାସକଙ୍କର ବାମ ଚକ୍ଷୁ।

ନଯନଂ ଚୈଵମ୍ ଈଶସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣଂ ଭାସ୍କରଃ ସ୍ଵଯମ୍ ତେଷାଂ ଜନାନାଂ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ନଯନଂ ନଯତେ ଯତଃ

ଏହିପରି ଶାସକଙ୍କର ଡାହାଣ ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ; ଏହି ଜଗତରେ ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।

ଶେଷାଃ ପଞ୍ଚ ଗ୍ରହା ଜ୍ଞେଯା ଈଶ୍ଵରାଃ କାମଚାରିଣଃ ପଠ୍ଯତେ ଚାଗ୍ନିରାଦିତ୍ଯ ଉଦକଂ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ସ୍ମୃତଃ

ଅବଶିଷ୍ଟ ପାଞ୍ଚଟି ଗ୍ରହକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିବା ଶାସକ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନି, ଆଦିତ୍ୟ, ଜଳ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ଶେଷାଣାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ସମ୍ଯଗ୍ ଵକ୍ଷ୍ଯମାଣାଂ ନିବୋଧତ ସୁରସେନାପତିଃ ସ୍କନ୍ଦଃ ପଠ୍ଯତେ ଽଙ୍ଗାରକୋ ଗ୍ରହଃ

ଏବେ ମୁଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି, ଶୁଣ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାପତି ସ୍କନ୍ଦ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍ଗାରକ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ନାରାଯଣଂ ବୁଧଂ ପ୍ରାହୁର୍ ଦେଵଂ ଜ୍ଞାନଵିଦୋ ଜନାଃ ସର୍ଵଲୋକପ୍ରଭୁଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଯମୋ ଲୋକପ୍ରଭୁଃ ସ୍ଵଯମ୍

ଯେମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ବୁଧକୁ ନାରାୟଣ ଦେବ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଯମ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ପ୍ରଭୁ, ସେଉଁଠି ନିଜେ ଲୋକମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ।

ମହାଗ୍ରହୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ମନ୍ଦଗାମୀ ଶନୈଶ୍ଚରଃ ଦେଵାସୁରଗୁରୂ ଦ୍ଵୌ ତୁ ଭାନୁମନ୍ତୌ ମହାଗ୍ରହୌ

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶନି ମହାଗ୍ରହ ଓ ଧୀରେ ଚଳନ୍ତି, ସେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ଗୁରୁ। ଦୁଇଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ମହାଗ୍ରହ।

ପ୍ରଜାପତିସୁତାଵୁକ୍ତୌ ତତଃ ଶୁକ୍ରବୃହସ୍ପତୀ ଆଦିତ୍ଯମୂଲମଖିଲଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ତାପରେ, ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ମୂଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।