ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାଦପଃ ପିବନ୍ସୂର୍ଯୋ ଗୋଭିର୍ ଦୀପ୍ଯତ୍ଯସୌ ଵିଭୁଃ ଜଲେ ଚାବ୍ଜଃ ସମାଵିଷ୍ଟୋ ନାଦ୍ଭିର୍ ଅଗ୍ନିଃ ପ୍ରଶାମ୍ଯତି

ଏହିକାରଣରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳ ପିଇ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ବସିଛି, କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳ ନିବାଇପାରେ ନାହିଁ।

ମାନଵାନାଂ ଚ କୁକ୍ଷିସ୍ଥୋ ନାଗ୍ନିଃ ଶାମ୍ଯତି ପାଵକଃ ଅର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ପଵନଃ ସୋ ଽଗ୍ନିର୍ ନିଷ୍ପ୍ରଭୋ ଜାଠରଃ ସ୍ମୃତଃ

ମଣିଷମାନଙ୍କର ପେଟରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି କେବେ ନିବେନି। ପବନ ସହିତ ତାଳମେଳ ରଖିଥିବା ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଠର ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯଦିଓ ଏହାର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ଯଶ୍ଚାଯଂ ମଣ୍ଡଲୀ ଶୁକ୍ଲୀ ନିରୂଷ୍ମା ସମ୍ପ୍ରଜାଯତେ ପ୍ରଭା ସୌରୀ ତୁ ପାଦେନ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ତଂ ଯାତେ ଦିଵାକରେ

ଯେଉଁଟି ଧଳା, ଗୋଲାକାର ଏବଂ ଶୀତଳ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା।

ଅଗ୍ନିମାଵିଶତେ ରାତ୍ରୌ ତସ୍ମାଦ୍ଦୂରାତ୍ପ୍ରକାଶତେ ଉଦ୍ଯନ୍ତଂ ଚ ପୁନଃ ସୂର୍ଯମ୍ ଔଷ୍ଣ୍ଯମ୍ ଅଗ୍ନେଃ ସମାଵିଶେତ୍

ରାତିରେ ଅଗ୍ନି ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏହିପରି ଦୂରରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ଉଦୟ ହେଲେ, ଅଗ୍ନିର ତାପ ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।

ପାଦେନ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାଗ୍ନେସ୍ ତସ୍ମାଦଗ୍ନିସ୍ତପତ୍ଯସୌ ପ୍ରକାଶୋଷ୍ଣସ୍ଵରୂପେ ଚ ସୌରାଗ୍ନେଯେ ତୁ ତେଜସୀ

ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନିର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଗ୍ନି ଜଳିଥାଏ। ଆଲୋକ ଓ ତାପ ରୂପେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନି ଦୁହେଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ପରସ୍ପରାନୁପ୍ରଵେଶାଦ୍ ଆପ୍ଯାଯେତେ ପରସ୍ପରମ୍ ଉତ୍ତରେ ଚୈଵ ଭୂମ୍ଯର୍ଧେ ତଥା ହ୍ଯଗ୍ନିଶ୍ ଚ ଦକ୍ଷିଣେ

ଏମିତି ପରସ୍ପର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତର ଅର୍ଧରେ ଜଳ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଅର୍ଧରେ ଅଗ୍ନି ଅଛି।

ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯଃ ପୁନର୍ଵୈ ପ୍ରଵିଶତ୍ଯ୍ ଅପଃ ତସ୍ମାତ୍ତାମ୍ରା ଭଵନ୍ତ୍ଯାପୋ ଦିଵାରାତ୍ରିପ୍ରଵେଶନାତ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ପୁଣି ଉଦୟ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହିକାରଣରୁ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିବାରୁ ଜଳ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

ଅସ୍ତଂ ଯାତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯୋ ଽହର୍ଵୈ ପ୍ରଵିଶତ୍ଯ୍ ଅପଃ ତସ୍ମାନ୍ନକ୍ତଂ ପୁନଃ ଶୁକ୍ଲା ଆପୋ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତି ଭାସ୍ଵରାଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ଅସ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଜଳ ଦିନକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହିକାରଣରୁ ରାତିରେ ଜଳ ଧଳା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ।

ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ଭୂମ୍ଯର୍ଧେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ ଉଦଯାସ୍ତମନେ ନିତ୍ଯମ୍ ଅହୋରାତ୍ରଂ ଵିଶତ୍ଯ୍ ଅପଃ

ଏହି କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ, ପୃଥିବୀର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଅର୍ଧରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ, ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସବୁବେଳେ ଜଳ ପ୍ରବେଶ କରେ।

ଯଶ୍ଚାସୌ ତପତେ ସୂର୍ଯଃ ପିବନ୍ନଂଭୋ ଗଭସ୍ତିଭିଃ ପାର୍ଥିଵାଗ୍ନିଵିମିଶ୍ରୋ ଽସୌ ଦିଵ୍ଯଃ ଶୁଚିରିତି ସ୍ମୃତଃ

ଯେଉଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ପିଇ ତପେ, ସେହିଁ ଭୂମିର ଅଗ୍ନି ସହିତ ମିଶିଥିବା ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସହସ୍ରପାଦସୌ ଵହ୍ନିର୍ ଵୃତ୍ତକୁମ୍ଭନିଭଃ ସ୍ମୃତଃ ଆଦତ୍ତେ ସ ତୁ ନାଡୀନାଂ ସହସ୍ରେଣ ସମନ୍ତତଃ

ସେହି ଅଗ୍ନିକୁ ହଜାରଟି ପାଦ ଥିବା, ଗୋଲାକାର ମଟି ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ସେ ଚାରିପାଖରେ ହଜାରଟି ନଳି ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷଣ କରେ।

ନାଦେଯୀଶ୍ଚୈଵ ସାମୁଦ୍ରୀଃ କୂପାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଘନାଃ ସ୍ଥାଵରା ଜଙ୍ଗମାଶ୍ଚୈଵ ଵାପୀକୁଲ୍ଯାଦିକା ଅପଃ

ଏହି ନଳିଗୁଡିକ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ରର ନଳି, କୁଆଁ, ମେଘ, ଅଚଳ ଓ ଚଳନଶୀଳ ଜଳ, ଏବଂ ତଳାବ, ନଦୀ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ।

ତସ୍ଯ ରଶ୍ମିସହସ୍ରଂ ତଚ୍ ଛୀତଵର୍ଷୋଷ୍ଣନିଃସ୍ରଵମ୍ ତାସାଂ ଚତୁଃଶତା ନାଡ୍ଯୋ ଵର୍ଷନ୍ତେ ଚିତ୍ରମୂର୍ତଯଃ

ଏହାର ହଜାରଟି କିରଣ ଶୀତଳତା, ବର୍ଷା ଓ ତାପ ଦେଇଥାଏ। ଏହାର ଚାରିଶେ ନଳିରୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରରେ ବର୍ଷା ହୁଏ।

ଭଜନାଶ୍ଚୈଵ ମାଲ୍ଯାଶ୍ ଚ କେତନାଃ ପତନାସ୍ ତଥା ଅମୃତା ନାମତଃ ସର୍ଵା ରଶ୍ମଯୋ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜନାଃ

ସେଗୁଡିକୁ ପାତ୍ର, ମାଳା, ପତାକା ଓ ପତିତ ଧାରା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବର୍ଷା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ କିରଣକୁ 'ଅମୃତ' ନାମ ଦିଆଯାଏ।

ହିମୋଦ୍ଵହାଶ୍ ଚ ତା ନାଡ୍ଯୋ ରଶ୍ମଯସ୍ ତ୍ରିଶତାଃ ପୁନଃ ରେଶା ମେଘାଶ୍ ଚ ଵାତ୍ସ୍ଯାଶ୍ ଚ ହ୍ଲାଦିନ୍ଯୋ ହିମସର୍ଜନାଃ

ସେହି ନଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଶେ କିରଣ ହିମ ବୋଝି ନେଇଥାଏ। ସେମାନେ ସୂତା, ମେଘ ଓ ବର୍ଷା ଯାହା ଶୀତଳ ଏବଂ ହିମ ବର୍ଷା କରେ।

ଚନ୍ଦ୍ରଭା ନାମତଃ ସର୍ଵା ପୀତାଭାଶ୍ ଚ ଗଭସ୍ତଯଃ ଶୁକ୍ଲାଶ୍ ଚ କକୁଭାଶ୍ଚୈଵ ଗାଵୋ ଵିଶ୍ଵଭୃତସ୍ ତଥା

ସମସ୍ତଙ୍କୁ 'ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ' ନାମରେ କୁହାଯାଏ। ପିତାବର୍ଣ୍ଣ କିରଣ, ଧଳା କିରଣ, ଦିଗ ଓ ସମସ୍ତ ଗାଈଁ ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।

ଶୁକ୍ଲାସ୍ତା ନାମତଃ ସର୍ଵାସ୍ ତ୍ରିଶତୀର୍ଘର୍ମସର୍ଜନାଃ ସୋମୋ ବିଭର୍ତି ତାଭିସ୍ତୁ ମନୁଷ୍ଯପିତୃଦେଵତାଃ

ସେହି ସମସ୍ତ ଧଳା କିରଣକୁ ତିନିଶେ ଘର୍ମ ଉତ୍ପାଦକ କିରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ମଣିଷ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

ମନୁଷ୍ଯାନୌଷଧେନେହ ସ୍ଵଧଯା ଚ ପିତୄନପି ଅମୃତେନ ସୁରାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ ତିସୃଭିସ୍ ତର୍ପଯତ୍ଯସୌ

ଏଠାରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ; ଏହି ତିନି ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା।

ଵସନ୍ତେ ଚୈଵ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଚ ଶତୈଃ ସ ତପତେ ତ୍ରିଭିଃ ଵର୍ଷାସ୍ଵଥୋ ଶରଦି ଚ ଚତୁର୍ଭିଃ ସଂପ୍ରଵର୍ଷତି

ବସନ୍ତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ, ସେ ତିନି ଶତ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ତାପ ଦେଇଥାଏ; ବର୍ଷା ଓ ଶରତ୍କାଳରେ, ସେ ଚାରି ଶତ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା କରେ।

ହେମନ୍ତେ ଶିଶିରେ ଚୈଵ ହିମମୁତ୍ସୃଜତେ ତ୍ରିଭିଃ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଧାତା ଭଗଃ ପୂଷା ମିତ୍ରୋ ଽଥ ଵରୁଣୋ ଽର୍ଯମା

ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିର ଋତୁରେ, ସେ ତିନି ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ହିମ ଛାଡ଼େ; ଏହି ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଧାତା, ଭଗ, ପୂଷା, ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଓ ଅର୍ୟମା ଅଛନ୍ତି।

ଅଂଶୁର୍ ଵିଵସ୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟା ଚ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ଚ ଵରୁଣୋ ମାଘମାସେ ତୁ ସୂର୍ଯ ଏଵ ତୁ ଫାଲ୍ଗୁନେ

ଅଂଶୁ, ବିବସ୍ୱାନ୍, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପର୍ଜନ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁ, ମାଘ ମାସରେ ବରୁଣ ଏବଂ ଫାଲ୍‌ଗୁନ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ।

ଚୈତ୍ରେ ମାସି ଭଵେଦଂଶୁର୍ ଧାତା ଵୈଶାଖତାପନଃ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ମାସି ଭଵେଦିନ୍ଦ୍ର ଆଷାଢେ ଚାର୍ଯମା ରଵିଃ

ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଅଂଶୁ, ବୈଶାଖରେ ଧାତା ତାପ ଦେଇଥିବା, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆଷାଢ଼ରେ ଅର୍ୟମା ଓ ରବି।

ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଶ୍ରାଵଣେ ମାସି ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦେ ଭଗଃ ସ୍ମୃତଃ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଽଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵୈ କାର୍ତିକେ ରଵିଃ

ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ବିବସ୍ୱାନ୍, ପ୍ରଉଷ୍ଠପଦରେ ଭଗ ସ୍ମରଣୀୟ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ପର୍ଜନ୍ୟ, କାର୍ତ୍ତିକରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ରବି।

ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେ ଭଵେନ୍ମିତ୍ରଃ ପୌଷେ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ ପଞ୍ଚରଶ୍ମିସହସ୍ରାଣି ଵରୁଣସ୍ଯାର୍କକର୍ମଣି

ମାର୍ଗଶିରା ମାସରେ ମିତ୍ର, ପୌଷରେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ; ବରୁଣଙ୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ରଶ୍ମି ଅଛି।

ଷଡ୍ଭିଃ ସହସ୍ରୈଃ ପୂଷା ତୁ ଦେଵୋ ଽଂଶୁଃ ସପ୍ତଭିସ୍ ତଥା ଧାତାଷ୍ଟଭିଃ ସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ନଵଭିସ୍ତୁ ଶତକ୍ରତୁଃ

ପୂଷା ଦେବତା ଅଂଶୁ ଛଅ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଧାତା ସାତ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା; ଶତକ୍ରତୁ ଅଠ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା।

ଵିଵସ୍ଵାନ୍ ଦଶଭିର୍ ଯାତି ଯାତ୍ଯେକାଦଶଭିର୍ ଭଗଃ ସପ୍ତଭିସ୍ତପତେ ମିତ୍ରସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଚୈଵାଷ୍ଟଭିଃ ସ୍ମୃତଃ

ବିବସ୍ୱାନ୍ ଦଶ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଚାଲେ; ଭଗ ଏକୋନୋଦଶ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା; ମିତ୍ର ସାତ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ତାପ ଦେଇଥାଏ; ତ୍ୱଷ୍ଟା ଅଠ ରଶ୍ମି ସହିତ ସ୍ମରଣୀୟ।

ଅର୍ଯମା ଦଶଭିର୍ ଯାତି ପର୍ଜନ୍ଯୋ ନଵଭିସ୍ ତଥା ଷଡ୍ଭୀ ରଶ୍ମିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତପତି ମେଦିନୀମ୍

ଅର୍ୟମା ଦଶ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଚାଲେ; ପର୍ଜନ୍ୟ ନଅ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା; ବିଷ୍ଣୁ ଛଅ ହଜାର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ତାପ ଦେଇଥାଏ।

ଵସଂତେ କପିଲଃ ସୂର୍ଯୋ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ କାଞ୍ଚନସପ୍ରଭଃ ଶ୍ଵେତୋ ଵର୍ଷାସୁ ଵର୍ଣେନ ପାଣ୍ଡୁଃ ଶରଦି ଭାସ୍କରଃ

ବସନ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କପିଳବର୍ଣ୍ଣ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସୁନାଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା; ବର୍ଷାରେ ସେ ଧଳା; ଶରତ୍କାଳରେ ସେ ପାଣ୍ଡୁବର୍ଣ୍ଣ।

ହେମନ୍ତେ ତାମ୍ରଵର୍ଣସ୍ତୁ ଶିଶିରେ ଲୋହିତୋ ରଵିଃ ଇତି ଵର୍ଣାଃ ସମାଖ୍ଯାତା ମଯା ସୂର୍ଯସମୁଦ୍ଭଵାଃ

ହେମନ୍ତରେ ସେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଶିଶିରରେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର; ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗ ବିବରଣ କରିଛି।