ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଯଦେତଦୁକ୍ତଂ ଭଵତା ସୂତେହ ଵଦତାଂ ଵର ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ବ୍ରୂହି ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଚ ଵିନିର୍ଣଯମ୍

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଏହାକୁ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହନ୍ତୁ, ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତେଷାଂ ତଦା ସୂତଃ ସମାହିତଃ ଉଵାଚ ପରମଂ ଵାକ୍ଯଂ ତେଷାଂ ସଂଶଯନିର୍ଣଯେ

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୂତ ଶାନ୍ତ ମନେ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ କହିଲେ।

ଅସ୍ମିନ୍ନର୍ଥେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ ଯଦୁକ୍ତଂ ଶାନ୍ତବୁଦ୍ଧିଭିଃ ଏତଦ୍ଵୋ ଽହଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ଗତିମ୍

ଏହି ବିଷୟରେ ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ମହାପ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହି କଥା ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କହିବି—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗତି।

ଯଥା ଦେଵଗୃହାଣୀହ ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରାଦଯୋ ଗ୍ରହାଃ ଅତଃ ପରଂ ତୁ ତ୍ରିଵିଧମ୍ ଅଗ୍ନେର୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସମୁଦ୍ଭଵମ୍

ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ କିପରି ଦେବମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ବସନ୍ତି—ଏହା ପରେ ମୁଁ ତିନି ପ୍ରକାର ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ପତ୍ତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ଦିଵ୍ଯସ୍ଯ ଭୌତିକସ୍ଯାଗ୍ନେର୍ ଅଥୋ ଽଗ୍ନେଃ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ଚ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ରଜନ୍ଯାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ

ଦିବ୍ୟ, ଭୌତିକ ଓ ପୃଥିବୀ ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନି—ରାତି ଶେଷରେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନେଇ—

ଅଵ୍ଯାକୃତମିଦଂ ତ୍ଵାସୀନ୍ ନୈଶେନ ତମସା ଵୃତମ୍ ଚତୁର୍ଭାଗାଵଶିଷ୍ଟେ ଽସ୍ମିନ୍ ଲୋକେ ନଷ୍ଟେ ଵିଶେଷତଃ

ଏହା ସମସ୍ତେ ଅବ୍ୟାକୃତ ଥିଲା, ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା; ଚାରି ଭାଗର ଏକ ଅଂଶ ବାକି ରହିଥିଲାବେଳେ, ବିଶ୍ୱ ବିଶେଷ ଭାବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ଲୋକସର୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ ଖଦ୍ଯୋତଵତ୍ସ ଵ୍ଯଚରଦ୍ ଆଵିର୍ଭାଵଚିକୀର୍ଷଯା

ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକର କାମ ସାଧନ କରୁଥିବା, ଆଲୋକ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଜୁଗ୍ନୁ ପରି ଚଳିଥିଲେ।

ସୋ ଽଗ୍ନିଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଲୋକାଦୌ ପୃଥିଵୀଜଲସଂଶ୍ରିତଃ ସଂହୃତ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରକାଶାର୍ଥଂ ତ୍ରିଧା ଵ୍ଯଭଜଦୀଶ୍ଵରଃ

ତା’ପରେ, ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ପୃଥିବୀ ଓ ଜଳରେ ବସି, ଆଲୋକ ପାଇଁ ଏହାକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ।

ପଵନୋ ଯସ୍ତୁ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ପାର୍ଥିଵୋ ଵହ୍ନିରୁଚ୍ଯତେ ଯଶ୍ଚାସୌ ଲୋକାଦୌ ସୂର୍ଯେ ଶୁଚିରଗ୍ନିସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ

ଏହି ଲୋକରେ ପବନକୁ ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ନିକୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଽବ୍ଜସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍ ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଜାଠରଃ ସୌରୋ ଵାରିଗର୍ଭାସ୍ତ୍ରଯୋ ଽଗ୍ନଯଃ

ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଜଳ ଓ ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ବୁଝିବାକୁ ହେବ। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କହିବି। ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଜାଠର ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ତିନିଟି ଅଗ୍ନି।

ତସ୍ମାଦପଃ ପିବନ୍ସୂର୍ଯୋ ଗୋଭିର୍ ଦୀପ୍ଯତ୍ଯସୌ ଵିଭୁଃ ଜଲେ ଚାବ୍ଜଃ ସମାଵିଷ୍ଟୋ ନାଦ୍ଭିର୍ ଅଗ୍ନିଃ ପ୍ରଶାମ୍ଯତି

ଏହିକାରଣରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳ ପିଇ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ବସିଛି, କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳ ନିବାଇପାରେ ନାହିଁ।

ମାନଵାନାଂ ଚ କୁକ୍ଷିସ୍ଥୋ ନାଗ୍ନିଃ ଶାମ୍ଯତି ପାଵକଃ ଅର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ପଵନଃ ସୋ ଽଗ୍ନିର୍ ନିଷ୍ପ୍ରଭୋ ଜାଠରଃ ସ୍ମୃତଃ

ମଣିଷମାନଙ୍କର ପେଟରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି କେବେ ନିବେନି। ପବନ ସହିତ ତାଳମେଳ ରଖିଥିବା ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଠର ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯଦିଓ ଏହାର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ଯଶ୍ଚାଯଂ ମଣ୍ଡଲୀ ଶୁକ୍ଲୀ ନିରୂଷ୍ମା ସମ୍ପ୍ରଜାଯତେ ପ୍ରଭା ସୌରୀ ତୁ ପାଦେନ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ତଂ ଯାତେ ଦିଵାକରେ

ଯେଉଁଟି ଧଳା, ଗୋଲାକାର ଏବଂ ଶୀତଳ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା।

ଅଗ୍ନିମାଵିଶତେ ରାତ୍ରୌ ତସ୍ମାଦ୍ଦୂରାତ୍ପ୍ରକାଶତେ ଉଦ୍ଯନ୍ତଂ ଚ ପୁନଃ ସୂର୍ଯମ୍ ଔଷ୍ଣ୍ଯମ୍ ଅଗ୍ନେଃ ସମାଵିଶେତ୍

ରାତିରେ ଅଗ୍ନି ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏହିପରି ଦୂରରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ଉଦୟ ହେଲେ, ଅଗ୍ନିର ତାପ ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।

ପାଦେନ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାଗ୍ନେସ୍ ତସ୍ମାଦଗ୍ନିସ୍ତପତ୍ଯସୌ ପ୍ରକାଶୋଷ୍ଣସ୍ଵରୂପେ ଚ ସୌରାଗ୍ନେଯେ ତୁ ତେଜସୀ

ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନିର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଗ୍ନି ଜଳିଥାଏ। ଆଲୋକ ଓ ତାପ ରୂପେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନି ଦୁହେଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ପରସ୍ପରାନୁପ୍ରଵେଶାଦ୍ ଆପ୍ଯାଯେତେ ପରସ୍ପରମ୍ ଉତ୍ତରେ ଚୈଵ ଭୂମ୍ଯର୍ଧେ ତଥା ହ୍ଯଗ୍ନିଶ୍ ଚ ଦକ୍ଷିଣେ

ଏମିତି ପରସ୍ପର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତର ଅର୍ଧରେ ଜଳ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଅର୍ଧରେ ଅଗ୍ନି ଅଛି।

ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯଃ ପୁନର୍ଵୈ ପ୍ରଵିଶତ୍ଯ୍ ଅପଃ ତସ୍ମାତ୍ତାମ୍ରା ଭଵନ୍ତ୍ଯାପୋ ଦିଵାରାତ୍ରିପ୍ରଵେଶନାତ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ପୁଣି ଉଦୟ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହିକାରଣରୁ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିବାରୁ ଜଳ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

ଅସ୍ତଂ ଯାତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯୋ ଽହର୍ଵୈ ପ୍ରଵିଶତ୍ଯ୍ ଅପଃ ତସ୍ମାନ୍ନକ୍ତଂ ପୁନଃ ଶୁକ୍ଲା ଆପୋ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତି ଭାସ୍ଵରାଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ଅସ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଜଳ ଦିନକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହିକାରଣରୁ ରାତିରେ ଜଳ ଧଳା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ।

ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ଭୂମ୍ଯର୍ଧେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ ଉଦଯାସ୍ତମନେ ନିତ୍ଯମ୍ ଅହୋରାତ୍ରଂ ଵିଶତ୍ଯ୍ ଅପଃ

ଏହି କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ, ପୃଥିବୀର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଅର୍ଧରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ, ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସବୁବେଳେ ଜଳ ପ୍ରବେଶ କରେ।

ଯଶ୍ଚାସୌ ତପତେ ସୂର୍ଯଃ ପିବନ୍ନଂଭୋ ଗଭସ୍ତିଭିଃ ପାର୍ଥିଵାଗ୍ନିଵିମିଶ୍ରୋ ଽସୌ ଦିଵ୍ଯଃ ଶୁଚିରିତି ସ୍ମୃତଃ

ଯେଉଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ପିଇ ତପେ, ସେହିଁ ଭୂମିର ଅଗ୍ନି ସହିତ ମିଶିଥିବା ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସହସ୍ରପାଦସୌ ଵହ୍ନିର୍ ଵୃତ୍ତକୁମ୍ଭନିଭଃ ସ୍ମୃତଃ ଆଦତ୍ତେ ସ ତୁ ନାଡୀନାଂ ସହସ୍ରେଣ ସମନ୍ତତଃ

ସେହି ଅଗ୍ନିକୁ ହଜାରଟି ପାଦ ଥିବା, ଗୋଲାକାର ମଟି ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ସେ ଚାରିପାଖରେ ହଜାରଟି ନଳି ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷଣ କରେ।

ନାଦେଯୀଶ୍ଚୈଵ ସାମୁଦ୍ରୀଃ କୂପାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଘନାଃ ସ୍ଥାଵରା ଜଙ୍ଗମାଶ୍ଚୈଵ ଵାପୀକୁଲ୍ଯାଦିକା ଅପଃ

ଏହି ନଳିଗୁଡିକ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ରର ନଳି, କୁଆଁ, ମେଘ, ଅଚଳ ଓ ଚଳନଶୀଳ ଜଳ, ଏବଂ ତଳାବ, ନଦୀ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ।

ତସ୍ଯ ରଶ୍ମିସହସ୍ରଂ ତଚ୍ ଛୀତଵର୍ଷୋଷ୍ଣନିଃସ୍ରଵମ୍ ତାସାଂ ଚତୁଃଶତା ନାଡ୍ଯୋ ଵର୍ଷନ୍ତେ ଚିତ୍ରମୂର୍ତଯଃ

ଏହାର ହଜାରଟି କିରଣ ଶୀତଳତା, ବର୍ଷା ଓ ତାପ ଦେଇଥାଏ। ଏହାର ଚାରିଶେ ନଳିରୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରରେ ବର୍ଷା ହୁଏ।

ଭଜନାଶ୍ଚୈଵ ମାଲ୍ଯାଶ୍ ଚ କେତନାଃ ପତନାସ୍ ତଥା ଅମୃତା ନାମତଃ ସର୍ଵା ରଶ୍ମଯୋ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜନାଃ

ସେଗୁଡିକୁ ପାତ୍ର, ମାଳା, ପତାକା ଓ ପତିତ ଧାରା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବର୍ଷା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ କିରଣକୁ 'ଅମୃତ' ନାମ ଦିଆଯାଏ।

ହିମୋଦ୍ଵହାଶ୍ ଚ ତା ନାଡ୍ଯୋ ରଶ୍ମଯସ୍ ତ୍ରିଶତାଃ ପୁନଃ ରେଶା ମେଘାଶ୍ ଚ ଵାତ୍ସ୍ଯାଶ୍ ଚ ହ୍ଲାଦିନ୍ଯୋ ହିମସର୍ଜନାଃ

ସେହି ନଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଶେ କିରଣ ହିମ ବୋଝି ନେଇଥାଏ। ସେମାନେ ସୂତା, ମେଘ ଓ ବର୍ଷା ଯାହା ଶୀତଳ ଏବଂ ହିମ ବର୍ଷା କରେ।

ଚନ୍ଦ୍ରଭା ନାମତଃ ସର୍ଵା ପୀତାଭାଶ୍ ଚ ଗଭସ୍ତଯଃ ଶୁକ୍ଲାଶ୍ ଚ କକୁଭାଶ୍ଚୈଵ ଗାଵୋ ଵିଶ୍ଵଭୃତସ୍ ତଥା

ସମସ୍ତଙ୍କୁ 'ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ' ନାମରେ କୁହାଯାଏ। ପିତାବର୍ଣ୍ଣ କିରଣ, ଧଳା କିରଣ, ଦିଗ ଓ ସମସ୍ତ ଗାଈଁ ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।

ଶୁକ୍ଲାସ୍ତା ନାମତଃ ସର୍ଵାସ୍ ତ୍ରିଶତୀର୍ଘର୍ମସର୍ଜନାଃ ସୋମୋ ବିଭର୍ତି ତାଭିସ୍ତୁ ମନୁଷ୍ଯପିତୃଦେଵତାଃ

ସେହି ସମସ୍ତ ଧଳା କିରଣକୁ ତିନିଶେ ଘର୍ମ ଉତ୍ପାଦକ କିରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ର ମଣିଷ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

ମନୁଷ୍ଯାନୌଷଧେନେହ ସ୍ଵଧଯା ଚ ପିତୄନପି ଅମୃତେନ ସୁରାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ ତିସୃଭିସ୍ ତର୍ପଯତ୍ଯସୌ

ଏଠାରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ; ଏହି ତିନି ଜିନିଷ ଦ୍ୱାରା।

ଵସନ୍ତେ ଚୈଵ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ଚ ଶତୈଃ ସ ତପତେ ତ୍ରିଭିଃ ଵର୍ଷାସ୍ଵଥୋ ଶରଦି ଚ ଚତୁର୍ଭିଃ ସଂପ୍ରଵର୍ଷତି

ବସନ୍ତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ, ସେ ତିନି ଶତ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ତାପ ଦେଇଥାଏ; ବର୍ଷା ଓ ଶରତ୍କାଳରେ, ସେ ଚାରି ଶତ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ବର୍ଷା କରେ।