ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ହିମଵନ୍ତଂ ଗିରୀଣାଂ ତୁ ନଦୀନାଂ ଚୈଵ ଜାହ୍ନଵୀମ୍ ସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାମ୍ ଅଧିପଂ ପଯସାଂ ନିଧିମ୍

ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିମବନ୍ତଙ୍କୁ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀଙ୍କୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଳର ଭଣ୍ଡାର ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଧିପତି କଲେ।

ଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଚୈଵ ଚାଶ୍ଵତ୍ଥଂ ପ୍ଲକ୍ଷଂ ଚ ପ୍ରପିତାମହଃ

ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରପିତାମହ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛକୁ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରକିନ୍ନରାଣାମ୍ ଈଶଂ ପୁନଶ୍ ଚିତ୍ରରଥଂ ଚକାର ନାଗାଧିପଂ ଵାସୁକିମୁଗ୍ରଵୀର୍ଯଂ ସର୍ପାଧିପଂ ତକ୍ଷକମୁଗ୍ରଵୀର୍ଯମ୍

ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିତ୍ରରଥଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ କଲେ; ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାସୁକିଙ୍କୁ ସର୍ପମାନଙ୍କ ରାଜା କଲେ; ଏବଂ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିସହିତ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କଲେ।

ସୁପର୍ଣମୀଶଂ ପତତାମଥାଶ୍ଵରାଜାନମୁଚ୍ଚୈଃଶ୍ରଵସଂ ଚକାର

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ କଲେ, ଏବଂ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସଙ୍କୁ ରାଜା କଲେ।

ସିଂହଂ ମୃଗାଣାଂ ଵୃଷଭଂ ଗଵାଂ ଚ ମୃଗାଧିପାନାଂ ଶରଭଂ ଚକାର ସେନାଧିପାନାଂ ଗୁହମପ୍ରମେଯଂ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତୀନାଂ ଲକୁଲୀଶମୀଶମ୍

ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହକୁ ମୁଖ୍ୟ କଲେ, ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭକୁ, ବନ୍ୟପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶରଭକୁ ଅଧିପତି କଲେ। ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୁହଙ୍କୁ ନାୟକ କଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲକୁଳୀଶଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ କଲେ।

ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ୍ସୁଧର୍ମାଣଂ ତଥା ଶଙ୍ଖପଦଂ ଦିଶାମ୍ କେତୁମନ୍ତଂ କ୍ରମେଣୈଵ ହେମରୋମାଣମେଵ ଚ

ସେ ସୁଧର୍ମା, ତାପରେ ଶଂଖପଦ, ପରେ କେତୁମାନ୍ତ ଏବଂ ଏହା ପରେ ହେମରୋମାଙ୍କୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପୃଥୁମୀଶାନଂ ସର୍ଵେଷାଂ ତୁ ମହେଶ୍ଵରମ୍ ଚତୁର୍ମୂର୍ତିଷୁ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଶଙ୍କରଂ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜମ୍

ପୃଥିବୀରେ ପୃଥୁଙ୍କୁ ଅଧିପତି କଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ କଲେ, ଚାରି ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଅଧିପତି କଲେ।

ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭଗଵାଞ୍ଛମ୍ଭୋଶ୍ ଚାଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଦ୍ଯଥାକ୍ରମମ୍ ପୁରାଭିଷିଚ୍ଯ ପୁଣ୍ଯାତ୍ମା ରରାଜ ଭୁଵନେଶ୍ଵରଃ

ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦୟାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଅଭିଷେକ କଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇଥିବା ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ଭୂବନେଶ୍ୱର ଉଜ୍ୱଳ ହେଲେ।

ଏତଦ୍ଵୋ ଵିସ୍ତରେଣୈଵ କଥିତଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ ଅଭିଷିକ୍ତାସ୍ତତସ୍ତ୍ଵେତେ ଵିଶିଷ୍ଟା ଵିଶ୍ଵଯୋନିନା

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଏହି କଥା ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି; ଏହିମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱର ମୂଳକାରଣ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ, ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଇଛନ୍ତି।

ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମୁନଯଃ ପୁନସ୍ତଂ ସଂଶଯାନ୍ଵିତାଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁରୁତ୍ତରଂ ଭୂଯସ୍ ତଦା ତେ ରୋମହର୍ଷଣମ୍

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନେ ଏଉଁ ଅପ୍ରଶ୍ନ ସହିତ ପୁନି ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

ଯଦେତଦୁକ୍ତଂ ଭଵତା ସୂତେହ ଵଦତାଂ ଵର ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ବ୍ରୂହି ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଚ ଵିନିର୍ଣଯମ୍

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା, ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ଏହାକୁ ଆମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହନ୍ତୁ, ଏବଂ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତୁ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତେଷାଂ ତଦା ସୂତଃ ସମାହିତଃ ଉଵାଚ ପରମଂ ଵାକ୍ଯଂ ତେଷାଂ ସଂଶଯନିର୍ଣଯେ

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୂତ ଶାନ୍ତ ମନେ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଉପଦେଶ କହିଲେ।

ଅସ୍ମିନ୍ନର୍ଥେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ ଯଦୁକ୍ତଂ ଶାନ୍ତବୁଦ୍ଧିଭିଃ ଏତଦ୍ଵୋ ଽହଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରମସୋର୍ଗତିମ୍

ଏହି ବିଷୟରେ ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ମହାପ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହି କଥା ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କହିବି—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗତି।

ଯଥା ଦେଵଗୃହାଣୀହ ସୂର୍ଯଚନ୍ଦ୍ରାଦଯୋ ଗ୍ରହାଃ ଅତଃ ପରଂ ତୁ ତ୍ରିଵିଧମ୍ ଅଗ୍ନେର୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସମୁଦ୍ଭଵମ୍

ଏଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ କିପରି ଦେବମାନଙ୍କ ଗୃହରେ ବସନ୍ତି—ଏହା ପରେ ମୁଁ ତିନି ପ୍ରକାର ଅଗ୍ନିର ଉତ୍ପତ୍ତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ଦିଵ୍ଯସ୍ଯ ଭୌତିକସ୍ଯାଗ୍ନେର୍ ଅଥୋ ଽଗ୍ନେଃ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ଚ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାଂ ତୁ ରଜନ୍ଯାଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ

ଦିବ୍ୟ, ଭୌତିକ ଓ ପୃଥିବୀ ଅଗ୍ନି, ଏବଂ ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନି—ରାତି ଶେଷରେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନେଇ—

ଅଵ୍ଯାକୃତମିଦଂ ତ୍ଵାସୀନ୍ ନୈଶେନ ତମସା ଵୃତମ୍ ଚତୁର୍ଭାଗାଵଶିଷ୍ଟେ ଽସ୍ମିନ୍ ଲୋକେ ନଷ୍ଟେ ଵିଶେଷତଃ

ଏହା ସମସ୍ତେ ଅବ୍ୟାକୃତ ଥିଲା, ରାତିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା; ଚାରି ଭାଗର ଏକ ଅଂଶ ବାକି ରହିଥିଲାବେଳେ, ବିଶ୍ୱ ବିଶେଷ ଭାବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

ସ୍ଵଯଂଭୂର୍ଭଗଵାଂସ୍ତତ୍ର ଲୋକସର୍ଵାର୍ଥସାଧକଃ ଖଦ୍ଯୋତଵତ୍ସ ଵ୍ଯଚରଦ୍ ଆଵିର୍ଭାଵଚିକୀର୍ଷଯା

ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକର କାମ ସାଧନ କରୁଥିବା, ଆଲୋକ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଜୁଗ୍ନୁ ପରି ଚଳିଥିଲେ।

ସୋ ଽଗ୍ନିଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଲୋକାଦୌ ପୃଥିଵୀଜଲସଂଶ୍ରିତଃ ସଂହୃତ୍ଯ ତତ୍ପ୍ରକାଶାର୍ଥଂ ତ୍ରିଧା ଵ୍ଯଭଜଦୀଶ୍ଵରଃ

ତା’ପରେ, ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ପୃଥିବୀ ଓ ଜଳରେ ବସି, ଆଲୋକ ପାଇଁ ଏହାକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ।

ପଵନୋ ଯସ୍ତୁ ଲୋକେ ଽସ୍ମିନ୍ ପାର୍ଥିଵୋ ଵହ୍ନିରୁଚ୍ଯତେ ଯଶ୍ଚାସୌ ଲୋକାଦୌ ସୂର୍ଯେ ଶୁଚିରଗ୍ନିସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ

ଏହି ଲୋକରେ ପବନକୁ ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ନିକୁ ଅଗ୍ନି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଽବ୍ଜସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ ତେଷାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍ ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଜାଠରଃ ସୌରୋ ଵାରିଗର୍ଭାସ୍ତ୍ରଯୋ ଽଗ୍ନଯଃ

ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଜଳ ଓ ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ବୁଝିବାକୁ ହେବ। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କହିବି। ବିଦ୍ୟୁତ୍, ଜାଠର ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ତିନିଟି ଅଗ୍ନି।

ତସ୍ମାଦପଃ ପିବନ୍ସୂର୍ଯୋ ଗୋଭିର୍ ଦୀପ୍ଯତ୍ଯସୌ ଵିଭୁଃ ଜଲେ ଚାବ୍ଜଃ ସମାଵିଷ୍ଟୋ ନାଦ୍ଭିର୍ ଅଗ୍ନିଃ ପ୍ରଶାମ୍ଯତି

ଏହିକାରଣରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳ ପିଇ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ବସିଛି, କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳ ନିବାଇପାରେ ନାହିଁ।

ମାନଵାନାଂ ଚ କୁକ୍ଷିସ୍ଥୋ ନାଗ୍ନିଃ ଶାମ୍ଯତି ପାଵକଃ ଅର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ପଵନଃ ସୋ ଽଗ୍ନିର୍ ନିଷ୍ପ୍ରଭୋ ଜାଠରଃ ସ୍ମୃତଃ

ମଣିଷମାନଙ୍କର ପେଟରେ ଥିବା ଅଗ୍ନି କେବେ ନିବେନି। ପବନ ସହିତ ତାଳମେଳ ରଖିଥିବା ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଠର ଅଗ୍ନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯଦିଓ ଏହାର ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ଯଶ୍ଚାଯଂ ମଣ୍ଡଲୀ ଶୁକ୍ଲୀ ନିରୂଷ୍ମା ସମ୍ପ୍ରଜାଯତେ ପ୍ରଭା ସୌରୀ ତୁ ପାଦେନ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ତଂ ଯାତେ ଦିଵାକରେ

ଯେଉଁଟି ଧଳା, ଗୋଲାକାର ଏବଂ ଶୀତଳ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା।

ଅଗ୍ନିମାଵିଶତେ ରାତ୍ରୌ ତସ୍ମାଦ୍ଦୂରାତ୍ପ୍ରକାଶତେ ଉଦ୍ଯନ୍ତଂ ଚ ପୁନଃ ସୂର୍ଯମ୍ ଔଷ୍ଣ୍ଯମ୍ ଅଗ୍ନେଃ ସମାଵିଶେତ୍

ରାତିରେ ଅଗ୍ନି ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଏହିପରି ଦୂରରୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ଉଦୟ ହେଲେ, ଅଗ୍ନିର ତାପ ପୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।

ପାଦେନ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯାଗ୍ନେସ୍ ତସ୍ମାଦଗ୍ନିସ୍ତପତ୍ଯସୌ ପ୍ରକାଶୋଷ୍ଣସ୍ଵରୂପେ ଚ ସୌରାଗ୍ନେଯେ ତୁ ତେଜସୀ

ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନିର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଗ୍ନି ଜଳିଥାଏ। ଆଲୋକ ଓ ତାପ ରୂପେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀର ଅଗ୍ନି ଦୁହେଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

ପରସ୍ପରାନୁପ୍ରଵେଶାଦ୍ ଆପ୍ଯାଯେତେ ପରସ୍ପରମ୍ ଉତ୍ତରେ ଚୈଵ ଭୂମ୍ଯର୍ଧେ ତଥା ହ୍ଯଗ୍ନିଶ୍ ଚ ଦକ୍ଷିଣେ

ଏମିତି ପରସ୍ପର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀର ଉତ୍ତର ଅର୍ଧରେ ଜଳ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଅର୍ଧରେ ଅଗ୍ନି ଅଛି।

ଉତ୍ତିଷ୍ଠତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯଃ ପୁନର୍ଵୈ ପ୍ରଵିଶତ୍ଯ୍ ଅପଃ ତସ୍ମାତ୍ତାମ୍ରା ଭଵନ୍ତ୍ଯାପୋ ଦିଵାରାତ୍ରିପ୍ରଵେଶନାତ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ପୁଣି ଉଦୟ ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହିକାରଣରୁ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିବାରୁ ଜଳ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

ଅସ୍ତଂ ଯାତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯୋ ଽହର୍ଵୈ ପ୍ରଵିଶତ୍ଯ୍ ଅପଃ ତସ୍ମାନ୍ନକ୍ତଂ ପୁନଃ ଶୁକ୍ଲା ଆପୋ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତି ଭାସ୍ଵରାଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ଅସ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଜଳ ଦିନକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏହିକାରଣରୁ ରାତିରେ ଜଳ ଧଳା ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଏ।

ଏତେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ଭୂମ୍ଯର୍ଧେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ ଉଦଯାସ୍ତମନେ ନିତ୍ଯମ୍ ଅହୋରାତ୍ରଂ ଵିଶତ୍ଯ୍ ଅପଃ

ଏହି କ୍ରମ ଅନୁଯାୟୀ, ପୃଥିବୀର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଅର୍ଧରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ, ଦିନ ଓ ରାତିରେ ସବୁବେଳେ ଜଳ ପ୍ରବେଶ କରେ।