ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵୋପରି ନିକୃଷ୍ଟାନି ତାରକାମଣ୍ଡଲାନି ତୁ ଯୋଜନଦ୍ଵଯମାତ୍ରାଣି ତେଭ୍ଯୋ ହ୍ରସ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ

ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଛି ଛୋଟ ତାରାମଣ୍ଡଳ, ଯାହାର ମାପ ଦୁଇ ଯୋଜନା। ଏହାଠାରୁ ଛୋଟ କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ।

ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ଗ୍ରହା ଯେ ଦୂରସର୍ପିଣଃ ସୌରୋ ଽଙ୍ଗିରାଶ୍ ଚ ଵକ୍ରଶ୍ ଚ ଜ୍ଞେଯା ମନ୍ଦଵିଚାରିଣଃ

ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ତିନିଟି ଗ୍ରହ, ଯେଉଁମାନେ ଦୂରକୁ ଚଳନ୍ତି: ଶନି, ମଙ୍ଗଳ ଓ ପଛୁଆ ଗ୍ରହ, ଯେଉଁମାନେ ଧୀର ଗତିର।

ତେଭ୍ଯୋ ଽଧସ୍ତାତ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରଃ ପୁନରନ୍ଯେ ମହାଗ୍ରହାଃ ସୂର୍ଯଃ ସୋମୋ ବୁଧଶ୍ଚୈଵ ଭାର୍ଗଵଶ୍ଚୈଵ ଶୀଘ୍ରଗାଃ

ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ଅଛନ୍ତି ଚାରିଟି ଅନ୍ୟ ମହାଗ୍ରହ: ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଧ ଓ ଶୁକ୍ର, ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରିତ ଗତିର।

ତାଵନ୍ତ୍ଯସ୍ତାରକାଃ କୋଟ୍ଯୋ ଯାଵନ୍ତ୍ଯୃକ୍ଷାଣି ସର୍ଵଶଃ ଧ୍ରୁଵାତ୍ ତୁ ନିଯମାଚ୍ଚୈଷାମ୍ ଋକ୍ଷମାର୍ଗେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିଃ

ଯେତେ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଛି, ସେତେ କୋଟି ତାରା ଅଛି। ଧ୍ରୁବ ତାରାଠାରୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ନକ୍ଷତ୍ରମାର୍ଗରେ ନିଶ୍ଚିତ।

ସପ୍ତାଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ନୀଚୋଚ୍ଚତ୍ଵମନୁକ୍ରମାତ୍ ଉତ୍ତରାଯଣମାର୍ଗସ୍ଥୋ ଯଦା ପର୍ଵସୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ

ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ନିୟତ ଭାବେ ଚଳିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତରାୟଣ ମାର୍ଗରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ପର୍ବ ସମୟରେ ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ଥାଏ,

ଉଚ୍ଚତ୍ଵାଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଶୀଘ୍ରଂ ନାତିଵ୍ଯକ୍ତୈର୍ଗଭସ୍ତିଭିଃ ତଦା ଦକ୍ଷିଣମାର୍ଗସ୍ଥୋ ନୀଚାଂ ଵୀଥିମୁପାଶ୍ରିତଃ

ଉଚ୍ଚତା ଦ୍ୱାରା ତାହା ଦ୍ରୁତ ଦେଖାଯାଏ, ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟ କିରଣ ନୁହେଁ; ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ଥିଲେ, ତଳ ଦିଗକୁ ଚାଲେ।

ଭୂମିରେଖାଵୃତଃ ସୂର୍ଯଃ ପୌର୍ଣିମାଵାସ୍ଯଯୋସ୍ ତଦା ଦଦୃଶେ ଚ ଯଥାକାଲଂ ଶୀଘ୍ରମସ୍ତମୁପୈତି ଚ

ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଦେଖାଯାଏ; ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ଦ୍ରୁତ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ।

ତସ୍ମାଦୁତ୍ତରମାର୍ଗସ୍ଥୋ ହ୍ଯ୍ ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ନିଶାକରଃ ଦଦୃଶେ ଦକ୍ଷିଣେ ମାର୍ଗେ ନିଯମାଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ନ ଚ

ଏହିପରି, ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ଥିଲେ ଦେଖାଯାଏ; ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଗତିଯୋଗେନ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ତମସା ଵୃତଃ ସମାନକାଲାସ୍ତମଯୌ ଵିଷୁଵତ୍ସୁ ସମୋଦଯୌ

ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗତି ଏବଂ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଏ; ବିଷୁବ୍ୟ ସମୟରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସମୟ ସମାନ ହୁଏ।

ଉତ୍ତରାସୁ ଚ ଵୀଥୀଷୁ ଵ୍ଯନ୍ତରାସ୍ତମନୋଦଯୌ ପୌର୍ଣିମାଵାସ୍ଯଯୋର୍ ଜ୍ଞେଯୌ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚକ୍ରାନୁଵର୍ତିନୌ

ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ମଧ୍ୟମ ହୁଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସେମାନେ ଜ୍ୟୋତିର ଚକ୍ରକୁ ଅନୁସରନ୍ତି।

ଦକ୍ଷିଣାଯନମାର୍ଗସ୍ଥୋ ଯଦା ଚରତି ରଶ୍ମିଵାନ୍ ଗ୍ରହାଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ସୂର୍ଯୋ ଽଧସ୍ତାତ୍ ପ୍ରସର୍ପତି

ଯେତେବେଳେ ରଶ୍ମିମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ମାର୍ଗରେ ଚାଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହର ତଳେ ଯାଏ।

ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ମଣ୍ଡଲଂ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଂ ଚରତେ ଶଶୀ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ସୋମାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରସର୍ପତି

ବଡ଼ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରି, ଚନ୍ଦ୍ର ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଚାଲେ; ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଉପରେ ଚଳିଥାଏ।

ନକ୍ଷତ୍ରେଭ୍ଯୋ ବୁଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ବୁଧାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଭାର୍ଗଵଃ ଵକ୍ରସ୍ତୁ ଭାର୍ଗଵାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଵକ୍ରାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ବୃହସ୍ପତିଃ

ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୁଧ ଅଛି; ବୁଧଠାରୁ ଉପରେ ଶୁକ୍ର; ଶୁକ୍ରଠାରୁ ଉପରେ ମଙ୍ଗଳ; ମଙ୍ଗଳଠାରୁ ଉପରେ ବୃହସ୍ପତି।

ତସ୍ମାଚ୍ଛନୈଶ୍ଚରଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ତସ୍ମାତ୍ସପ୍ତର୍ଷିମଣ୍ଡଲମ୍ ଋଷୀଣାଂ ଚୈଵ ସପ୍ତାନାଂ ଧ୍ରୁଵସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିଃ

ଏହିପରି, ଧୀରେ ଚଳୁଥିବା ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଉପରେ ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ସେହି ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ରୁବଙ୍କର ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ପରମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯେତ କିଲ୍ବିଷାତ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣେଷୁ ସହସ୍ରେଷୁ ଯୋଜନାନାଂ ଶତେଷୁ ଚ

ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକ ଅଛି, ସେଥିକୁ ଜାଣିଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ସ୍ଥାନ ଦୁଇ ହଜାର ଏବଂ ଏକଶଏ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଅଛି।

ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରତାରାସୁ ଉପରିଷ୍ଟାଦ୍ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଗ୍ରହାଶ୍ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଚ ଯୁତୌ ଦିଵ୍ଯେନ ତେଜସା

ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଦିବ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ ଅଛନ୍ତି।

ନିତ୍ଯମୃକ୍ଷେଷୁ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ଽହର୍ନିଶଂ କ୍ରମାତ୍ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରସୂର୍ଯାସ୍ ତେ ନୀଚୋଚ୍ଚଋଜୁସଂସ୍ଥିତାଃ

ସେମାନେ ସଦା ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ରହନ୍ତି, ଦିନ ଓ ରାତି କ୍ରମକ୍ରମେ ଚଳନ୍ତି; ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିମ୍ନ, ଉଚ୍ଚ ଓ ସମ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି।

ସମାଗମେ ଚ ଭେଦେ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯୁଗପତ୍ପ୍ରଜାଃ ଋତଵଃ ଷଟ୍ ସ୍ମୃତାଃ ସର୍ଵେ ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତି ପଞ୍ଚଧା

ସେମାନଙ୍କର ମିଶ୍ରଣ ଓ ବିଚ୍ଛେଦ ସମୟରେ ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକାସାଥି ଦେଖନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଛଅ ଋତୁ ପାଞ୍ଚ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଏକାଠି ହୁଏ।

ପରସ୍ପରାସ୍ଥିତା ହ୍ଯେତେ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ ଅସଂକରେଣ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ ତେଷାଂ ଯୋଗସ୍ତୁ ଵୈ ବୁଧୈଃ

ଏହି ସବୁ ଏକାଉପରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରନ୍ତି, ଏହି ଯୋଗରେ କେବେ ମିଶ୍ରଣ ନାହିଁ।

ଏଵଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ କଥିତଂ ଗ୍ରହାଣାଂ ଗମନଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଭାସ୍କରପ୍ରମୁଖାନାଂ ଚ ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍

ଏହିପରି ଭାବରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେପରି ଦେଖାଯାଇଛି ଓ ଶୁଣାଯାଇଛି।

ଗ୍ରହାଧିପତ୍ଯେ ଭଗଵାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣା ପଦ୍ମଯୋନିନା ଅଭିଷିକ୍ତଃ ସହସ୍ରାଂଶୂ ରୁଦ୍ରେଣ ତୁ ଯଥା ଗୁହଃ

ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଏବଂ ହଜାର କିରଣମୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯେପରି ଗୁହାଙ୍କୁ କରାଯାଇଥିଲା।

ତସ୍ମାଦ୍ଗ୍ରହାର୍ଚନା କାର୍ଯା ଅଗ୍ନୌ ଚୋଦ୍ଯଂ ଯଥାଵିଧି ଆଦିତ୍ଯଗ୍ରହପୀଡାଯାଂ ସଦ୍ଭିଃ କାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ

ଏହିଯୋଗରେ, ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବା ଦରକାର, ଭଲମନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ଚାହିଦା ପୂରଣ ପାଇଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହର କ୍ଷତି ସମୟରେ।

ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ୍କଥଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚାଧିପତ୍ଯେ ପ୍ରଜାପତିଃ ଦେଵଦୈତ୍ଯମୁଖାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସର୍ଵାତ୍ମା ଵଦ ସାଂପ୍ରତମ୍

ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ, କିପରି ଦେବ, ଦାନବ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ? ଏହି କଥା ଏବେ କହ, ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ।

ଗ୍ରହାଧିପତ୍ଯେ ଭଗଵାନ୍ ଅଭ୍ଯଷିଞ୍ଚଦ୍ଦିଵାକରମ୍ ଋକ୍ଷାଣାମୋଷଧୀନାଂ ଚ ସୋମଂ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ

ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ, ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ; ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ତାରା ଓ ଔଷଧିମାନଙ୍କ ଉପରେ ସୋମଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ।

ଅପାଂ ଚ ଵରୁଣଂ ଦେଵଂ ଧନାନାଂ ଯକ୍ଷପୁଙ୍ଗଵମ୍ ଆଦିତ୍ଯାନାଂ ତଥା ଵିଷ୍ଣୁଂ ଵସୂନାଂ ପାଵକଂ ତଥା

ପାଣିର ମଧ୍ୟରେ ବରୁଣଙ୍କୁ, ଧନରେ କୁବେରଙ୍କୁ, ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଓ ଭାସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାବକଙ୍କୁ ଅଧିପତି କଲେ।

ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ଦକ୍ଷଂ ଚ ମରୁତାଂ ଶକ୍ରମେଵ ଚ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ଚ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ଦୈତ୍ଯପୁଙ୍ଗଵମ୍

ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ, ମରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ, ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଅଧିପତି କଲେ।

ଧର୍ମଂ ପିତୄଣାମ୍ ଅଧିପଂ ନିରୃତିଂ ପିଶିତାଶିନାମ୍ ରୁଦ୍ରଂ ପଶୂନାଂ ଭୂତାନାଂ ନନ୍ଦିନଂ ଗଣନାଯକମ୍

ପିତୃମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ମାଂସଭୋଜୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିରୃତିଙ୍କୁ, ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନାୟକ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ଅଧିପତି କଲେ।

ଵୀରାଣାଂ ଵୀରଭଦ୍ରଂ ଚ ପିଶାଚାନାଂ ଭଯଂକରମ୍ ମାତୄଣାଂ ଚୈଵ ଚାମୁଣ୍ଡାଂ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତାମ୍

ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ, ପିଶାଚମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କରଙ୍କୁ, ମାତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଅଧିପତି କଲେ।

ରୁଦ୍ରାଣାଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ ନୀଲଲୋହିତମୀଶ୍ଵରମ୍ ଵିଘ୍ନାନାଂ ଵ୍ଯୋମଜଂ ଦେଵଂ ଗଜାସ୍ଯଂ ତୁ ଵିନାଯକମ୍

ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବଦେବେଶ୍ୱର ନୀଳଲୋହିତ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ବିଘ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ହାତୀମୁଣ୍ଡି ବିନାୟକଙ୍କୁ ଅଧିପତି କଲେ।