ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ନକ୍ଷତ୍ରସୂର୍ଯାଶ୍ ଚ ତଥା ଗ୍ରହତାରାଗଣୈଃ ସହ ଉନ୍ମୁଖାଭିମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରଭୂତାଃ ଶ୍ରିତା ଦିଵି

ନକ୍ଷତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଚକ୍ର ଭାବେ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତୃତ, କେବେ ଆଗକୁ କେବେ ପଛକୁ ମୁହଁ କରନ୍ତି।

ଧ୍ରୁଵେଣାଧିଷ୍ଠିତାଶ୍ଚୈଵ ଧ୍ରୁଵମେଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ପ୍ରଯାନ୍ତି ଚେଶ୍ଵରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମେଢୀଭୂତଂ ଧ୍ରୁଵଂ ଦିଵି

ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବ ତାରା ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଏବଂ ଧ୍ରୁବକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତି, ଆକାଶରେ ଅଟୁଟ ଧ୍ରୁବ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ।

ନଵଯୋଜନସାହସ୍ରୋ ଵିଷ୍କମ୍ଭଃ ସଵିତୁଃ ସ୍ମୃତଃ ତ୍ରିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରୋ ମଣ୍ଡଲସ୍ଯ ପ୍ରମାଣତଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳର ବ୍ୟାସ ନବହଜାର ଯୋଜନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ପରିଧି ତିନିଗୁଣା, ମାପ ଅନୁଯାୟୀ।

ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସୂର୍ଯଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଵିସ୍ତାରଃ ଶଶିନଃ ସ୍ମୃତଃ ତୁଲ୍ଯସ୍ତଯୋସ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ ଭୂତ୍ଵାଧସ୍ତାତ୍ପ୍ରସର୍ପତି

ଚନ୍ଦ୍ରର ବିସ୍ତାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୁଇଗୁଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଏହି ଦୁଇଁଠାରେ ସମାନ ଏବଂ ତଳେ ଚଳାଏ।

ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ପୃଥିଵୀଛାଯାଂ ନିର୍ମିତାଂ ମଣ୍ଡଲାକୃତିମ୍ ସ୍ଵର୍ଭାନୋସ୍ତୁ ବୃହତ୍ସ୍ଥାନଂ ତୃତୀଯଂ ଯତ୍ ତମୋମଯମ୍

ପୃଥିବୀର ଛାୟାକୁ ଗୋଲାକାର ଆକୃତିରେ ନେଇ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର ବଡ଼ ସ୍ଥାନ ତୃତୀୟ, ଯାହା ଅନ୍ଧକାରରୁ ତିଆରି।

ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଷୋଡଶୋ ଭାଗୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ଵିଧୀଯତେ ଵିଷ୍କମ୍ଭାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଯୋଜନାଚ୍ଚ ପ୍ରମାଣତଃ

ଚନ୍ଦ୍ରର ଏକ ଷୋଡଶ ଅଂଶ ଭୂଗୋଳ ଓ ଦୂରତା ଅନୁଯାୟୀ ଶୁକ୍ରକୁ ଦିଆଯାଇଛି।

ଭାର୍ଗଵାତ୍ପାଦହୀନସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵୈ ବୃହସ୍ପତିଃ ପାଦହୀନୌ ଵକ୍ରସୌରୀ ତଥାଯାମପ୍ରମାଣତଃ

ଶୁକ୍ରଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ବୃହସ୍ପତି ଅଟେ। ଏହିପରି, ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶନି ମଧ୍ୟ ଏହି ମାପରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଅଟନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମାପ ସମାନ ନୁହେଁ।

ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ପାଦହୀନସ୍ତଯୋର୍ବୁଧଃ ତାରାନକ୍ଷତ୍ରରୂପାଣି ଵପୁଷ୍ମନ୍ତୀହ ଯାନି ଵୈ

ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶନିଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ବ୍ୟାପକତା ଓ ମଣ୍ଡଳରେ ବୁଧ ଅଟେ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଆକାରରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ।

ବୁଧେନ ତାନି ତୁଲ୍ଯାନି ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଦପି ପ୍ରାଯଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଯୋଗୀନି ଵିଦ୍ଯାଦୃକ୍ଷାଣି ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍

ସେମାନେ ବ୍ୟାପକତା ଓ ମଣ୍ଡଳରେ ବୁଧ ସମାନ। ଜେଉଁ ଜଣେ ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ଅଟେ, ସେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା ତାରାମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏହିପରି।

ତାରାନକ୍ଷତ୍ରରୂପାଣି ହୀନାନି ତୁ ପରସ୍ପରମ୍ ଶତାନି ପଞ୍ଚ ଚତ୍ଵାରି ତ୍ରୀଣି ଦ୍ଵେ ଚୈଵ ଯୋଜନେ

ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଆକାରମାନେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚଶ ଶତ, ଚାରିଶ ଶତ, ତିନିଶ ଶତ ଓ ଦୁଇଶ ଶତ ଯୋଜନା କମ୍।

ସର୍ଵୋପରି ନିକୃଷ୍ଟାନି ତାରକାମଣ୍ଡଲାନି ତୁ ଯୋଜନଦ୍ଵଯମାତ୍ରାଣି ତେଭ୍ଯୋ ହ୍ରସ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ

ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅଛି ଛୋଟ ତାରାମଣ୍ଡଳ, ଯାହାର ମାପ ଦୁଇ ଯୋଜନା। ଏହାଠାରୁ ଛୋଟ କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ।

ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ତ୍ରଯସ୍ତେଷାଂ ଗ୍ରହା ଯେ ଦୂରସର୍ପିଣଃ ସୌରୋ ଽଙ୍ଗିରାଶ୍ ଚ ଵକ୍ରଶ୍ ଚ ଜ୍ଞେଯା ମନ୍ଦଵିଚାରିଣଃ

ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି ତିନିଟି ଗ୍ରହ, ଯେଉଁମାନେ ଦୂରକୁ ଚଳନ୍ତି: ଶନି, ମଙ୍ଗଳ ଓ ପଛୁଆ ଗ୍ରହ, ଯେଉଁମାନେ ଧୀର ଗତିର।

ତେଭ୍ଯୋ ଽଧସ୍ତାତ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରଃ ପୁନରନ୍ଯେ ମହାଗ୍ରହାଃ ସୂର୍ଯଃ ସୋମୋ ବୁଧଶ୍ଚୈଵ ଭାର୍ଗଵଶ୍ଚୈଵ ଶୀଘ୍ରଗାଃ

ସେମାନଙ୍କ ତଳେ ଅଛନ୍ତି ଚାରିଟି ଅନ୍ୟ ମହାଗ୍ରହ: ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବୁଧ ଓ ଶୁକ୍ର, ସମସ୍ତେ ତ୍ୱରିତ ଗତିର।

ତାଵନ୍ତ୍ଯସ୍ତାରକାଃ କୋଟ୍ଯୋ ଯାଵନ୍ତ୍ଯୃକ୍ଷାଣି ସର୍ଵଶଃ ଧ୍ରୁଵାତ୍ ତୁ ନିଯମାଚ୍ଚୈଷାମ୍ ଋକ୍ଷମାର୍ଗେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିଃ

ଯେତେ ନକ୍ଷତ୍ର ଅଛି, ସେତେ କୋଟି ତାରା ଅଛି। ଧ୍ରୁବ ତାରାଠାରୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସେମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ ନକ୍ଷତ୍ରମାର୍ଗରେ ନିଶ୍ଚିତ।

ସପ୍ତାଶ୍ଵସ୍ଯୈଵ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ନୀଚୋଚ୍ଚତ୍ଵମନୁକ୍ରମାତ୍ ଉତ୍ତରାଯଣମାର୍ଗସ୍ଥୋ ଯଦା ପର୍ଵସୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ

ସପ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ନିୟତ ଭାବେ ଚଳିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ତରାୟଣ ମାର୍ଗରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ପର୍ବ ସମୟରେ ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ଥାଏ,

ଉଚ୍ଚତ୍ଵାଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଶୀଘ୍ରଂ ନାତିଵ୍ଯକ୍ତୈର୍ଗଭସ୍ତିଭିଃ ତଦା ଦକ୍ଷିଣମାର୍ଗସ୍ଥୋ ନୀଚାଂ ଵୀଥିମୁପାଶ୍ରିତଃ

ଉଚ୍ଚତା ଦ୍ୱାରା ତାହା ଦ୍ରୁତ ଦେଖାଯାଏ, ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟ କିରଣ ନୁହେଁ; ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ଥିଲେ, ତଳ ଦିଗକୁ ଚାଲେ।

ଭୂମିରେଖାଵୃତଃ ସୂର୍ଯଃ ପୌର୍ଣିମାଵାସ୍ଯଯୋସ୍ ତଦା ଦଦୃଶେ ଚ ଯଥାକାଲଂ ଶୀଘ୍ରମସ୍ତମୁପୈତି ଚ

ପୃଥିବୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଦେଖାଯାଏ; ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା ଦ୍ରୁତ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ।

ତସ୍ମାଦୁତ୍ତରମାର୍ଗସ୍ଥୋ ହ୍ଯ୍ ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ନିଶାକରଃ ଦଦୃଶେ ଦକ୍ଷିଣେ ମାର୍ଗେ ନିଯମାଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ନ ଚ

ଏହିପରି, ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ଥିଲେ ଦେଖାଯାଏ; ଦକ୍ଷିଣ ମାର୍ଗରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଗତିଯୋଗେନ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ତମସା ଵୃତଃ ସମାନକାଲାସ୍ତମଯୌ ଵିଷୁଵତ୍ସୁ ସମୋଦଯୌ

ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗତି ଏବଂ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକାଯାଏ; ବିଷୁବ୍ୟ ସମୟରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସମୟ ସମାନ ହୁଏ।

ଉତ୍ତରାସୁ ଚ ଵୀଥୀଷୁ ଵ୍ଯନ୍ତରାସ୍ତମନୋଦଯୌ ପୌର୍ଣିମାଵାସ୍ଯଯୋର୍ ଜ୍ଞେଯୌ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚକ୍ରାନୁଵର୍ତିନୌ

ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ମଧ୍ୟମ ହୁଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଓ ଅମାବାସ୍ୟାରେ ସେମାନେ ଜ୍ୟୋତିର ଚକ୍ରକୁ ଅନୁସରନ୍ତି।

ଦକ୍ଷିଣାଯନମାର୍ଗସ୍ଥୋ ଯଦା ଚରତି ରଶ୍ମିଵାନ୍ ଗ୍ରହାଣାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ସୂର୍ଯୋ ଽଧସ୍ତାତ୍ ପ୍ରସର୍ପତି

ଯେତେବେଳେ ରଶ୍ମିମାନ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ମାର୍ଗରେ ଚାଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହର ତଳେ ଯାଏ।

ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ମଣ୍ଡଲଂ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଂ ଚରତେ ଶଶୀ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ସୋମାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରସର୍ପତି

ବଡ଼ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି କରି, ଚନ୍ଦ୍ର ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଚାଲେ; ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ଚନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଉପରେ ଚଳିଥାଏ।

ନକ୍ଷତ୍ରେଭ୍ଯୋ ବୁଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ବୁଧାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ଭାର୍ଗଵଃ ଵକ୍ରସ୍ତୁ ଭାର୍ଗଵାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଵକ୍ରାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ବୃହସ୍ପତିଃ

ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ବୁଧ ଅଛି; ବୁଧଠାରୁ ଉପରେ ଶୁକ୍ର; ଶୁକ୍ରଠାରୁ ଉପରେ ମଙ୍ଗଳ; ମଙ୍ଗଳଠାରୁ ଉପରେ ବୃହସ୍ପତି।

ତସ୍ମାଚ୍ଛନୈଶ୍ଚରଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ତସ୍ମାତ୍ସପ୍ତର୍ଷିମଣ୍ଡଲମ୍ ଋଷୀଣାଂ ଚୈଵ ସପ୍ତାନାଂ ଧ୍ରୁଵସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିଃ

ଏହିପରି, ଧୀରେ ଚଳୁଥିବା ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଉପରେ ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏବଂ ସେହି ସପ୍ତ ଋଷିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ରୁବଙ୍କର ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ପରମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯେତ କିଲ୍ବିଷାତ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣେଷୁ ସହସ୍ରେଷୁ ଯୋଜନାନାଂ ଶତେଷୁ ଚ

ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକ ଅଛି, ସେଥିକୁ ଜାଣିଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଏହି ସ୍ଥାନ ଦୁଇ ହଜାର ଏବଂ ଏକଶଏ ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଅଛି।

ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରତାରାସୁ ଉପରିଷ୍ଟାଦ୍ଯଥାକ୍ରମମ୍ ଗ୍ରହାଶ୍ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯୌ ଚ ଯୁତୌ ଦିଵ୍ଯେନ ତେଜସା

ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବତା ଦିବ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ ଅଛନ୍ତି।

ନିତ୍ଯମୃକ୍ଷେଷୁ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ଽହର୍ନିଶଂ କ୍ରମାତ୍ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ରସୂର୍ଯାସ୍ ତେ ନୀଚୋଚ୍ଚଋଜୁସଂସ୍ଥିତାଃ

ସେମାନେ ସଦା ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ରହନ୍ତି, ଦିନ ଓ ରାତି କ୍ରମକ୍ରମେ ଚଳନ୍ତି; ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିମ୍ନ, ଉଚ୍ଚ ଓ ସମ ସ୍ଥାନରେ ଅଛନ୍ତି।

ସମାଗମେ ଚ ଭେଦେ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯୁଗପତ୍ପ୍ରଜାଃ ଋତଵଃ ଷଟ୍ ସ୍ମୃତାଃ ସର୍ଵେ ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତି ପଞ୍ଚଧା

ସେମାନଙ୍କର ମିଶ୍ରଣ ଓ ବିଚ୍ଛେଦ ସମୟରେ ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକାସାଥି ଦେଖନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଛଅ ଋତୁ ପାଞ୍ଚ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଏକାଠି ହୁଏ।

ପରସ୍ପରାସ୍ଥିତା ହ୍ଯେତେ ଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ ଅସଂକରେଣ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ ତେଷାଂ ଯୋଗସ୍ତୁ ଵୈ ବୁଧୈଃ

ଏହି ସବୁ ଏକାଉପରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ପରସ୍ପର ଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ଭଲଭାବେ ବୁଝିପାରନ୍ତି, ଏହି ଯୋଗରେ କେବେ ମିଶ୍ରଣ ନାହିଁ।