ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଆପୂରଯନ୍ ସୁଷୁମ୍ନେନ ଭାଗଂ ଭାଗମନୁକ୍ରମାତ୍ ଇତ୍ଯେଷା ସୂର୍ଯଵୀର୍ଯେଣ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାପ୍ଯାଯିତା ତନୁଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ସୁଷୁମ୍ନା କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଅନୁକ୍ରମେ ଅଂଶେ ଅଂଶେ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଦେହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

ସ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଦୃଶ୍ଯେତ ଶୁକ୍ଲଃ ସମ୍ପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ ଏଵମାପ୍ଯାଯିତଂ ସୋମଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଦିନକ୍ରମାତ୍

ଏଭଳି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶ୍ୱେତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଏପରି ଦିନ ଚଳାଣି ଅନୁଯାୟୀ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ସୋମ ପୂରଣ ହୁଏ।

ତତୋ ଦ୍ଵିତୀଯାପ୍ରଭୃତି ବହୁଲସ୍ଯ ଚତୁର୍ଦଶୀମ୍ ପିବନ୍ତ୍ଯମ୍ବୁମଯଂ ଦେଵା ମଧୁ ସୌମ୍ଯଂ ସୁଧାମୃତମ୍

ତାପରେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରୁ ଚଉଦ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେବମାନେ ଜଳମୟ, ମଧୁର, ଶାନ୍ତ ଓ ଅମୃତ ରସ ପିଉନ୍ତି।

ସଂଭୃତଂ ତ୍ଵର୍ଧମାସେନ ହ୍ଯ୍ ଅମୃତଂ ସୂର୍ଯତେଜସା ପାନାର୍ଥମମୃତଂ ସୋମଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମୁପାସତେ

ଅର୍ଧମାସରେ ସଞ୍ଚିତ ଅମୃତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ପୂରଣ ହୁଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଦେବମାନେ ପାନ ପାଇଁ ସୋମଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

ଏକରାତ୍ରିଂ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପିତୃଭିସ୍ତ୍ଵୃଷିଭିଃ ସହ ସୋମସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷାଦୌ ଭାସ୍କରାଭିମୁଖସ୍ଯ ଚ

ଏକ ରାତି ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବ, ପିତୃ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଗରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସୋମକୁ ପିଉନ୍ତି।

ପ୍ରକ୍ଷୀଯନ୍ତେ ପରସ୍ଯାନ୍ତଃ ପୀଯମାନାଃ କଲାଃ କ୍ରମାତ୍ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଛତାଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତଥୈଵ ଚ

କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପିତାଯାଉଥିବା କଳାମାନେ ଭିତରେ କ୍ଷୟ ହୁଅନ୍ତି; ଏଠାରେ ତିନି ଶତ ତିରିଶ୍ତି ଓ ତିରିଶ୍ତି ଅଛି।

ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ଦେଵାଃ ସୋମଂ ପିବନ୍ତି ଵୈ ଏଵଂ ଦିନକ୍ରମାତ୍ପୀତେ ଵିବୁଧୈସ୍ତୁ ନିଶାକରେ

ତିନି ହଜାର ତିରିଶ୍ତି ଦେବମାନେ ସୋମକୁ ପିଉନ୍ତି; ଏଭଳି ଦିନ ଚଳାଣି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମାରୁ ପିଉନ୍ତି।

ପୀତ୍ଵାର୍ଧମାସଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ପିତରଶ୍ଚୋପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ନିଶାକରମ୍

ଦେବତାମାନେ ଅର୍ଧମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାନ କରି, ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଚାଲିଯାନ୍ତି; ଏହି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସନ୍ତି।

ତତଃ ପଞ୍ଚଦଶେ ଭାଗେ କିଂଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟେ କଲାତ୍ମକେ ଅପରାହ୍ଣେ ପିତୃଗଣା ଜଘନ୍ଯଂ ପର୍ଯୁପାସତେ

ତାପରେ, ପନ୍ଦର ଭାଗରେ କିଛି ଅଂଶ ବାକି ରହିଲେ, ବିକାଳ ସମୟରେ, ପିତୃମାନେ ସେଇ ଅନ୍ତିମ ଅଂଶକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

ପିବନ୍ତି ଦ୍ଵିକଲଂ କାଲଂ ଶିଷ୍ଟା ତସ୍ଯ କଲା ତୁ ଯା ନିସୃତଂ ତଦମାଵାସ୍ଯାଂ ଗଭସ୍ତିଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧାମୃତମ୍

ସେମାନେ ଦୁଇ ଅଂଶ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାନ କରନ୍ତି; ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣରୁ ଯେଉଁ ଅଂଶ ବାହାରିଯାଏ, ସେହିଅଂଶ ହେଉଛି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିତୃତର୍ପଣର ଅମୃତ।

ମାସତୃପ୍ତିମଵାପ୍ଯାଗ୍ର୍ଯାଂ ପୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତେ ଽମୃତମ୍ ପିତୃଭିଃ ପୀଯମାନସ୍ଯ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ କଲା ତୁ ଯା

ଏଭଳି ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ ପିଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇ, ପିତୃମାନେ ଚାଲିଯାନ୍ତି; ପନ୍ଦର ତାରିଖର ଯେଉଁ ଅଂଶ ପିତୃମାନେ ପିଉଛନ୍ତି,

ଯାଵତ୍ତୁ କ୍ଷୀଯତେ ତସ୍ଯ ଭାଗଃ ପଞ୍ଚଦଶସ୍ତୁ ସଃ ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ତତସ୍ତସ୍ଯା ଅନ୍ତରା ପୂର୍ଯତେ ପୁନଃ

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ ପନ୍ଦର ଅଂଶ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପୁଣି ପୂରଣ ହୁଏ।

ଵୃଦ୍ଧିକ୍ଷଯୌ ଵୈ ପକ୍ଷାଦୌ ଷୋଡଶ୍ଯାଂ ଶଶିନଃ ସ୍ମୃତୌ ଏଵଂ ସୂର୍ଯନିମିତ୍ତୈଷା ପକ୍ଷଵୃଦ୍ଧିର୍ନିଶାକରେ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପକ୍ଷର ଆରମ୍ଭରେ ଓ ଷୋଡଶୀ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ପକ୍ଷର ବୃଦ୍ଧି ଘଟେ।

ଅଷ୍ଟଭିଶ୍ ଚ ହଯୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ରଥଃ ଵାରିତେଜୋମଯଶ୍ଚାଥ ପିଶଙ୍ଗୈଶ୍ଚୈଵ ଶୋଭନୈଃ

ସୋମପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥ ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ, ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ପାଣି ଓ ଆଲୋକରୁ ତିଆରି ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ।

ଦଶଭିଶ୍ଚାକୃଶୈରଶ୍ଵୈର୍ ନାନାଵର୍ଣୈ ରଥଃ ସ୍ମୃତଃ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ କ୍ଷ୍ମାମଯୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଦୈତ୍ଯାଚାର୍ଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ

ଶୁକ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ଦଶଟି ସ୍ଲିମ୍ ଘୋଡ଼ା ଅଛି, ଏମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ପୃଥିବୀର ତତ୍ତ୍ୱରୁ ତିଆରି; ଏହା ଦୈତ୍ୟ ଗୁରୁ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଅଟୁଟ ରଥ।

ଅଷ୍ଟାଶ୍ଵଶ୍ଚାଥ ଭୌମସ୍ଯ ରଥୋ ହୈମଃ ସୁଶୋଭନଃ ଜୀଵସ୍ଯ ହୈମଶ୍ଚାଷ୍ଟାଶ୍ଵୋ ମନ୍ଦସ୍ଯାଯସନିର୍ମିତଃ

ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ଙ୍କ ରଥ ଏଠି ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ, ସୁନ୍ଦର ସୁନାରୁ ତିଆରି; ଜୀବ ଗ୍ରହର ରଥ ମଧ୍ୟ ସୁନାରୁ ତିଆରି ଏବଂ ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ଅଛି; ମନ୍ଦ (ଶନି) ଙ୍କ ରଥ ଲୋହାରୁ ତିଆରି।

ରଥ ଆପୋମଯୈରଶ୍ଵୈର୍ ଦଶଭିସ୍ତୁ ସିତେତରୈଃ ସ୍ଵର୍ଭାନୋର୍ଭାସ୍କରାରେଶ୍ ଚ ତଥା ଚାଷ୍ଟହଯଃ ସ୍ମୃତଃ

ରାହୁଙ୍କ ରଥ ଦଶଟି ପାଣିର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ, ଏମାନେ ସ୍ୱେତ ଓ ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗର; ଏଭଳି କେତୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥ ମଧ୍ୟ ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ।

ସର୍ଵେ ଧ୍ରୁଵନିବଦ୍ଧା ଵୈ ଗ୍ରହାସ୍ତେ ଵାତରଶ୍ମିଭିଃ ଏତେନ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣାଶ୍ ଚ ଯଥାଯୋଗଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ଵୈ

ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ଧ୍ରୁବ ତାରା ସହିତ ବନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ବାୟୁର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଘୂରୁଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଘୂରି, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କ୍ରମରେ ଚାଲନ୍ତି।

ଯାଵନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ତାରାଶ୍ ଚ ତାଵନ୍ତଶ୍ଚୈଵ ରଶ୍ମଯଃ ସର୍ଵେ ଧ୍ରୁଵନିବଦ୍ଧାଶ୍ ଚ ଭ୍ରମନ୍ତୋ ଭ୍ରାମଯନ୍ତି ତମ୍

ଯେତେ ତାରା ଅଛି, ସେତେ କିରଣ ଅଛି; ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବ ତାରା ସହିତ ବନ୍ଧା ଏବଂ ଘୂରୁଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଧ୍ରୁବକୁ ମଧ୍ୟ ଘୂରାଇଥାନ୍ତି।

ଅଲାତଚକ୍ରଵଦ୍ଯାନ୍ତି ଵାତଚକ୍ରେରିତାନି ତୁ ଯସ୍ମାଦ୍ଵହତି ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ପ୍ରଵହସ୍ତେନ ସ ସ୍ମୃତଃ

ଏମାନେ ଅଲାତ ଚକ୍ର ପରି ଘୂରୁଛନ୍ତି, ବାୟୁ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ; ଯେହেতୁ ସେ ଆଲୋକମାନେ ବହନ କରେ, ତେଣୁ ସେ 'ପ୍ରବାହ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

ନକ୍ଷତ୍ରସୂର୍ଯାଶ୍ ଚ ତଥା ଗ୍ରହତାରାଗଣୈଃ ସହ ଉନ୍ମୁଖାଭିମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରଭୂତାଃ ଶ୍ରିତା ଦିଵି

ନକ୍ଷତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଚକ୍ର ଭାବେ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତୃତ, କେବେ ଆଗକୁ କେବେ ପଛକୁ ମୁହଁ କରନ୍ତି।

ଧ୍ରୁଵେଣାଧିଷ୍ଠିତାଶ୍ଚୈଵ ଧ୍ରୁଵମେଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍ ପ୍ରଯାନ୍ତି ଚେଶ୍ଵରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମେଢୀଭୂତଂ ଧ୍ରୁଵଂ ଦିଵି

ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବ ତାରା ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଏବଂ ଧ୍ରୁବକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତି, ଆକାଶରେ ଅଟୁଟ ଧ୍ରୁବ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ।

ନଵଯୋଜନସାହସ୍ରୋ ଵିଷ୍କମ୍ଭଃ ସଵିତୁଃ ସ୍ମୃତଃ ତ୍ରିଗୁଣସ୍ତସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରୋ ମଣ୍ଡଲସ୍ଯ ପ୍ରମାଣତଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳର ବ୍ୟାସ ନବହଜାର ଯୋଜନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ପରିଧି ତିନିଗୁଣା, ମାପ ଅନୁଯାୟୀ।

ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସୂର୍ଯଵିସ୍ତାରାଦ୍ ଵିସ୍ତାରଃ ଶଶିନଃ ସ୍ମୃତଃ ତୁଲ୍ଯସ୍ତଯୋସ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଭାନୁର୍ ଭୂତ୍ଵାଧସ୍ତାତ୍ପ୍ରସର୍ପତି

ଚନ୍ଦ୍ରର ବିସ୍ତାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦୁଇଗୁଣା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଏହି ଦୁଇଁଠାରେ ସମାନ ଏବଂ ତଳେ ଚଳାଏ।

ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ପୃଥିଵୀଛାଯାଂ ନିର୍ମିତାଂ ମଣ୍ଡଲାକୃତିମ୍ ସ୍ଵର୍ଭାନୋସ୍ତୁ ବୃହତ୍ସ୍ଥାନଂ ତୃତୀଯଂ ଯତ୍ ତମୋମଯମ୍

ପୃଥିବୀର ଛାୟାକୁ ଗୋଲାକାର ଆକୃତିରେ ନେଇ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କର ବଡ଼ ସ୍ଥାନ ତୃତୀୟ, ଯାହା ଅନ୍ଧକାରରୁ ତିଆରି।

ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଷୋଡଶୋ ଭାଗୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ଵିଧୀଯତେ ଵିଷ୍କମ୍ଭାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଯୋଜନାଚ୍ଚ ପ୍ରମାଣତଃ

ଚନ୍ଦ୍ରର ଏକ ଷୋଡଶ ଅଂଶ ଭୂଗୋଳ ଓ ଦୂରତା ଅନୁଯାୟୀ ଶୁକ୍ରକୁ ଦିଆଯାଇଛି।

ଭାର୍ଗଵାତ୍ପାଦହୀନସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵୈ ବୃହସ୍ପତିଃ ପାଦହୀନୌ ଵକ୍ରସୌରୀ ତଥାଯାମପ୍ରମାଣତଃ

ଶୁକ୍ରଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ବୃହସ୍ପତି ଅଟେ। ଏହିପରି, ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶନି ମଧ୍ୟ ଏହି ମାପରେ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ଅଟନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମାପ ସମାନ ନୁହେଁ।

ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ପାଦହୀନସ୍ତଯୋର୍ବୁଧଃ ତାରାନକ୍ଷତ୍ରରୂପାଣି ଵପୁଷ୍ମନ୍ତୀହ ଯାନି ଵୈ

ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶନିଠାରୁ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କମ୍ ବ୍ୟାପକତା ଓ ମଣ୍ଡଳରେ ବୁଧ ଅଟେ। ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ତାରା ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଆକାରରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ।

ବୁଧେନ ତାନି ତୁଲ୍ଯାନି ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଦପି ପ୍ରାଯଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଯୋଗୀନି ଵିଦ୍ଯାଦୃକ୍ଷାଣି ତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍

ସେମାନେ ବ୍ୟାପକତା ଓ ମଣ୍ଡଳରେ ବୁଧ ସମାନ। ଜେଉଁ ଜଣେ ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ଅଟେ, ସେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା ତାରାମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏହିପରି।