ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଏତେ ଵସନ୍ତି ଵୈ ସୂର୍ଯେ ସପ୍ତକାସ୍ତେ ଚତୁର୍ଦଶ ଚତୁର୍ଦଶସୁ ସର୍ଵେଷୁ ଗଣା ମନ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵିହ

ଏହି ସାତଟି ଦଳ, ଚଉଦ ଗଣା, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଚଉଦଟି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦଳ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।

ସଂକ୍ଷେପାଦ୍ଵିସ୍ତରାଚ୍ଚୈଵ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଯଥାଶ୍ରୁତମ୍ କଥିତଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲା ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଦେବଦେବ ଧୀର ଭଗବାନଙ୍କର କଥା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ଓ ଯେପରି ଶୁଣିଥିଲି, ସଂକ୍ଷେପ ଓ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।

ଏତେ ଦେଵା ଵସନ୍ତ୍ଯର୍କେ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ମାସୌ କ୍ରମେଣ ତୁ ସ୍ଥାନାଭିମାନିନୋ ହ୍ଯେତେ ଗଣା ଦ୍ଵାଦଶ ସପ୍ତକାଃ

ଏହି ଦେବମାନେ, ନିଜ ଅବସ୍ଥାନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବାସ କରନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାତଟି ଦଳ ଦୁଇ ମାସ କ୍ରମେ ରହନ୍ତି; ଏପରି ଦ୍ୱାଦଶ ଦଳ ଅଛି।

ଇତ୍ଯେଷ ଏକଚକ୍ରେଣ ସୂର୍ଯସ୍ତୂର୍ଣଂ ରଥେନ ତୁ ହରିତୈରକ୍ଷରୈରଶ୍ଵୈଃ ସର୍ପତେ ଽସୌ ଦିଵାକରଃ

ଏଭଳି ଏକ ଚକ୍ର ଉପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୀବ୍ର ଗତିରେ, ହରିତ ଓ ଅମର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ରଥକୁ ଚଳାଇ, ଦିନକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ଚାଲିଯାନ୍ତି।

ଅହୋରାତ୍ରଂ ରଥେନାସାଵ୍ ଏକଚକ୍ରେଣ ତୁ ଭ୍ରମନ୍ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରାଙ୍ଗାଂ ସପ୍ତଭିଃ ସର୍ପତେ ଦିଵି

ଏହି ଏକ ଚକ୍ର ରଥରେ ଘୂରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତି ଅଟୁଟ ଚଳି, ସାତଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ସମସ୍ତ ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ଆବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି।

ଵୀଥ୍ଯାଶ୍ରଯାଣି ଚରତି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ନିଶାକରଃ ତ୍ରିଚକ୍ରୋଭଯତୋ ଽଶ୍ଵଶ୍ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ରଥଃ

ଚନ୍ଦ୍ରମା, ରାତିର ନାଥ, ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପଥରେ ଚଳନ୍ତି; ତାଙ୍କର ରଥ ତିନିଟି ଚକ୍ର ଓ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଅଛି।

ଶତାରୈଶ୍ ଚ ତ୍ରିଭିଶ୍ଚକ୍ରୈର୍ ଯୁକ୍ତଃ ଶୁକ୍ଲୈର୍ହଯୋତ୍ତମୈଃ ଦଶଭିସ୍ତ୍ଵକୃଶୈର୍ ଦିଵ୍ଯୈର୍ ଅସଂଗୈସ୍ ତୈର୍ ମନୋଜଵୈଃ

ତାଙ୍କର ରଥ ତିନି ଶତ ଶ୍ୱେତ ଓ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା, ଦଶଟି କ୍ଷୀଣ, ଦିବ୍ୟ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଓ ମନଏପରି ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ।

ରଥେନାନେନ ଦେଵୈଶ୍ ଚ ପିତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ଗଚ୍ଛତି ସୋମୋ ହ୍ଯମ୍ବୁମଯୈର୍ ଗୋଭିଃ ଶୁକ୍ଲୈଃ ଶୁକ୍ଲଗଭସ୍ତିମାନ୍

ଏହି ରଥରେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ସହିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଜଳମୟ ଓ ଶ୍ୱେତ ଗାଈଁ ଦ୍ୱାରା ଏଗିଯାନ୍ତି, ଶ୍ୱେତ କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

କ୍ରମତେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷାଦୌ ଭାସ୍କରାତ୍ପରମାସ୍ଥିତଃ ଆପୂର୍ଯତେ ପରସ୍ଯାନ୍ତଃ ସତତଂ ଦିଵସକ୍ରମାତ୍

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦିନ ଚଳାଣି ଅନୁଯାୟୀ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭିତରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।

ଦେଵୈଃ ପୀତଂ କ୍ଷଯେ ସୋମମ୍ ଆପ୍ଯାଯଯତି ନିତ୍ଯଶଃ ପୀତଂ ପଞ୍ଚଦଶାହଂ ତୁ ରଶ୍ମିନୈକେନ ଭାସ୍କରଃ

ଦେବମାନେ କ୍ଷୟ ପକ୍ଷରେ ଯେ ସୋମକୁ ପିଉନ୍ତି, ସେ ସଦା ପୂରଣ ହୁଏ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପନ୍ଦର ଦିନ ଧରି ଏହାକୁ ପିଉନ୍ତି।

ଆପୂରଯନ୍ ସୁଷୁମ୍ନେନ ଭାଗଂ ଭାଗମନୁକ୍ରମାତ୍ ଇତ୍ଯେଷା ସୂର୍ଯଵୀର୍ଯେଣ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାପ୍ଯାଯିତା ତନୁଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ସୁଷୁମ୍ନା କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଅନୁକ୍ରମେ ଅଂଶେ ଅଂଶେ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କ ଦେହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।

ସ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଦୃଶ୍ଯେତ ଶୁକ୍ଲଃ ସମ୍ପୂର୍ଣମଣ୍ଡଲଃ ଏଵମାପ୍ଯାଯିତଂ ସୋମଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ଦିନକ୍ରମାତ୍

ଏଭଳି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶ୍ୱେତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ର ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ଏପରି ଦିନ ଚଳାଣି ଅନୁଯାୟୀ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ସୋମ ପୂରଣ ହୁଏ।

ତତୋ ଦ୍ଵିତୀଯାପ୍ରଭୃତି ବହୁଲସ୍ଯ ଚତୁର୍ଦଶୀମ୍ ପିବନ୍ତ୍ଯମ୍ବୁମଯଂ ଦେଵା ମଧୁ ସୌମ୍ଯଂ ସୁଧାମୃତମ୍

ତାପରେ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରୁ ଚଉଦ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେବମାନେ ଜଳମୟ, ମଧୁର, ଶାନ୍ତ ଓ ଅମୃତ ରସ ପିଉନ୍ତି।

ସଂଭୃତଂ ତ୍ଵର୍ଧମାସେନ ହ୍ଯ୍ ଅମୃତଂ ସୂର୍ଯତେଜସା ପାନାର୍ଥମମୃତଂ ସୋମଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାମୁପାସତେ

ଅର୍ଧମାସରେ ସଞ୍ଚିତ ଅମୃତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ପୂରଣ ହୁଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଦେବମାନେ ପାନ ପାଇଁ ସୋମଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

ଏକରାତ୍ରିଂ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପିତୃଭିସ୍ତ୍ଵୃଷିଭିଃ ସହ ସୋମସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷାଦୌ ଭାସ୍କରାଭିମୁଖସ୍ଯ ଚ

ଏକ ରାତି ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦେବ, ପିତୃ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିଗରେ ଥିବା ସମୟରେ, ସୋମକୁ ପିଉନ୍ତି।

ପ୍ରକ୍ଷୀଯନ୍ତେ ପରସ୍ଯାନ୍ତଃ ପୀଯମାନାଃ କଲାଃ କ୍ରମାତ୍ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଛତାଶ୍ଚୈଵ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତଥୈଵ ଚ

କ୍ରମେ କ୍ରମେ ପିତାଯାଉଥିବା କଳାମାନେ ଭିତରେ କ୍ଷୟ ହୁଅନ୍ତି; ଏଠାରେ ତିନି ଶତ ତିରିଶ୍ତି ଓ ତିରିଶ୍ତି ଅଛି।

ତ୍ରଯସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ଦେଵାଃ ସୋମଂ ପିବନ୍ତି ଵୈ ଏଵଂ ଦିନକ୍ରମାତ୍ପୀତେ ଵିବୁଧୈସ୍ତୁ ନିଶାକରେ

ତିନି ହଜାର ତିରିଶ୍ତି ଦେବମାନେ ସୋମକୁ ପିଉନ୍ତି; ଏଭଳି ଦିନ ଚଳାଣି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମାରୁ ପିଉନ୍ତି।

ପୀତ୍ଵାର୍ଧମାସଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ପିତରଶ୍ଚୋପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ନିଶାକରମ୍

ଦେବତାମାନେ ଅର୍ଧମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାନ କରି, ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ଚାଲିଯାନ୍ତି; ଏହି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ପିତୃମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଆସନ୍ତି।

ତତଃ ପଞ୍ଚଦଶେ ଭାଗେ କିଂଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟେ କଲାତ୍ମକେ ଅପରାହ୍ଣେ ପିତୃଗଣା ଜଘନ୍ଯଂ ପର୍ଯୁପାସତେ

ତାପରେ, ପନ୍ଦର ଭାଗରେ କିଛି ଅଂଶ ବାକି ରହିଲେ, ବିକାଳ ସମୟରେ, ପିତୃମାନେ ସେଇ ଅନ୍ତିମ ଅଂଶକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

ପିବନ୍ତି ଦ୍ଵିକଲଂ କାଲଂ ଶିଷ୍ଟା ତସ୍ଯ କଲା ତୁ ଯା ନିସୃତଂ ତଦମାଵାସ୍ଯାଂ ଗଭସ୍ତିଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧାମୃତମ୍

ସେମାନେ ଦୁଇ ଅଂଶ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାନ କରନ୍ତି; ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣରୁ ଯେଉଁ ଅଂଶ ବାହାରିଯାଏ, ସେହିଅଂଶ ହେଉଛି ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିତୃତର୍ପଣର ଅମୃତ।

ମାସତୃପ୍ତିମଵାପ୍ଯାଗ୍ର୍ଯାଂ ପୀତ୍ଵା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ତେ ଽମୃତମ୍ ପିତୃଭିଃ ପୀଯମାନସ୍ଯ ପଞ୍ଚଦଶ୍ଯାଂ କଲା ତୁ ଯା

ଏଭଳି ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ ପିଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇ, ପିତୃମାନେ ଚାଲିଯାନ୍ତି; ପନ୍ଦର ତାରିଖର ଯେଉଁ ଅଂଶ ପିତୃମାନେ ପିଉଛନ୍ତି,

ଯାଵତ୍ତୁ କ୍ଷୀଯତେ ତସ୍ଯ ଭାଗଃ ପଞ୍ଚଦଶସ୍ତୁ ସଃ ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ତତସ୍ତସ୍ଯା ଅନ୍ତରା ପୂର୍ଯତେ ପୁନଃ

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ ପନ୍ଦର ଅଂଶ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଅମାବାସ୍ୟାରେ, ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପୁଣି ପୂରଣ ହୁଏ।

ଵୃଦ୍ଧିକ୍ଷଯୌ ଵୈ ପକ୍ଷାଦୌ ଷୋଡଶ୍ଯାଂ ଶଶିନଃ ସ୍ମୃତୌ ଏଵଂ ସୂର୍ଯନିମିତ୍ତୈଷା ପକ୍ଷଵୃଦ୍ଧିର୍ନିଶାକରେ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପକ୍ଷର ଆରମ୍ଭରେ ଓ ଷୋଡଶୀ ତିଥିରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ପକ୍ଷର ବୃଦ୍ଧି ଘଟେ।

ଅଷ୍ଟଭିଶ୍ ଚ ହଯୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ରଥଃ ଵାରିତେଜୋମଯଶ୍ଚାଥ ପିଶଙ୍ଗୈଶ୍ଚୈଵ ଶୋଭନୈଃ

ସୋମପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥ ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ, ଏହି ଘୋଡ଼ାମାନେ ପାଣି ଓ ଆଲୋକରୁ ତିଆରି ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ପିଙ୍ଗଳ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ।

ଦଶଭିଶ୍ଚାକୃଶୈରଶ୍ଵୈର୍ ନାନାଵର୍ଣୈ ରଥଃ ସ୍ମୃତଃ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ କ୍ଷ୍ମାମଯୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଦୈତ୍ଯାଚାର୍ଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ

ଶୁକ୍ରଙ୍କ ରଥରେ ଦଶଟି ସ୍ଲିମ୍ ଘୋଡ଼ା ଅଛି, ଏମାନେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଏବଂ ପୃଥିବୀର ତତ୍ତ୍ୱରୁ ତିଆରି; ଏହା ଦୈତ୍ୟ ଗୁରୁ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଅଟୁଟ ରଥ।

ଅଷ୍ଟାଶ୍ଵଶ୍ଚାଥ ଭୌମସ୍ଯ ରଥୋ ହୈମଃ ସୁଶୋଭନଃ ଜୀଵସ୍ଯ ହୈମଶ୍ଚାଷ୍ଟାଶ୍ଵୋ ମନ୍ଦସ୍ଯାଯସନିର୍ମିତଃ

ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ) ଙ୍କ ରଥ ଏଠି ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ, ସୁନ୍ଦର ସୁନାରୁ ତିଆରି; ଜୀବ ଗ୍ରହର ରଥ ମଧ୍ୟ ସୁନାରୁ ତିଆରି ଏବଂ ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ଅଛି; ମନ୍ଦ (ଶନି) ଙ୍କ ରଥ ଲୋହାରୁ ତିଆରି।

ରଥ ଆପୋମଯୈରଶ୍ଵୈର୍ ଦଶଭିସ୍ତୁ ସିତେତରୈଃ ସ୍ଵର୍ଭାନୋର୍ଭାସ୍କରାରେଶ୍ ଚ ତଥା ଚାଷ୍ଟହଯଃ ସ୍ମୃତଃ

ରାହୁଙ୍କ ରଥ ଦଶଟି ପାଣିର ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ, ଏମାନେ ସ୍ୱେତ ଓ ଅନ୍ୟ ରଙ୍ଗର; ଏଭଳି କେତୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଥ ମଧ୍ୟ ଆଠଟି ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ।

ସର୍ଵେ ଧ୍ରୁଵନିବଦ୍ଧା ଵୈ ଗ୍ରହାସ୍ତେ ଵାତରଶ୍ମିଭିଃ ଏତେନ ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣାଶ୍ ଚ ଯଥାଯୋଗଂ ଵ୍ରଜନ୍ତି ଵୈ

ସମସ୍ତ ଗ୍ରହମାନେ ଧ୍ରୁବ ତାରା ସହିତ ବନ୍ଧା ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ବାୟୁର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଘୂରୁଛନ୍ତି; ଏଭଳି ଘୂରି, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ କ୍ରମରେ ଚାଲନ୍ତି।

ଯାଵନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ତାରାଶ୍ ଚ ତାଵନ୍ତଶ୍ଚୈଵ ରଶ୍ମଯଃ ସର୍ଵେ ଧ୍ରୁଵନିବଦ୍ଧାଶ୍ ଚ ଭ୍ରମନ୍ତୋ ଭ୍ରାମଯନ୍ତି ତମ୍

ଯେତେ ତାରା ଅଛି, ସେତେ କିରଣ ଅଛି; ସମସ୍ତେ ଧ୍ରୁବ ତାରା ସହିତ ବନ୍ଧା ଏବଂ ଘୂରୁଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଧ୍ରୁବକୁ ମଧ୍ୟ ଘୂରାଇଥାନ୍ତି।