ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଯୁଗାକ୍ଷକୋଟିସମ୍ବଦ୍ଧୌ ଦ୍ଵୌ ରଶ୍ମୀ ସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯ ତୁ ଧ୍ରୁଵେଣ ଭ୍ରମତେ ରଶ୍ମିନିବଦ୍ଧଃ ସ ଯୁଗାକ୍ଷଯୋଃ

ଏହି ରଥର ଦୁଇଟି କିରଣ, ଯୁଗ ଓ ଅକ୍ଷର ଶିରାରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି । ଧୁରା ସହିତ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ଥିବା ଯୁଗ ଓ ଅକ୍ଷ ଘୂରୁଛି ।

ଭ୍ରମତୋ ମଣ୍ଡଲାନି ସ୍ଯୁଃ ଖେଚରସ୍ଯ ରଥସ୍ଯ ତୁ ଯୁଗାକ୍ଷକୋଟୀ ତେ ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯ ହି

ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି ହୁଏ । ଯୁଗ ଓ ଅକ୍ଷର ଶିରାଗୁଡ଼ିକ ରଥର ଡାହାଣ ପଟେ ଅଛି ।

ଧ୍ରୁଵେଣ ପ୍ରଗୃହୀତେ ଵୈ ଵିଚକ୍ରାଶ୍ଵେ ଚ ରଜ୍ଜୁଭିଃ ଭ୍ରମନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ଧ୍ରୁଵଂ ରଶ୍ମୀ ଚ ତାଵୁଭୌ

ଧୁରା ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଥିବା ରଶୀ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇ, ରଥ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ, ଦୁଇଟି କିରଣ ସଦା ଧୁରାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ।

ଯୁଗାକ୍ଷକୋଟିସ୍ତ୍ଵେତସ୍ଯ ଵାତୋର୍ମିସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯ ତୁ କୀଲେ ସକ୍ତା ଯଥା ରଜ୍ଜୁର୍ ଭ୍ରମତେ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍

ଏହି ବାୟୁଚାଳିତ ରଥର ଯୁଗ ଓ ଅକ୍ଷର ଶିରା ଏକ କିଲାରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛି । ଏହା ରଶୀ ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୂରୁଛି ।

ଭ୍ରାମ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ରଶ୍ମୀ ତୁ ମଣ୍ଡଲେଷୂତ୍ତରାଯଣେ ଵର୍ଧେତେ ଦକ୍ଷିଣେ ଚୈଵ ଭ୍ରମତା ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ଏହା ଘୂରୁଥିବାବେଳେ, ଉତ୍ତରାୟଣରେ କିରଣମାନେ ମଣ୍ଡଳରେ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି ହୁଏ ।

ଆକୃଷ୍ଯେତେ ଯଦା ତେ ଵୈ ଧ୍ରୁଵେଣାଧିଷ୍ଠିତେ ତଦା ଆଭ୍ଯନ୍ତରସ୍ଥଃ ସୂର୍ଯୋ ଽଥ ଭ୍ରମତେ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ଧୁରା ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ କିରଣମାନେ ଯେତେବେଳେ ଟାଣି ନିଆଯାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ରହି ମଣ୍ଡଳରେ ଘୂରୁଛି ।

ଅଶୀତିମଣ୍ଡଲଶତଂ କାଷ୍ଠଯୋରନ୍ତରଂ ଦ୍ଵଯୋଃ ଧ୍ରୁଵେଣ ମୁଚ୍ଯମାନାଭ୍ଯାଂ ରଶ୍ମିଭ୍ଯାଂ ପୁନରେଵ ତୁ

ଦୁଇଟି ଅଂଶର ମଧ୍ୟରେ ଅସୀ ଶତ ମଣ୍ଡଳ ଅଛି । ଧୁରା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା କିରଣମାନେ ପୁଣି ଫେରି ଆସନ୍ତି ।

ତଥୈଵ ବାହ୍ଯତଃ ସୂର୍ଯୋ ଭ୍ରମତେ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ ଉଦ୍ଵେଷ୍ଟଯନ୍ ସ ଵେଗେନ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ ଗଚ୍ଛତି

ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବାହାରେ ମଣ୍ଡଳରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି, ତିନି ବେଗରେ ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକୁ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରି ଆଗେଇଯାନ୍ତି ।

ଦେଵାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ନିତ୍ଯଂ ମୁନଯଶ୍ ଚ ଦିଵାନିଶମ୍ ଯଜନ୍ତି ସତତଂ ଦେଵଂ ଭାସ୍କରଂ ଭଵମୀଶ୍ଵରମ୍

ଏହିପରି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଦିନ ରାତି ସଦା ଭାସ୍କର, ଭବମୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି ।

ସରଥୋ ଽଧିଷ୍ଠିତୋ ଦେଵୈର୍ ଆଦିତ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିସ୍ ତଥା ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ ଚ ଗ୍ରାମଣୀସର୍ପରାକ୍ଷସୈଃ

ଏହି ରଥକୁ ଦେବତା, ଆଦିତ୍ୟ, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ଗ୍ରାମଣୀ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି ।

ଏତେ ଵସନ୍ତି ଵୈ ସୂର୍ଯେ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ମାସୌ କ୍ରମେଣ ତୁ ଆପ୍ଯାଯଯନ୍ତି ଚାଦିତ୍ଯଂ ତେଜୋଭିର୍ ଭାସ୍କରଂ ଶିଵମ୍

ଏମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ପ୍ରତି ଦୁଇ ମାସ କ୍ରମେ ବସନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି ।

ଗ୍ରଥିତୈଃ ସ୍ଵୈର୍ଵଚୋଭିସ୍ତୁ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ମୁନଯୋ ରଵିମ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ନୃତ୍ଯଗେଯୈରୁପାସତେ

ଋଷିମାନେ ନିଜ ରଚିତ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ରବିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରନ୍ତି ।

ଗ୍ରାମଣୀଯକ୍ଷଭୂତାନି କୁର୍ଵତେ ଽଭୀଷୁସଂଗ୍ରହମ୍ ସର୍ପା ଵହନ୍ତି ଵୈ ସୂର୍ଯଂ ଯାତୁଧାନା ଅନୁଯାନ୍ତି ଚ

ଗ୍ରାମଣୀ, ଯକ୍ଷ ଓ ଭୂତମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଏକତ୍ର କରନ୍ତି; ସର୍ପମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ବହନ କରନ୍ତି, ଯାତୁଧାନମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ।

ଵାଲଖିଲ୍ଯା ନଯନ୍ତ୍ଯସ୍ତଂ ପରିଵାର୍ଯୋଦଯାଦ୍ରଵିମ୍ ଇତ୍ଯେତେ ଵୈ ଵସନ୍ତୀହ ଦ୍ଵୌ ଦ୍ଵୌ ମାସୌ ଦିଵାକରେ

ବାଳଖିଲ୍ୟମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅସ୍ତ ନେଇଯାନ୍ତି, ଉଦୟ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି । ଏମାନେ ଏଠାରେ ପ୍ରତି ଦୁଇ ମାସ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ବସନ୍ତି ।

ମଧୁଶ୍ ଚ ମାଧଵଶ୍ଚୈଵ ଶୁକ୍ରଶ୍ ଚ ଶୁଚିରେଵ ଚ ନଭୋନଭସ୍ଯୌ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଇଷଶ୍ଚୋର୍ଜସ୍ତଥୈଵ ଚ

ମଧୁ ଓ ମାଧବ, ଶୁକ୍ର ଓ ଶୁଚି, ନଭସ୍ ଓ ନଭସ୍ୟ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇଷ ଓ ଊର୍ଜା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ।

ସହଃସହସ୍ଯୌ ଚ ତଥା ତପସ୍ଯଶ୍ ଚ ତପଃ ପୁନଃ ଏତେ ଦ୍ଵାଦଶ ମାସାସ୍ତୁ ଵର୍ଷଂ ଵୈ ମାନୁଷଂ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଏହି ସହସ, ସହସ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ଓ ତପଃ — ଏମାନେ ମିଶି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହା ମିଳି ଏକ ମାନବ ବର୍ଷ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ।

ଵାସନ୍ତିକସ୍ ତଥା ଗ୍ରୈଷ୍ମଃ ଶୁଭୋ ଵୈ ଵାର୍ଷିକସ୍ ତଥା ଶାରଦଶ୍ ଚ ହିମଶ୍ଚୈଵ ଶୈଶିର ଋତଵଃ ସ୍ମୃତାଃ

ବସନ୍ତ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ବର୍ଷା, ଶରତ୍, ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିର — ଏହି ଛଅ ଋତୁ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଧାତାର୍ଯମାଥ ମିତ୍ରଶ୍ ଚ ଵରୁଣଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ର ଏଵ ଚ ଵିଵସ୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵ ପୂଷା ଚ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଽଂଶୁର୍ ଭଗସ୍ ତଥା

ଧାତା, ଅର୍ୟମା, ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ବାନ୍, ପୂଷା, ପର୍ଜନ୍ୟ, ଅଂଶୁ ଓ ଭଗ — ଏହିମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଶ୍ ଚ ପୁଲହଶ୍ଚାତ୍ରିରେଵ ଚ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚାଙ୍ଗିରାଶ୍ଚୈଵ ଭୃଗୁର୍ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ଵରଃ

ତ୍ୱଷ୍ଟା, ବିଷ୍ଣୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ଅତ୍ରି, ବଶିଷ୍ଠ, ଅଙ୍ଗିରା ଓ ବୃଗୁ — ଏମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଭାରଦ୍ଵାଜୋ ଗୌତମଶ୍ ଚ କଶ୍ଯପଶ୍ ଚ କ୍ରତୁସ୍ ତଥା ଜମଦଗ୍ନିଃ କୌଶିକଶ୍ ଚ ଵାସୁକିଃ କଙ୍କଣୀକରଃ

ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ, କଶ୍ୟପ, କ୍ରତୁ, ଜମଦଗ୍ନି, କୌଶିକ, ବାସୁକି ଓ କଙ୍କଣୀକର — ଏମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ତକ୍ଷକଶ୍ ଚ ତଥା ନାଗ ଏଲାପତ୍ରସ୍ ତଥା ଦ୍ଵିଜାଃ ଶଙ୍ଖପାଲସ୍ ତଥା ଚାନ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଐରାଵତ ଇତି ସ୍ମୃତଃ

ତକ୍ଷକ, ନାଗ, ଏଳାପତ୍ର, ଶଂଖପାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ଏଇରାବତ — ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ଧନଞ୍ଜଯୋ ମହାପଦ୍ମସ୍ ତଥା କର୍କୋଟକଃ ସ୍ମୃତଃ କମ୍ବଲୋ ଽଶ୍ଵତରଶ୍ଚୈଵ ତୁମ୍ବୁରୁର୍ନାରଦସ୍ ତଥା

ଧନଞ୍ଜୟ, ମହାପଦ୍ମ, କର୍କୋଟକ, କମ୍ବଳ, ଅଶ୍ୱତର, ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ନାରଦ — ଏମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ହାହା ହୂହୂର୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଶ୍ଵାଵସୁରନୁତ୍ତମଃ ଉଗ୍ରସେନୋ ଽଥ ସୁରୁଚିର୍ ଅନ୍ଯଶ୍ଚୈଵ ପରାଵସୁଃ

ହାହା, ହୂହୂ — ଏହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବିଶ୍ୱାବସୁ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅସୁର, ଉଗ୍ରସେନ, ସୁରୁଚି ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ — ପରାବସୁ।

ଚିତ୍ରସେନୋ ମହାତେଜାଶ୍ ଚୋର୍ଣାଯୁଶ୍ଚୈଵ ସୁଵ୍ରତାଃ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସୂର୍ଯଵର୍ଚା ଦେଵୀ ସାକ୍ଷାତ୍ କୃତସ୍ଥଲା

ଚିତ୍ରସେନ, ମହାତେଜସ୍ବୀ, ଉର୍ଣ୍ଣାୟୁ, ସୁବ୍ରତ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ସୂର୍ୟବର୍ଚ୍ଚ, ଓ ଦେବୀ କୃତସ୍ଥଳା ସ୍ୱୟଂ।

ଶୁଭାନନା ଶୁଭଶ୍ରୋଣିର୍ ଦିଵ୍ଯା ଵୈ ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଲା ମେନକା ସହଜନ୍ଯା ଚ ପ୍ରମ୍ଲୋଚାଥ ଶୁଚିସ୍ମିତା

ଶୁଭାନନା, ଶୁଭଶ୍ରୋଣି, ଦିବ୍ୟ ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳା, ମେନକା, ସହଜନ୍ୟା, ପ୍ରମ୍ଲୋଚା ଓ ଶୁଚିସ୍ମିତା।

ଅନୁମ୍ଲୋଚା ଘୃତାଚୀ ଚ ଵିଶ୍ଵାଚୀ ଚୋର୍ଵଶୀ ତଥା ପୂର୍ଵଚିତ୍ତିରିତି ଖ୍ଯାତା ଦେଵୀ ସାକ୍ଷାତ୍ତିଲୋତ୍ତମା

ଅନୁମ୍ଲୋଚା, ଘୃତାଚୀ, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ଉର୍ବଶୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୂର୍ବଚିତ୍ତି ଓ ଦେବୀ ତିଲୋତ୍ତମା ସ୍ୱୟଂ।

ରଂଭା ଚାମ୍ଭୋଜଵଦନା ରଥକୃଦ୍ ଗ୍ରାମଣୀଃ ଶୁଭଃ ରଥୌଜା ରଥଚିତ୍ରଶ୍ ଚ ସୁବାହୁର୍ଵୈ ରଥସ୍ଵନଃ

ରମ୍ଭା, ଅମ୍ଭୋଜବଦନା, ରଥକୃତ୍, ଶୁଭ ଗ୍ରାମଣୀ, ରଥଓଜା, ରଥଚିତ୍ର, ସୁବାହୁ ଓ ରଥସ୍ୱନ।

ଵରୁଣଶ୍ ଚ ତଥୈଵାନ୍ଯଃ ସୁଷେଣଃ ସେନଜିଚ୍ଛୁଭଃ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଶ୍ଚାରିଷ୍ଟନେମିଶ୍ ଚ କ୍ଷତଜିତ୍ ସତ୍ଯଜିତ୍ତଥା

ବରୁଣ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ସୁଷେଣ, ଶୁଭ ସେନାଜିତ୍, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, କ୍ଷତଜିତ୍ ଓ ସତ୍ୟଜିତ୍।

ରକ୍ଷୋହେତିଃ ପ୍ରହେତିଶ୍ ଚ ପୌରୁଷେଯୋ ଵଧସ୍ ତଥା ସର୍ପୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ପୁନଶ୍ଚାପୋ ଵାତୋ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଦିଵାକରଃ

ରକ୍ଷୋହେତି, ପ୍ରହେତି, ପୌରୁଷେୟ, ବଧ, ସର୍ପ, ବାଘ, ପୁଣି ପାଣି, ବାତାସ, ବିଜୁଳି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ।