ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଆଗ୍ନେଯାନାଂ ଶ୍ଵାସଜାନାଂ ପକ୍ଷଜାନାଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ ଜଲଦାନାଂ ସଦା ଧୂମୋ ହ୍ଯ୍ ଆପ୍ଯାଯନ ଇତି ସ୍ମୃତଃ

ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନି, ଶ୍ୱାସ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମେଘମାନଙ୍କରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁ ସଦା ପୋଷଣ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ।

ପୌଣ୍ଡ୍ରାସ୍ତୁ ଵୃଷ୍ଟଯଃ ସର୍ଵା ଵୈଦ୍ଯୁତାଃ ଶୀତଶସ୍ଯଦାଃ ପୁଣ୍ଡ୍ରଦେଶେଷୁ ପତିତା ନାଗାନାଂ ଶୀକରା ହିମାଃ

ପୁଣ୍ଡ୍ର ଦେଶରେ ପଡୁଥିବା ସମସ୍ତ ବର୍ଷା ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ଜନିତ, ଶୀତଳ ଓ ଅଧିକ ଫସଲ ଦେଇଥାଏ । ସେଠାରେ ପଡୁଥିବା ତୁଷାର ଓ ହିମ ନାଗମାନଙ୍କର ଜଳବିନ୍ଦୁ ।

ଗାଙ୍ଗା ଗଙ୍ଗାମ୍ବୁସମ୍ଭୂତା ପର୍ଜନ୍ଯେନ ପରାଵହୈଃ ନଗାନାଂ ଚ ନଦୀନାଂ ଚ ଦିଗ୍ଗଜାନାଂ ସମାକୁଲମ୍

ଗଙ୍ଗା ନଦୀ, ଗଙ୍ଗାଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବର୍ଷା ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ । ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀମାନେ, ଦିଗ୍‌ଗଜମାନେ ଏଠି ଭିଡ଼ି ରହନ୍ତି ।

ମେଘାନାଂ ଚ ପୃଥଗ୍ଭୂତଂ ଜଲଂ ପ୍ରାଯାଦଗାଦଗମ୍ ପରାଵହୋ ଯଃ ଶ୍ଵସନଶ୍ ଚାନଯତ୍ଯମ୍ବିକାଗୁରୁମ୍

ମେଘମାନଙ୍କରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିବା ଜଳ ବେଶିଭାଗ ପରାବହ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚାଯାଏ ।

ମେନାପତିମତିକ୍ରମ୍ଯ ଵୃଷ୍ଟିଶେଷଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ପରମ୍ ଅଭ୍ଯେତି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ତ୍ଵ୍ ଅପରାନ୍ତଵିଵୃଦ୍ଧଯେ

ମେନାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ବର୍ଷା ଭାରତ ଭୂମିକୁ ଆସି, ପଶ୍ଚିମ ଦେଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯାଏ ।

ଵୃଷ୍ଟଯଃ କଥିତା ହ୍ଯଦ୍ଯ ଦ୍ଵିଧା ଵସ୍ତୁ ଵିଵୃଦ୍ଧଯେ ସସ୍ଯଦ୍ଵଯସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ଯଥାମତି

ଆଜି ବର୍ଷାକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ । ମୁଁ ଏବେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଫସଲ ବିଷୟରେ କହିବି ।

ସ୍ରଷ୍ଟା ଭାନୁର୍ମହାତେଜା ଵୃଷ୍ଟୀନାଂ ଵିଶ୍ଵଦୃଗ୍ ଵିଭୁଃ ସୋ ଽପି ସାକ୍ଷାଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଶ୍ ଚେଶାନଃ ପରମଃ ଶିଵଃ

ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତକୁ ଦେଖୁଥିବା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା—ସେଉଁଠିଏ, ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପ୍ରକୃତ ପରମ ଶିବ ।

ସ ଏଵ ତେଜସ୍ତ୍ଵୋଜସ୍ତୁ ବଲଂ ଵିପ୍ରା ଯଶଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଚକ୍ଷୁଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ମନୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ ଆତ୍ମା ମନ୍ଯୁର୍ ଵିଦିଗ୍ ଦିଶଃ

ସେଉଁଠିଏ ତେଜ, ଓଜ, ଶକ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କୀର୍ତ୍ତି, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ, ମନ, ମୃତ୍ୟୁ, ଆତ୍ମା, କ୍ରୋଧ, ଦିଗ୍ ଓ ଦିଶା ।

ସତ୍ଯଂ ଋତଂ ତଥା ଵାଯୁର୍ ଅଂବରଂ ଖଚରଶ୍ ଚ ସଃ ଲୋକପାଲୋ ହରିର୍ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମହେଶ୍ଵରଃ

ସେଉଁଠିଏ ସତ୍ୟ, ଋତ, ବାୟୁ, ଆକାଶ ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା; ସେଉଁଠିଏ ଲୋକପାଳ, ହରି, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର—ପ୍ରକୃତ ମହେଶ୍ୱର ।

ସହସ୍ରକିରଣଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଅଷ୍ଟହସ୍ତଃ ସୁମଙ୍ଗଲଃ ଅର୍ଧନାରିଵପୁଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରସ୍ ତ୍ରିଦଶାଧିପଃ

ସେଉଁଠିଏ ହଜାର କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଅଷ୍ଟବାହୁ, ଅତି ମଙ୍ଗଳମୟ, ଅର୍ଧନାରୀ ରୂପୀ, ପ୍ରକୃତ ତ୍ରିନେତ୍ର, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ନାୟକ ।

ଅସ୍ଯୈଵେହ ପ୍ରସାଦାତ୍ତୁ ଵୃଷ୍ଟିର୍ନାନାଭଵଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ ସହସ୍ରଗୁଣମୁତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଆଦତ୍ତେ କିରଣୈର୍ଜଲମ୍

ସେଉଁଠିଏଙ୍କର କୃପାରେ ମାତ୍ର, ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବର୍ଷା ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ହୁଏ; ସେଉଁଠିଏ ତାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଉପରେ ଉଠାଇ, ହଜାରଗୁଣା ଭାବେ ଫେରାଇ ଦେଇଥାନ୍ତି ।

ଜଲସ୍ଯ ନାଶୋ ଵୃଦ୍ଧିର୍ଵା ନାସ୍ତ୍ଯେଵାସ୍ଯ ଵିଚାରତଃ ଧ୍ରୁଵେଣାଧିଷ୍ଠିତୋ ଵାଯୁର୍ ଵୃଷ୍ଟିଂ ସଂହରତେ ପୁନଃ

ତାଙ୍କର ବିଚାରରେ ଜଳର ନାଶ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧି କିଛି ନାହିଁ; ଧ୍ରୁବ ତାରାରେ ଅବସ୍ଥିତ ବାୟୁ ପୁନି ବର୍ଷାକୁ ଏକତ୍ର କରେ ।

ଗ୍ରହାନ୍ ନିଃସୃତ୍ଯ ସୂର୍ଯାତ୍ ତୁ କୃତ୍ସ୍ନେ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲେ ଚାରସ୍ଯାନ୍ତେ ଵିଶତ୍ଯର୍କେ ଧ୍ରୁଵେଣ ସମଧିଷ୍ଠିତା

ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳରେ ଚଳି, ଯାତ୍ରାର ଶେଷରେ, ଧ୍ରୁବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ।

ସୌରଂ ସଂକ୍ଷେପତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ରଥଂ ଶଶିନ ଏଵ ଚ ଗ୍ରହାଣାମ୍ ଇତରେଷାଂ ଚ ଯଥା ଗଚ୍ଛତି ଚାମ୍ବୁପଃ

ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ, ଚନ୍ଦ୍ରର ରଥ, ଅନ୍ୟ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗତି ଓ ଜଳବାହକ ବିଷୟରେ କହିବି ।

ସୌରସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣା ସୃଷ୍ଟୋ ରଥସ୍ତ୍ଵର୍ଥଵଶେନ ସଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯାଵଯଵୈଃ କଲ୍ପିତଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି; ଏହା ବର୍ଷର ଅଂଶମାନେ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ।

ତ୍ରିନାଭିନା ତୁ ଚକ୍ରେଣ ପଞ୍ଚାରେଣ ସମନ୍ଵିତଃ ସୌଵର୍ଣଃ ସର୍ଵଦେଵାନାମ୍ ଆଵାସୋ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ତୁ

ଏହି ରଥରେ ତିନିଟି ନାଭି ଓ ପାଞ୍ଚଟି ଆରା ଥାଏ, ସୁନାରେ ତିଆରି, ଏହା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଓ ବିଶେଷକରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିବାସ ।

ନଵଯୋଜନସାହସ୍ରୋ ଵିସ୍ତାରାଯାମତଃ ସ୍ମୃତଃ ଦ୍ଵିଗୁଣୋ ଽପି ରଥୋପସ୍ଥାଦ୍ ଈଷାଦଣ୍ଡଃ ପ୍ରମାଣତଃ

ଏହାର ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ୯,୦୦୦ ଯୋଜନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ରଥର ତଳଠାରୁ ଧୁରା ଦୁଇଗୁଣା ଲମ୍ବରେ ମାପାଯାଏ ।

ଅସଙ୍ଗୈସ୍ତୁ ହଯୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଯତଶ୍ଚକ୍ରଂ ତତଃ ସ୍ଥିତୈଃ ଵାଜିନସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ସପ୍ତ ଛନ୍ଦୋଭିର୍ ନିର୍ମିତାସ୍ତୁ ତେ

ଯେଉଁଠି ଚକ୍ର ରହିଛି, ସେଠି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଘୋଡ଼ା ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୋଗାଯୋଗ ହୋଇଛନ୍ତି । ସେ ଚକ୍ରର ସାତଟି ଘୋଡ଼ା, ଛନ୍ଦମାନେ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଛି ।

ଚକ୍ରପକ୍ଷେ ନିବଦ୍ଧାସ୍ତୁ ଧ୍ରୁଵେ ଚାକ୍ଷଃ ସମର୍ପିତଃ ସହାଶ୍ଵଚକ୍ରୋ ଭ୍ରମତେ ସହାକ୍ଷୋ ଭ୍ରମତେ ଧ୍ରୁଵଃ

ଚକ୍ରର କାଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକୁ ଗଠିତ କରାଯାଇଛି, ଧୁରାରେ ଅକ୍ଷ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଲଗାଯାଇଛି । ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଚକ୍ର ଘୂରୁଛି, ଧୁରା ସହିତ ଅକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଘୂରୁଛି ।

ଅକ୍ଷଃ ସହୈକଚକ୍ରେଣ ଭ୍ରମତେ ଽସୌ ଧ୍ରୁଵେରିତଃ ପ୍ରେରକୋ ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଧୀମାନ୍ ଧ୍ରୁଵୋ ଵୈ ଵାତରଶ୍ମିଭିଃ

ଏହି ଅକ୍ଷ ଏକ ଚକ୍ର ସହିତ ଧୁରା ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ହୁଏ । ପ୍ରବଳ ଧୁରା, ପବନ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ, ଆଲୋକମାନେକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଏ ।

ଯୁଗାକ୍ଷକୋଟିସମ୍ବଦ୍ଧୌ ଦ୍ଵୌ ରଶ୍ମୀ ସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯ ତୁ ଧ୍ରୁଵେଣ ଭ୍ରମତେ ରଶ୍ମିନିବଦ୍ଧଃ ସ ଯୁଗାକ୍ଷଯୋଃ

ଏହି ରଥର ଦୁଇଟି କିରଣ, ଯୁଗ ଓ ଅକ୍ଷର ଶିରାରେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି । ଧୁରା ସହିତ କିରଣ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ଥିବା ଯୁଗ ଓ ଅକ୍ଷ ଘୂରୁଛି ।

ଭ୍ରମତୋ ମଣ୍ଡଲାନି ସ୍ଯୁଃ ଖେଚରସ୍ଯ ରଥସ୍ଯ ତୁ ଯୁଗାକ୍ଷକୋଟୀ ତେ ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯ ହି

ଏହି ଦିବ୍ୟ ରଥ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି ହୁଏ । ଯୁଗ ଓ ଅକ୍ଷର ଶିରାଗୁଡ଼ିକ ରଥର ଡାହାଣ ପଟେ ଅଛି ।

ଧ୍ରୁଵେଣ ପ୍ରଗୃହୀତେ ଵୈ ଵିଚକ୍ରାଶ୍ଵେ ଚ ରଜ୍ଜୁଭିଃ ଭ୍ରମନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛନ୍ତି ଧ୍ରୁଵଂ ରଶ୍ମୀ ଚ ତାଵୁଭୌ

ଧୁରା ଓ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଥିବା ରଶୀ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇ, ରଥ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ, ଦୁଇଟି କିରଣ ସଦା ଧୁରାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ।

ଯୁଗାକ୍ଷକୋଟିସ୍ତ୍ଵେତସ୍ଯ ଵାତୋର୍ମିସ୍ଯନ୍ଦନସ୍ଯ ତୁ କୀଲେ ସକ୍ତା ଯଥା ରଜ୍ଜୁର୍ ଭ୍ରମତେ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍

ଏହି ବାୟୁଚାଳିତ ରଥର ଯୁଗ ଓ ଅକ୍ଷର ଶିରା ଏକ କିଲାରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛି । ଏହା ରଶୀ ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୂରୁଛି ।

ଭ୍ରାମ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ରଶ୍ମୀ ତୁ ମଣ୍ଡଲେଷୂତ୍ତରାଯଣେ ଵର୍ଧେତେ ଦକ୍ଷିଣେ ଚୈଵ ଭ୍ରମତା ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ଏହା ଘୂରୁଥିବାବେଳେ, ଉତ୍ତରାୟଣରେ କିରଣମାନେ ମଣ୍ଡଳରେ ବଢ଼ିଯାନ୍ତି, ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ ଘୂରୁଥିବାବେଳେ ମଣ୍ଡଳ ତିଆରି ହୁଏ ।

ଆକୃଷ୍ଯେତେ ଯଦା ତେ ଵୈ ଧ୍ରୁଵେଣାଧିଷ୍ଠିତେ ତଦା ଆଭ୍ଯନ୍ତରସ୍ଥଃ ସୂର୍ଯୋ ଽଥ ଭ୍ରମତେ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ଧୁରା ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ କିରଣମାନେ ଯେତେବେଳେ ଟାଣି ନିଆଯାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ରହି ମଣ୍ଡଳରେ ଘୂରୁଛି ।

ଅଶୀତିମଣ୍ଡଲଶତଂ କାଷ୍ଠଯୋରନ୍ତରଂ ଦ୍ଵଯୋଃ ଧ୍ରୁଵେଣ ମୁଚ୍ଯମାନାଭ୍ଯାଂ ରଶ୍ମିଭ୍ଯାଂ ପୁନରେଵ ତୁ

ଦୁଇଟି ଅଂଶର ମଧ୍ୟରେ ଅସୀ ଶତ ମଣ୍ଡଳ ଅଛି । ଧୁରା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା କିରଣମାନେ ପୁଣି ଫେରି ଆସନ୍ତି ।

ତଥୈଵ ବାହ୍ଯତଃ ସୂର୍ଯୋ ଭ୍ରମତେ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ ଉଦ୍ଵେଷ୍ଟଯନ୍ ସ ଵେଗେନ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ ଗଚ୍ଛତି

ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବାହାରେ ମଣ୍ଡଳରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି, ତିନି ବେଗରେ ମଣ୍ଡଳଗୁଡ଼ିକୁ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରି ଆଗେଇଯାନ୍ତି ।

ଦେଵାଶ୍ଚୈଵ ତଥା ନିତ୍ଯଂ ମୁନଯଶ୍ ଚ ଦିଵାନିଶମ୍ ଯଜନ୍ତି ସତତଂ ଦେଵଂ ଭାସ୍କରଂ ଭଵମୀଶ୍ଵରମ୍

ଏହିପରି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଦିନ ରାତି ସଦା ଭାସ୍କର, ଭବମୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି ।