ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ତମସା କାଲରୁଦ୍ରାଖ୍ଯଂ ରଜସା କନକାଣ୍ଡଜମ୍ ସତ୍ତ୍ଵେନ ସର୍ଵଗଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ନିର୍ଗୁଣତ୍ଵେ ମହେଶ୍ଵରମ୍

ତାମସିକ ଭାବରେ ସେ କାଳରୁଦ୍ର ଭାବେ ଜଣାଶନ୍ତି; ରଜସ୍ୱ ଭାବରେ ସୁନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ସେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ; ନିର୍ଗୁଣ ଭାବରେ ସେ ମହେଶ୍ୱର ।

କେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ନରକଂ ନରାଃ କେନ ମହାମତେ କର୍ମଣାକର୍ମଣା ଵାପି ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ହି ନଃ

ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, କେଉଁ କାରଣରେ ଲୋକେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି? କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅକାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା? ଆମେ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ।

ରହସ୍ଯଂ ଵଃ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭଵସ୍ଯାମିତତେଜସଃ ପ୍ରଭାଵଂ ଶଂକରସ୍ଯାଦ୍ଯଂ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ସର୍ଵଦର୍ଶିନଃ

ମୁଁ ତୁମକୁ ଭବଙ୍କ ଅପାର ତେଜର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଶଂକରଙ୍କ ଆଦି ଶକ୍ତି, ସଂକ୍ଷେପରେ ସବୁଠୁ ଦେଖାଯାଇଥିବା ପ୍ରଭାବ କହିବି ।

ଯୋଗିନଃ ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାଃ ପରଂ ଵୈରାଗ୍ଯମାସ୍ଥିତାଃ

ଯୋଗୀମାନେ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ପରମ ବିରକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି ।

ପ୍ରାଣାଯାମାଦିଭିଶ୍ଚାଷ୍ଟସାଧନୈଃ ସହଚାରିଣଃ

ପ୍ରାଣାୟାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଠଟି ଉପାୟ ସହିତ ସେମାନେ ଚଳିଥାନ୍ତି ।

କରୁଣାଦିଗୁଣୋପେତାଃ କୃତ୍ଵାପି ଵିଵିଧାନି ତେ କର୍ମାଣି ନରକଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯେଵ ସ୍ଵକର୍ମଣା

ଦୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ।

ପ୍ରସାଦାଜ୍ଜାଯତେ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନାଦ୍ଯୋଗଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଯୋଗେନ ଜାଯତେ ମୁକ୍ତିଃ ପ୍ରସାଦାଦଖିଲଂ ତତଃ

କୃପାରୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଜ୍ଞାନରୁ ଯୋଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ସମସ୍ତ କିଛି କୃପାରୁ ହୁଏ ।

ପ୍ରସାଦାଦ୍ ଯଦି ଵିଜ୍ଞାନଂ ସ୍ଵରୂପଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଦିଵ୍ଯଂ ମାହେଶ୍ଵରଂ ଚୈଵ ଯୋଗଂ ଯୋଗଵିଦାଂ ଵର

ଯଦି କୃପାରେ ତୁମେ ନିଜର ସ୍ୱରୂପ, ଦିବ୍ୟ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଯୋଗ ବିଷୟରେ କହିପାରିବ, ହେ ଯୋଗଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

କଥଂ କରୋତି ଭଗଵାନ୍ ଚିନ୍ତଯା ରହିତଃ ଶିଵଃ ପ୍ରସାଦଂ ଯୋଗମାର୍ଗେଣ କସ୍ମିନ୍କାଲେ ନୃଣାଂ ଵିଭୁଃ

ଭଗବାନ ଶିବ କିପରି ଚିନ୍ତା ରହିତ ହୋଇ, ଯୋଗ ମାର୍ଗରେ କୃପା କରନ୍ତି, ଏବଂ କେଉଁ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ହେ ବିରାଟ୍?

ଦେଵାନାଂ ଚ ଋଷୀଣାଂ ଚ ପିତୄଣାଂ ସଂନିଧୌ ପୁରା ଶୈଲାଦିନା ତୁ କଥିତଂ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମସୂନଵେ

ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପିତୃମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ପୂର୍ବକାଳରେ ଶୈଳାଦି ଏହି କଥା କହିଥିଲେ; ସେହି କଥା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଵ୍ଯାସାଵତାରାଣି ତଥା ଦ୍ଵାପରାନ୍ତେ ଚ ସୁଵ୍ରତାଃ ଯୋଗାଚାର୍ଯାଵତାରାଣି ତଥା ତିଷ୍ଯେ ତୁ ଶୂଲିନଃ

ଧର୍ମଶୀଳ ମାନେ, ଡ୍ୱାପର ଯୁଗର ଶେଷରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅବତାର ଏବଂ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ଅବତାର, ତିଷ୍ୟ ଯୁଗରେ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଅବତାର ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି।

ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଭୋଃ ଶିଷ୍ଯାଶ୍ ଚତ୍ଵାରଃ ଶମଭାଜନାଃ ପ୍ରଶିଷ୍ଯା ବହଵସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରସୀଦତ୍ଯେଵମୀଶ୍ଵରଃ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚାରିଜଣ ଶିଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିର ପାତ୍ର; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଉପଶିଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଏଭଳି ଭାବେ ଭଗବାନ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।

ଏଵଂ କ୍ରମାଗତଂ ଜ୍ଞାନଂ ମୁଖାଦେଵ ନୃଣାଂ ଵିଭୋଃ ଵୈଶ୍ଯାନ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦ୍ଯଂ ହି ଘୃଣଯା ଚାନୁରୂପତଃ

ଏଭଳି କ୍ରମରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁଖରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ମଣିଷମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବୈଶ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣ ଓ ଦୟାନୁସାରେ ଜ୍ଞାନ ଆସେ।

ଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵାପରେ ଵ୍ଯାସାଃ କେ ଵୈ କୁତ୍ରାନ୍ତରେଷୁ ଵୈ କଲ୍ପେଷୁ କସ୍ମିନ୍କଲ୍ପେ ନୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଚାତ୍ର ତାନ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଡ୍ୱାପର ଯୁଗରେ କିଏ କିଏ ବ୍ୟାସ ଥିଲେ, କେଉଁଠି ଓ କେଉଁ କଳ୍ପରେ, କେଉଁ କଳ୍ପରେ ଥିଲେ ନାହିଁ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ କହିବା ଉଚିତ।

ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ କଲ୍ପେ ଵାରାହେ ଦ୍ଵିଜା ଵୈଵସ୍ଵତାନ୍ତରେ ଵ୍ଯାସାଂଶ୍ ଚ ସାମ୍ପ୍ରତଂ ରୁଦ୍ରାଂସ୍ ତଥା ସର୍ଵାନ୍ତରେଷୁ ଵୈ

ଶୁଣନ୍ତୁ, ବରାହ କଳ୍ପରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏବଂ ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ବ୍ୟାସ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନର ରୁଦ୍ରମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି।

ଵେଦାନାଂ ଚ ପୁରାଣାନାଂ ତଥା ଜ୍ଞାନପ୍ରଦର୍ଶକାନ୍ ଯଥାକ୍ରମଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାଵର୍ତେଷୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍

ମୁଁ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁମାନେ ବେଦ, ପୁରାଣ ଓ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ କହିବି।

କ୍ରତୁଃ ସତ୍ଯୋ ଭାର୍ଗଵଶ୍ ଚ ଅଙ୍ଗିରାଃ ସଵିତା ଦ୍ଵିଜାଃ ମୃତ୍ଯୁଃ ଶତକ୍ରତୁର୍ଧୀମାନ୍ ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ

କ୍ରତୁ, ସତ୍ୟ, ଭାର୍ଗବ, ଅଙ୍ଗିରା, ସବିତା, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ମୃତ୍ୟୁ, ଶତକ୍ରତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସିଷ୍ଠ।

ସାରସ୍ଵତସ୍ତ୍ରିଧାମା ଚ ତ୍ରିଵୃତୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ ଶତତେଜାଃ ସ୍ଵଯଂଧର୍ମୋ ନାରାଯଣ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ

ସାରସ୍ୱତ, ତ୍ରିଧାମା, ତ୍ରିବୃତ୍ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତତେଜା, ସ୍ୱୟଂଧର୍ମ, ଓ ନାରାୟଣ — ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଇଛି।

ତରକ୍ଷୁଶ୍ଚାରୁଣିର୍ଧୀମାଂସ୍ ତଥା ଦେଵଃ କୃତଂଜଯଃ ଋତଂଜଯୋ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଗୌତମଃ କଵିସତ୍ତମଃ

ତାରକ୍ଷୁ, ଆରୁଣି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଦେବ, କୃତଞ୍ଜୟ, ଋତଞ୍ଜୟ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଗୌତମ — କବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଵାଚଶ୍ରଵା ମୁନିଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ତଥା ଶୁଷ୍ମାଯଣିଃ ଶୁଚିଃ ତୃଣବିନ୍ଦୁର୍ ମୁନୀ ରୂକ୍ଷଃ ଶକ୍ତିଃ ଶାକ୍ତେଯ ଉତ୍ତରଃ

ବାଚଶ୍ରବା ମୁନି, ଶୁଷ୍ମାୟଣି ପବିତ୍ର, ତୃଣବିନ୍ଦୁ କଠୋର ତପସ୍ବୀ, ଶକ୍ତି, ଶାକ୍ତେୟ ଓ ଉତ୍ତର।

ଜାତୂକର୍ଣ୍ଯୋ ହରିଃ ସାକ୍ଷାତ୍ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନୋ ମୁନିଃ ଵ୍ଯାସାସ୍ତ୍ଵେତେ ଚ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ କଲୌ ଯୋଗେଶ୍ଵରାନ୍ କ୍ରମାତ୍

ଜାତୂକର୍ଣ୍ଣ୍ୟ, ହରି ସ୍ୱୟଂ, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ମୁନି; ଏହିମାନେ ବ୍ୟାସ, କଳିଯୁଗରେ ଯୋଗେଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ କ୍ରମରେ ଶୁଣନ୍ତୁ।

ଅସଂଖ୍ଯାତା ହି କଲ୍ପେଷୁ ଵିଭୋଃ ସର୍ଵାନ୍ତରେଷୁ ଚ କଲୌ ରୁଦ୍ରାଵତାରାଣାଂ ଵ୍ଯାସାନାଂ କିଲ ଗୌରଵାତ୍

ସମସ୍ତ କଳ୍ପ ଓ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ବିଶେଷ କରି କଳିଯୁଗରେ, ପ୍ରଭୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅସଂଖ୍ୟ ଅବତାର ହୋଇଛନ୍ତି।

ଵୈଵସ୍ଵତାନ୍ତରେ କଲ୍ପେ ଵାରାହେ ଯେ ଚ ତାନ୍ ପୁନଃ ଅଵତାରାନ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଥା ସର୍ଵାନ୍ତରେଷୁ ଵୈ

ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ବରାହ କଳ୍ପରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ମୁଁ ସେହି ଅବତାରମାନଙ୍କୁ ପୁଣି କହିବି।

ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଵାରାହେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ ତଥୈଵ ଚୋର୍ଧ୍ଵକଲ୍ପେଷୁ ସିଦ୍ଧାନ୍ଵୈଵସ୍ଵତାନ୍ତରେ

ବର୍ତ୍ତମାନ ବରାହ କଳ୍ପରେ କେଉଁମାନେ ମନ୍ବନ୍ତର ଅଛି, ଏବଂ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ କଳ୍ପ ଓ ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସିଦ୍ଧମାନେ କିଏ, ତୁମେ କହିବା ଉଚିତ।

ମନୁଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵସ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯସ୍ ତତଃ ସ୍ଵାରୋଚିଷୋ ଦ୍ଵିଜାଃ ଉତ୍ତମସ୍ତାମସଶ୍ଚୈଵ ରୈଵତାଶ୍ଚାକ୍ଷୁଷସ୍ ତଥା

ମନୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ପ୍ରଥମ, ତାପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଉତ୍ତମ, ତାମସ, ରୈବତ ଓ ଚାକ୍ଷୁଷ ମଧ୍ୟ।

ଵୈଵସ୍ଵତଶ୍ ଚ ସାଵର୍ଣିର୍ ଧର୍ମଃ ସାଵର୍ଣିକଃ ପୁନଃ ପିଶଙ୍ଗଶ୍ଚାପିଶଙ୍ଗାଭଃ ଶବଲୋ ଵର୍ଣକସ୍ ତଥା

ବୈବସ୍ବତ, ସାବର୍ଣ୍ଣି, ଧର୍ମ ସାବର୍ଣ୍ଣି ପୁଣି, ପିଶଙ୍ଗ, ଅପିଶଙ୍ଗାଭ, ଶବଳ ଓ ବର୍ଣ୍ଣକ ମଧ୍ୟ।

ଔକାରାନ୍ତା ଅକାରାଦ୍ଯା ମନଵଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ଶ୍ଵେତଃ ପାଣ୍ଡୁସ୍ ତଥା ରକ୍ତସ୍ ତାମ୍ରଃ ପୀତଶ୍ଚ କାପିଲଃ

ଯେଉଁମାନେ 'ଔ' ରେ ଶେଷ ଓ 'ଅ' ରେ ଆରମ୍ଭ, ସେହି ମନୁମାନଙ୍କ ନାମ — ଶ୍ୱେତ, ପାଣ୍ଡୁ, ରକ୍ତ, ତାମ୍ର, ପୀତ ଓ କାପିଳ।

କୃଷ୍ଣଃ ଶ୍ଯାମସ୍ ତଥା ଧୂମ୍ରଃ ସୁଧୂମ୍ରଶ୍ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଅପିଶଙ୍ଗଃ ପିଶଙ୍ଗଶ୍ ଚ ତ୍ରିଵର୍ଣଃ ଶବଲସ୍ ତଥା

କୃଷ୍ଣ, ଶ୍ୟାମ, ଧୂମ୍ର, ସୁଧୂମ୍ର, ଅପିଶଙ୍ଗ, ପିଶଙ୍ଗ, ତିନି ରଙ୍ଗର, ଏବଂ ଶବଳ — ଏହିମାନେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

କାଲଂଧୁରସ୍ତୁ କଥିତା ଵର୍ଣତୋ ମନଵଃ ଶୁଭାଃ ନାମତୋ ଵର୍ଣତଶ୍ଚୈଵ ଵର୍ଣତଃ ପୁନରେଵ ଚ

ମନୁମାନେ ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ କାଳଂଧୁର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛନ୍ତି; ନାମ ଏବଂ ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ପୁନି ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା।