ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଅପାଂ ଶିଵସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଆଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଅପାଂ ତ୍ଵଧିପତିର୍ଦେଵୋ ଭଵ ଇତ୍ଯେଵ କୀର୍ତିତଃ

ଶିବ ଭଗବାନ୍ ପାଣିର ଅଧିପତି ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଭବ ଦେବତାଙ୍କୁ ପାଣିର ଅଧିପତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଭଵାତ୍ମକଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମ୍ ଇତି କିଂ ଚେହ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ ନାରାଯଣତ୍ଵଂ ଦେଵସ୍ଯ ହରେଶ୍ଚାଦ୍ଭିଃ କୃତଂ ଵିଭୋଃ ଜଗତାମାଲଯୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆପସ୍ତସ୍ଯାଲଯାନି ତୁ

ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭବର ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି—ଏଠାରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ? ନାରାୟଣଙ୍କର ଦେବତ୍ୱ ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର, ଏହି ଜଳ ତାଙ୍କର ଆଧାର।

ଦନ୍ଦହ୍ଯମାନେଷୁ ଚରାଚରେଷୁ ଗୋଧୂମଭୂତାସ୍ ତ୍ଵଥନିଷ୍କ୍ରମନ୍ତି ଯା ଯା ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମାରୁତେନେରିତା ଵୈ ତାସ୍ତାସ୍ତ୍ଵଭ୍ରାଣ୍ଯଗ୍ନିନା ଵାଯୁନା ଚ

ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦହିଯିବାବେଳେ, ଯେଉଁଠିଏ ଗହୁଁ ହେବାକୁ ପାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଉଠିଯାନ୍ତି; ଏହି ଧୂମ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ମେଘ ହେଉଛି।

ଅତୋ ଧୂମାଗ୍ନିଵାତାନାଂ ସଂଯୋଗସ୍ତ୍ଵଭ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ଵାରୀଣି ଵର୍ଷତୀତ୍ଯଭ୍ରମ୍ ଅଭ୍ରସ୍ଯେଶଃ ସହସ୍ରଦୃକ୍

ଏଭଳି ଧୂମ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁର ଯୋଗକୁ ମେଘ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ମେଘ, ଯାହାର ନାୟକ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଜଳ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

ଯଜ୍ଞଧୂମୋଦ୍ଭଵଂ ଚାପି ଦ୍ଵିଜାନାଂ ହିତକୃତ୍ସଦା ଦାଵାଗ୍ନିଧୂମସମ୍ଭୂତମ୍ ଅଭ୍ରଂ ଵନହିତଂ ସ୍ମୃତମ୍

ଯଜ୍ଞର ଧୂମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମେଘ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ; ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିର ଧୂମରୁ ହୋଇଥିବା ମେଘ ଜଙ୍ଗଲ ପାଇଁ ଉପକାରକ।

ମୃତଧୂମୋଦ୍ଭଵଂ ତ୍ଵଭ୍ରମ୍ ଅଶୁଭାଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ଅଭିଚାରାଗ୍ନିଧୂମୋତ୍ଥଂ ଭୂତନାଶାଯ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ

ମୃତଦେହର ଧୂମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମେଘ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଧୂମରୁ ହୋଇଥିବା ମେଘ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ।

ଏଵଂ ଧୂମଵିଶେଷେଣ ଜଗତାଂ ଵୈ ହିତାହିତମ୍ ତସ୍ମାଦାଚ୍ଛାଦଯେଦ୍ଧୂମମ୍ ଅଭିଚାରକୃତଂ ନରଃ

ଏଭଳି ଧୂମର ପ୍ରକାର ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱର ଉପକାର କିମ୍ବା କ୍ଷତି ହୁଏ। ସେହିପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ର ଧୂମକୁ ଢାକିଦେବା ଉଚିତ।

ଅନାଛାଦ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଧୂମଂ ଯଶ୍ଚାଭିଚାରିକମ୍ ଏଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ କ୍ଷଯକୃଚ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି

ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ର ଧୂମକୁ ଢାକିନଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଶର କାରଣ ହେବ।

ଅପାଂ ନିଧାନଂ ଜୀମୂତାଃ ଷଣ୍ମାସାନିହ ସୁଵ୍ରତାଃ ଵର୍ଷଯନ୍ତ୍ଯେଵ ଜଗତାଂ ହିତାଯ ପଵନାଜ୍ଞଯା

ହେ ସୁଶୀଳମାନେ, ମେଘ ଯେଉଁଠି ଜଳ ରହିଛି, ସେମାନେ ବାୟୁର ଆଦେଶରେ ଏଠାରେ ଛଅ ମାସ ଧରି ବିଶ୍ୱର ଭଲ ପାଇଁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

ସ୍ତନିତଂ ଚେହ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଵୈଦ୍ଯୁତଂ ପାଵକୋଦ୍ଭଵମ୍ ତ୍ରିଧା ତେଷାମିହୋତ୍ପତ୍ତିର୍ ଅଭ୍ରାଣାଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ

ଏଠାରେ ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ତିନି ପ୍ରକାର—ବାୟୁ, ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ଅଗ୍ନିରୁ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ମେଘର ଉତ୍ପତ୍ତି ରହିଛି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ନ ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତି ଯତୋ ଽଭ୍ରାଣି ମେହନାନ୍ମେଘ ଉଚ୍ଯତେ କାଷ୍ଠାଵାହାଶ୍ ଚ ଵୈରିଞ୍ଚ୍ଯାଃ ପକ୍ଷାଶ୍ଚୈଵ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ

ମେଘ ତଳକୁ ପଡ଼ୁନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ମେଘ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଡେଙ୍କା ଥିବା ଏହି ମେଘ କାଠ ବୋହିନେଇଥାଏ।

ଆଜ୍ଯାନାଂ କାଷ୍ଠସଂଯୋଗାଦ୍ ଅଗ୍ନେର୍ଧୂମଃ ପ୍ରଵର୍ତିତଃ ଦ୍ଵିତୀଯାନାଂ ଚ ସଂଭୂତିର୍ ଵିରିଞ୍ଚୋଚ୍ଛ୍ଵାସଵାଯୁନା

ଘିଅ ଓ କାଠର ଯୋଗରେ ଅଗ୍ନିରୁ ଧୂମ ଉପଜେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକାର ଧୂମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଭୂଭୃତାଂ ତ୍ଵଥ ପକ୍ଷୈସ୍ତୁ ମଘଵଚ୍ଛେଦିତୈସ୍ତତଃ ଵାହ୍ନେଯାସ୍ତ୍ଵଥ ଜୀମୂତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆଵହସ୍ଥାନଗାଃ ଶୁଭାଃ

ପର୍ବତମାନଙ୍କର ଡେଙ୍କା, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଇଛି, ସେଥିରେ ଅଗ୍ନିର ଶୁଭ ମେଘ ତାଙ୍କର ନିଜ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଆନ୍ତି।

ଵିରିଞ୍ଚୋଚ୍ଛ୍ଵାସଜାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଵହସ୍କନ୍ଧଜାସ୍ତତଃ ପକ୍ଷଜାଃ ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଵର୍ଷନ୍ତି ଚ ଯଦା ଜଲମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବାୟୁର ଶାଖାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ଡେଙ୍କାରୁ ହୋଇଥିବା ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମେଘ ସମୟ ଆସିଲେ ଜଳ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

ମୂକାଃ ସଶବ୍ଦଦୁଷ୍ଟାଶାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏତୈଃ କୃତ୍ଯଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ କ୍ଷାମଵୃଷ୍ଟିପ୍ରଦା ଦୀର୍ଘକାଲଂ ଶୀତସମୀରିଣଃ

ମୌନ, ଶବ୍ଦିତ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ମେଘ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଶୀତଳ ବାୟୁ ରହିଛି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅଳ୍ପ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

ଜୀଵକାଶ୍ ଚ ତଥା କ୍ଷୀଣା ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଧ୍ଵନିଵିଵର୍ଜିତାଃ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାକ୍ରୋଶମାତ୍ରେ ତୁ ଧରାପୃଷ୍ଠାଦିତସ୍ତତଃ

ତେଣୁ, 'ଜୀବକ' ମେଘ ଯେଉଁଠି ଦୁର୍ବଳ ଓ ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ନଥାଏ, ସେମାନେ ଭୂମିରୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ରହନ୍ତି।

ଅର୍ଧକ୍ରୋଶେ ତୁ ସର୍ଵେ ଵୈ ଜୀମୂତା ଗିରିଵାସିନଃ ମେଘା ଯୋଜନମାତ୍ରଂ ତୁ ସାଧ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ବହୁତୋଯଦାଃ

ସମସ୍ତ ପର୍ବତବାସୀ ମେଘ ଭୂମିରୁ ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ବହୁ ପରିମାଣରେ ବର୍ଷା ହୁଏ, ସେମାନେ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି।

ଧରାପୃଷ୍ଠାଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ କ୍ଷ୍ମାଯାଂ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗୁଣସମନ୍ଵିତାଃ ତେଷାଂ ତେଷାଂ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଗଂ ତ୍ରେଧା କଥିତମତ୍ର ତୁ

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଭୂମିର ଉପରୁ ବିଜୁଳିର ଗୁଣ ଥିବା ମେଘ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଷା ଏଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ପକ୍ଷଜାଃ କଲ୍ପଜାଃ ସର୍ଵେ ପର୍ଵତାନାଂ ମହତ୍ତମାଃ କଲ୍ପାନ୍ତେ ତେ ଚ ଵର୍ଷନ୍ତି ରାତ୍ରୌ ନାଶାଯ ଶାରଦାଃ

ପକ୍ଷ ଓ କଳ୍ପବୃକ୍ଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ମେଘ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; କଳ୍ପାନ୍ତରେ ସେମାନେ ରାତିରେ ବର୍ଷା କରି ଶରତ୍କାଳର ନାଶ କରନ୍ତି।

ପକ୍ଷଜାଃ ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଵର୍ଷନ୍ତି ଚ ଯଦା ଜଲମ୍ ତଦାର୍ଣଵମଭୂତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ର ଶେତେ ନିଶୀଶ୍ଵରଃ

ପକ୍ଷୀମାନେ, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳ ଝରାଇଲେ, ସମସ୍ତ ସାଗର ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ । ସେଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି ।

ଆଗ୍ନେଯାନାଂ ଶ୍ଵାସଜାନାଂ ପକ୍ଷଜାନାଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ ଜଲଦାନାଂ ସଦା ଧୂମୋ ହ୍ଯ୍ ଆପ୍ଯାଯନ ଇତି ସ୍ମୃତଃ

ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଗ୍ନି, ଶ୍ୱାସ, ପକ୍ଷୀ ଓ ମେଘମାନଙ୍କରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁ ସଦା ପୋଷଣ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ।

ପୌଣ୍ଡ୍ରାସ୍ତୁ ଵୃଷ୍ଟଯଃ ସର୍ଵା ଵୈଦ୍ଯୁତାଃ ଶୀତଶସ୍ଯଦାଃ ପୁଣ୍ଡ୍ରଦେଶେଷୁ ପତିତା ନାଗାନାଂ ଶୀକରା ହିମାଃ

ପୁଣ୍ଡ୍ର ଦେଶରେ ପଡୁଥିବା ସମସ୍ତ ବର୍ଷା ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ଜନିତ, ଶୀତଳ ଓ ଅଧିକ ଫସଲ ଦେଇଥାଏ । ସେଠାରେ ପଡୁଥିବା ତୁଷାର ଓ ହିମ ନାଗମାନଙ୍କର ଜଳବିନ୍ଦୁ ।

ଗାଙ୍ଗା ଗଙ୍ଗାମ୍ବୁସମ୍ଭୂତା ପର୍ଜନ୍ଯେନ ପରାଵହୈଃ ନଗାନାଂ ଚ ନଦୀନାଂ ଚ ଦିଗ୍ଗଜାନାଂ ସମାକୁଲମ୍

ଗଙ୍ଗା ନଦୀ, ଗଙ୍ଗାଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବର୍ଷା ଓ ପାହାଡ଼ ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ । ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀମାନେ, ଦିଗ୍‌ଗଜମାନେ ଏଠି ଭିଡ଼ି ରହନ୍ତି ।

ମେଘାନାଂ ଚ ପୃଥଗ୍ଭୂତଂ ଜଲଂ ପ୍ରାଯାଦଗାଦଗମ୍ ପରାଵହୋ ଯଃ ଶ୍ଵସନଶ୍ ଚାନଯତ୍ଯମ୍ବିକାଗୁରୁମ୍

ମେଘମାନଙ୍କରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିବା ଜଳ ବେଶିଭାଗ ପରାବହ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚାଯାଏ ।

ମେନାପତିମତିକ୍ରମ୍ଯ ଵୃଷ୍ଟିଶେଷଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ପରମ୍ ଅଭ୍ଯେତି ଭାରତେ ଵର୍ଷେ ତ୍ଵ୍ ଅପରାନ୍ତଵିଵୃଦ୍ଧଯେ

ମେନାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ବର୍ଷା ଭାରତ ଭୂମିକୁ ଆସି, ପଶ୍ଚିମ ଦେଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯାଏ ।

ଵୃଷ୍ଟଯଃ କଥିତା ହ୍ଯଦ୍ଯ ଦ୍ଵିଧା ଵସ୍ତୁ ଵିଵୃଦ୍ଧଯେ ସସ୍ଯଦ୍ଵଯସ୍ଯ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ଯଥାମତି

ଆଜି ବର୍ଷାକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ । ମୁଁ ଏବେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଫସଲ ବିଷୟରେ କହିବି ।

ସ୍ରଷ୍ଟା ଭାନୁର୍ମହାତେଜା ଵୃଷ୍ଟୀନାଂ ଵିଶ୍ଵଦୃଗ୍ ଵିଭୁଃ ସୋ ଽପି ସାକ୍ଷାଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଶ୍ ଚେଶାନଃ ପରମଃ ଶିଵଃ

ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତକୁ ଦେଖୁଥିବା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା—ସେଉଁଠିଏ, ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ପ୍ରକୃତ ପରମ ଶିବ ।

ସ ଏଵ ତେଜସ୍ତ୍ଵୋଜସ୍ତୁ ବଲଂ ଵିପ୍ରା ଯଶଃ ସ୍ଵଯମ୍ ଚକ୍ଷୁଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ମନୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ ଆତ୍ମା ମନ୍ଯୁର୍ ଵିଦିଗ୍ ଦିଶଃ

ସେଉଁଠିଏ ତେଜ, ଓଜ, ଶକ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, କୀର୍ତ୍ତି, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ, ମନ, ମୃତ୍ୟୁ, ଆତ୍ମା, କ୍ରୋଧ, ଦିଗ୍ ଓ ଦିଶା ।

ସତ୍ଯଂ ଋତଂ ତଥା ଵାଯୁର୍ ଅଂବରଂ ଖଚରଶ୍ ଚ ସଃ ଲୋକପାଲୋ ହରିର୍ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମହେଶ୍ଵରଃ

ସେଉଁଠିଏ ସତ୍ୟ, ଋତ, ବାୟୁ, ଆକାଶ ଓ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା; ସେଉଁଠିଏ ଲୋକପାଳ, ହରି, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର—ପ୍ରକୃତ ମହେଶ୍ୱର ।