ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ତତୋ ମନ୍ଦତରଂ ନାଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ରଂ ଭ୍ରମତି ଵୈ ଯଥା ମୃତ୍ପିଣ୍ଡ ଇଵ ମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଧ୍ରୁଵୋ ଭ୍ରମତି ଵୈ ତଥା

ତାପରେ, ନାଭିରେ ଚକ୍ର ଆଉ ଧୀରେ ଘୁରେ, ଯେପରି ମାଟିର ଗୋଲା ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ରୁବ ନିଶ୍ଚଳ ରହି ଘୁରାଏ।

ତ୍ରିଂଶନ୍ମୁହୂର୍ତୈର୍ ଏଵାହୁର୍ ଅହୋରାତ୍ରଂ ପୁରାଵିଦଃ ଉଭଯୋଃ କାଷ୍ଠଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଭ୍ରମତୋ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ତିରିଶଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ, ଦୁଇ ଶୀର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଘୁରେ।

କୁଲାଲଚକ୍ରନାଭିସ୍ତୁ ଯଥା ତତ୍ରୈଵ ଵର୍ତତେ ଔତ୍ତାନପାଦୋ ଭ୍ରମତି ଗ୍ରହୈଃ ସାର୍ଧଂ ଗ୍ରହାଗ୍ରଣୀଃ

ଯେପରି କୁମ୍ଭାର ଚକରର ନାଭି ସଦା ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ସେପରି ଅୌତ୍ତାନପାଦ ଗ୍ରହମାନେ ସହ ଘୁରେ, ସେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ।

ଗଣୋ ମୁନିଜ୍ଯୋତିଷାଂ ତୁ ମନସା ତସ୍ଯ ସର୍ପତି ଅଧିଷ୍ଠିତଃ ପୁନସ୍ତେନ ଭାନୁସ୍ତ୍ଵାଦାଯ ତିଷ୍ଠତି

ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ଜ୍ୟୋତିଷ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ କହନ୍ତି ତାଙ୍କର ମନ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଚାଲିଥାଏ। ସେ ଯେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେଇ ରହନ୍ତି।

କିରଣୈଃ ସର୍ଵତସ୍ତୋଯଂ ଦେଵୋ ଵୈ ସସମୀରଣଃ ଔତ୍ତାନପାଦସ୍ଯ ସଦା ଧ୍ରୁଵତ୍ଵଂ ଵୈ ପ୍ରସାଦତଃ

ତାଙ୍କର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା, ଦେବତା ବାୟୁ ସହିତ ସମସ୍ତଠାରୁ ଜଳ ଉଠାନ୍ତି। ଅୌତ୍ତାନପାଦଙ୍କର କୃପାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୁବତା ସଦା ରହିଛି।

ଵିଷ୍ଣୋରୌତ୍ତାନପାଦେନ ଚାପ୍ତଂ ତାତସ୍ଯ ହେତୁନା ଆପଃ ପୀତାସ୍ତୁ ସୂର୍ଯେଣ କ୍ରମନ୍ତେ ଶଶିନଃ କ୍ରମାତ୍

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅୌତ୍ତାନପାଦ ଓ ପିତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳକୁ ଉଠାନ୍ତି, ଏହା ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଦେଖି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯାଉଛି।

ନିଶାକରାନ୍ନିସ୍ରଵନ୍ତେ ଜୀମୂତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯପଃ କ୍ରମାତ୍ ଵୃନ୍ଦଂ ଜଲମୁଚାଂ ଚୈଵ ଶ୍ଵସନେନାଭିତାଡିତମ୍

ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଜଳ ଅନୁକ୍ରମରେ ମେଘକୁ ଝରେ, ଜଳବାହକମାନେ ବାୟୁର ଝଟକାରେ ତାଙ୍କର ଜଳ ଛାଡ଼ନ୍ତି।

କ୍ଷ୍ମାଯାଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ଵିସୃଜତେ ଽଭାସଯତ୍ତେନ ଭାସ୍କରଃ ତୋଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଵୈ ନାଶଃ ତଦୈଵ ପରିଵର୍ତତେ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଆଲୋକରେ ପୃଥିବୀରେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି। ଜଳର କେବେ ନାଶ ନାହିଁ, ଏହା ସଦା ପରିଭ୍ରମଣ କରେ।

ହିତାଯ ସର୍ଵଜନ୍ତୂନାଂ ଗତିଃ ଶର୍ଵେଣ ନିର୍ମିତା ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵସ୍ ତଥା ହ୍ଯାପୋ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ନଂ ଚାମୃତମେଵ ଚ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ଚକ୍ର ଶର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି—ପୃଥିବୀ, ଭୂବନ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଜଳ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅମୃତ।

ପ୍ରାଣା ଵୈ ଜଗତାମାପୋ ଭୂତାନି ଭୁଵନାନି ଚ ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଚରାଚରମିଦଂ ଜଗତ୍

ପାଣି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରାଣ, ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ଭୂବନର ଜୀବନ। ଏଠାରେ ଅଧିକ କଣ କହିବି? ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଏହିପରି।

ଅପାଂ ଶିଵସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଆଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଅପାଂ ତ୍ଵଧିପତିର୍ଦେଵୋ ଭଵ ଇତ୍ଯେଵ କୀର୍ତିତଃ

ଶିବ ଭଗବାନ୍ ପାଣିର ଅଧିପତି ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଭବ ଦେବତାଙ୍କୁ ପାଣିର ଅଧିପତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଭଵାତ୍ମକଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମ୍ ଇତି କିଂ ଚେହ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ ନାରାଯଣତ୍ଵଂ ଦେଵସ୍ଯ ହରେଶ୍ଚାଦ୍ଭିଃ କୃତଂ ଵିଭୋଃ ଜଗତାମାଲଯୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆପସ୍ତସ୍ଯାଲଯାନି ତୁ

ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭବର ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି—ଏଠାରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ? ନାରାୟଣଙ୍କର ଦେବତ୍ୱ ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର, ଏହି ଜଳ ତାଙ୍କର ଆଧାର।

ଦନ୍ଦହ୍ଯମାନେଷୁ ଚରାଚରେଷୁ ଗୋଧୂମଭୂତାସ୍ ତ୍ଵଥନିଷ୍କ୍ରମନ୍ତି ଯା ଯା ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମାରୁତେନେରିତା ଵୈ ତାସ୍ତାସ୍ତ୍ଵଭ୍ରାଣ୍ଯଗ୍ନିନା ଵାଯୁନା ଚ

ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦହିଯିବାବେଳେ, ଯେଉଁଠିଏ ଗହୁଁ ହେବାକୁ ପାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଉଠିଯାନ୍ତି; ଏହି ଧୂମ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ମେଘ ହେଉଛି।

ଅତୋ ଧୂମାଗ୍ନିଵାତାନାଂ ସଂଯୋଗସ୍ତ୍ଵଭ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ଵାରୀଣି ଵର୍ଷତୀତ୍ଯଭ୍ରମ୍ ଅଭ୍ରସ୍ଯେଶଃ ସହସ୍ରଦୃକ୍

ଏଭଳି ଧୂମ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁର ଯୋଗକୁ ମେଘ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ମେଘ, ଯାହାର ନାୟକ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଜଳ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

ଯଜ୍ଞଧୂମୋଦ୍ଭଵଂ ଚାପି ଦ୍ଵିଜାନାଂ ହିତକୃତ୍ସଦା ଦାଵାଗ୍ନିଧୂମସମ୍ଭୂତମ୍ ଅଭ୍ରଂ ଵନହିତଂ ସ୍ମୃତମ୍

ଯଜ୍ଞର ଧୂମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମେଘ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ; ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିର ଧୂମରୁ ହୋଇଥିବା ମେଘ ଜଙ୍ଗଲ ପାଇଁ ଉପକାରକ।

ମୃତଧୂମୋଦ୍ଭଵଂ ତ୍ଵଭ୍ରମ୍ ଅଶୁଭାଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ଅଭିଚାରାଗ୍ନିଧୂମୋତ୍ଥଂ ଭୂତନାଶାଯ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ

ମୃତଦେହର ଧୂମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମେଘ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଧୂମରୁ ହୋଇଥିବା ମେଘ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ।

ଏଵଂ ଧୂମଵିଶେଷେଣ ଜଗତାଂ ଵୈ ହିତାହିତମ୍ ତସ୍ମାଦାଚ୍ଛାଦଯେଦ୍ଧୂମମ୍ ଅଭିଚାରକୃତଂ ନରଃ

ଏଭଳି ଧୂମର ପ୍ରକାର ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱର ଉପକାର କିମ୍ବା କ୍ଷତି ହୁଏ। ସେହିପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ର ଧୂମକୁ ଢାକିଦେବା ଉଚିତ।

ଅନାଛାଦ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଧୂମଂ ଯଶ୍ଚାଭିଚାରିକମ୍ ଏଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ କ୍ଷଯକୃଚ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି

ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ର ଧୂମକୁ ଢାକିନଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଶର କାରଣ ହେବ।

ଅପାଂ ନିଧାନଂ ଜୀମୂତାଃ ଷଣ୍ମାସାନିହ ସୁଵ୍ରତାଃ ଵର୍ଷଯନ୍ତ୍ଯେଵ ଜଗତାଂ ହିତାଯ ପଵନାଜ୍ଞଯା

ହେ ସୁଶୀଳମାନେ, ମେଘ ଯେଉଁଠି ଜଳ ରହିଛି, ସେମାନେ ବାୟୁର ଆଦେଶରେ ଏଠାରେ ଛଅ ମାସ ଧରି ବିଶ୍ୱର ଭଲ ପାଇଁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

ସ୍ତନିତଂ ଚେହ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଵୈଦ୍ଯୁତଂ ପାଵକୋଦ୍ଭଵମ୍ ତ୍ରିଧା ତେଷାମିହୋତ୍ପତ୍ତିର୍ ଅଭ୍ରାଣାଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵାଃ

ଏଠାରେ ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ତିନି ପ୍ରକାର—ବାୟୁ, ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ଅଗ୍ନିରୁ। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ମେଘର ଉତ୍ପତ୍ତି ରହିଛି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ନ ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତି ଯତୋ ଽଭ୍ରାଣି ମେହନାନ୍ମେଘ ଉଚ୍ଯତେ କାଷ୍ଠାଵାହାଶ୍ ଚ ଵୈରିଞ୍ଚ୍ଯାଃ ପକ୍ଷାଶ୍ଚୈଵ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ

ମେଘ ତଳକୁ ପଡ଼ୁନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଏହାକୁ 'ମେଘ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଡେଙ୍କା ଥିବା ଏହି ମେଘ କାଠ ବୋହିନେଇଥାଏ।

ଆଜ୍ଯାନାଂ କାଷ୍ଠସଂଯୋଗାଦ୍ ଅଗ୍ନେର୍ଧୂମଃ ପ୍ରଵର୍ତିତଃ ଦ୍ଵିତୀଯାନାଂ ଚ ସଂଭୂତିର୍ ଵିରିଞ୍ଚୋଚ୍ଛ୍ଵାସଵାଯୁନା

ଘିଅ ଓ କାଠର ଯୋଗରେ ଅଗ୍ନିରୁ ଧୂମ ଉପଜେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରକାର ଧୂମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ଭୂଭୃତାଂ ତ୍ଵଥ ପକ୍ଷୈସ୍ତୁ ମଘଵଚ୍ଛେଦିତୈସ୍ତତଃ ଵାହ୍ନେଯାସ୍ତ୍ଵଥ ଜୀମୂତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆଵହସ୍ଥାନଗାଃ ଶୁଭାଃ

ପର୍ବତମାନଙ୍କର ଡେଙ୍କା, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଇଛି, ସେଥିରେ ଅଗ୍ନିର ଶୁଭ ମେଘ ତାଙ୍କର ନିଜ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଆନ୍ତି।

ଵିରିଞ୍ଚୋଚ୍ଛ୍ଵାସଜାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଵହସ୍କନ୍ଧଜାସ୍ତତଃ ପକ୍ଷଜାଃ ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଵର୍ଷନ୍ତି ଚ ଯଦା ଜଲମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ୱାସରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବାୟୁର ଶାଖାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ଡେଙ୍କାରୁ ହୋଇଥିବା ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମେଘ ସମୟ ଆସିଲେ ଜଳ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

ମୂକାଃ ସଶବ୍ଦଦୁଷ୍ଟାଶାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏତୈଃ କୃତ୍ଯଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ କ୍ଷାମଵୃଷ୍ଟିପ୍ରଦା ଦୀର୍ଘକାଲଂ ଶୀତସମୀରିଣଃ

ମୌନ, ଶବ୍ଦିତ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ମେଘ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଶୀତଳ ବାୟୁ ରହିଛି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅଳ୍ପ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

ଜୀଵକାଶ୍ ଚ ତଥା କ୍ଷୀଣା ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଧ୍ଵନିଵିଵର୍ଜିତାଃ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାକ୍ରୋଶମାତ୍ରେ ତୁ ଧରାପୃଷ୍ଠାଦିତସ୍ତତଃ

ତେଣୁ, 'ଜୀବକ' ମେଘ ଯେଉଁଠି ଦୁର୍ବଳ ଓ ବିଜୁଳିର ଗର୍ଜନ ନଥାଏ, ସେମାନେ ଭୂମିରୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ରହନ୍ତି।

ଅର୍ଧକ୍ରୋଶେ ତୁ ସର୍ଵେ ଵୈ ଜୀମୂତା ଗିରିଵାସିନଃ ମେଘା ଯୋଜନମାତ୍ରଂ ତୁ ସାଧ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ବହୁତୋଯଦାଃ

ସମସ୍ତ ପର୍ବତବାସୀ ମେଘ ଭୂମିରୁ ଅର୍ଧ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ବହୁ ପରିମାଣରେ ବର୍ଷା ହୁଏ, ସେମାନେ ଏକ ଯୋଜନ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି।

ଧରାପୃଷ୍ଠାଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ କ୍ଷ୍ମାଯାଂ ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଗୁଣସମନ୍ଵିତାଃ ତେଷାଂ ତେଷାଂ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଗଂ ତ୍ରେଧା କଥିତମତ୍ର ତୁ

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଭୂମିର ଉପରୁ ବିଜୁଳିର ଗୁଣ ଥିବା ମେଘ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଷା ଏଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାର ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ପକ୍ଷଜାଃ କଲ୍ପଜାଃ ସର୍ଵେ ପର୍ଵତାନାଂ ମହତ୍ତମାଃ କଲ୍ପାନ୍ତେ ତେ ଚ ଵର୍ଷନ୍ତି ରାତ୍ରୌ ନାଶାଯ ଶାରଦାଃ

ପକ୍ଷ ଓ କଳ୍ପବୃକ୍ଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ମେଘ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ; କଳ୍ପାନ୍ତରେ ସେମାନେ ରାତିରେ ବର୍ଷା କରି ଶରତ୍କାଳର ନାଶ କରନ୍ତି।