ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ବାହ୍ଯଂ ଚାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଉତ୍ତରାଯଣଦକ୍ଷିଣେ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଚରତେ ତାନି ସୂର୍ଯୋ ଵୈ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ବାହାର ଓ ଭିତର ଗତି ଉତ୍ତରାୟଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ପାଇଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ପ୍ରତିଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେଇ ଚକ୍ରମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲେ।

କୁଲାଲଚକ୍ରପର୍ଯନ୍ତୋ ଯଥା ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଦକ୍ଷିଣପ୍ରକ୍ରମେ ଦେଵସ୍ ତଥା ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ଯେପରିକି କୁମ୍ଭକାରଙ୍କର ଚକ୍ର ଦ୍ରୁତ ଘୁରେ, ସେପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଗତି କରେ।

ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରକୃଷ୍ଟାଂ ଭୂମିଂ ତୁ କାଲେନାଲ୍ପେନ ଗଚ୍ଛତି ସୂର୍ଯୋ ଦ୍ଵାଦଶଭିଃ ଶୀଘ୍ରଂ ମୁହୂର୍ତୈର୍ଦକ୍ଷିଣାଯନେ

ସେହିପାଇଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅତି କମ ସମୟରେ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀକୁ ଚାଲିଯାଏ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ ସମୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତ ଗତି କରେ।

ତ୍ରଯୋଦଶାର୍ଧମୃକ୍ଷାଣାମ୍ ଅହ୍ନା ତୁ ଚରତେ ରଵିଃ ମୁହୂର୍ତୈସ୍ତାଵଦୃକ୍ଷାଣି ନକ୍ତମଷ୍ଟାଦଶୈଶ୍ଚରନ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନରେ ତେର ଓ ଅର୍ଧ ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଇ ଚାଲିଥାଏ, ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏତିକି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ରାତିରେ ସେ ଏହିପରି ଧାରାରେ ଅଠାରଟି ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଇ ଚାଲିଯାଏ।

କୁଲାଲଚକ୍ରମଧ୍ଯଂ ତୁ ଯଥା ମନ୍ଦଂ ପ୍ରସର୍ପତି ତଥୋଦଗଯନେ ସୂର୍ଯଃ ସର୍ପତେ ମନ୍ଦଵିକ୍ରମଃ

ଏମିତି ମାଟି କୁମ୍ଭାର ଚକର ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଧୀରେ ଘୁରେ, ଉତ୍ତରାୟଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଥାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ଭୂମିମଲ୍ପାଂ ତୁ ଗଚ୍ଛତି ସ ରଥୋ ଧିଷ୍ଠିତୋ ଭାନୋର୍ ଆଦିତ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିସ୍ ତଥା

ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ରଥକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟରଥ କେବଳ ଭୂମିର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ ଚ ଗ୍ରାମଣୀସର୍ପରାକ୍ଷସୈଃ ପ୍ରଦୀପଯନ୍ ସହସ୍ରାଂଶୁର୍ ଅଗ୍ରତଃ ପୃଷ୍ଠତୋ ଽପ୍ଯଧଃ

ହଜାର ରଶ୍ମିର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରି, ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ଆଗରେ, ପଛରେ ଓ ତଳେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସର୍ପମୁଖ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ରହନ୍ତି।

ଊର୍ଧ୍ଵତଶ୍ ଚ କରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସଭାଂ ବ୍ରାହ୍ମୀମନୁତ୍ତମାମ୍ ଅଂଭୋଭିର୍ ମୁନିଭିସ୍ତ୍ଯକ୍ତୈଃ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ତୁ ନିଶାଚରାନ୍

ଉପରୁ ତାଙ୍କ ରଶ୍ମି ହଟାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମୀ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଋଷିମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଜଳ ସହିତ, ସେ ରାତିର ଚରମାନେ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରନ୍ତି।

ହତ୍ଵା ହତ୍ଵା ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚରତେ ରଵିଃ ଅଷ୍ଟାଦଶ ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ଉତ୍ତରାଯଣପଶ୍ଚିମମ୍

ଯେଉଁମାନେ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ବିନାଶ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ଏଗିଯାନ୍ତି, ଉତ୍ତରାୟଣର ପଛ ଅଂଶରେ ଅଠାର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚାଲିଥାନ୍ତି।

ଅହର୍ଭଵତି ତଚ୍ଚାପି ଚରତେ ମନ୍ଦଵିକ୍ରମଃ ତ୍ରଯୋଦଶାର୍ଧମ୍ ଋକ୍ଷାଣି ନକ୍ତଂ ଦ୍ଵାଦଶଭୀ ରଵିଃ ମୁହୂର୍ତୈସ୍ ତାଵଦ୍ ଋକ୍ଷାଣି ଦିଵାଷ୍ଟାଦଶଭିଶ୍ଚରନ୍

ଏଭଳି ଦିନ ହୁଏ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଥାଏ। ରାତିରେ ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ଓ ଅର୍ଧ ନକ୍ଷତ୍ର ଏତିକି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ଦିନରେ ଅଠାରଟି ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଇ ଚାଲିଯାଏ।

ତତୋ ମନ୍ଦତରଂ ନାଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ରଂ ଭ୍ରମତି ଵୈ ଯଥା ମୃତ୍ପିଣ୍ଡ ଇଵ ମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଧ୍ରୁଵୋ ଭ୍ରମତି ଵୈ ତଥା

ତାପରେ, ନାଭିରେ ଚକ୍ର ଆଉ ଧୀରେ ଘୁରେ, ଯେପରି ମାଟିର ଗୋଲା ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ରୁବ ନିଶ୍ଚଳ ରହି ଘୁରାଏ।

ତ୍ରିଂଶନ୍ମୁହୂର୍ତୈର୍ ଏଵାହୁର୍ ଅହୋରାତ୍ରଂ ପୁରାଵିଦଃ ଉଭଯୋଃ କାଷ୍ଠଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଭ୍ରମତୋ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ତିରିଶଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ, ଦୁଇ ଶୀର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଘୁରେ।

କୁଲାଲଚକ୍ରନାଭିସ୍ତୁ ଯଥା ତତ୍ରୈଵ ଵର୍ତତେ ଔତ୍ତାନପାଦୋ ଭ୍ରମତି ଗ୍ରହୈଃ ସାର୍ଧଂ ଗ୍ରହାଗ୍ରଣୀଃ

ଯେପରି କୁମ୍ଭାର ଚକରର ନାଭି ସଦା ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ସେପରି ଅୌତ୍ତାନପାଦ ଗ୍ରହମାନେ ସହ ଘୁରେ, ସେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ।

ଗଣୋ ମୁନିଜ୍ଯୋତିଷାଂ ତୁ ମନସା ତସ୍ଯ ସର୍ପତି ଅଧିଷ୍ଠିତଃ ପୁନସ୍ତେନ ଭାନୁସ୍ତ୍ଵାଦାଯ ତିଷ୍ଠତି

ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ଜ୍ୟୋତିଷ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ କହନ୍ତି ତାଙ୍କର ମନ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଚାଲିଥାଏ। ସେ ଯେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେଇ ରହନ୍ତି।

କିରଣୈଃ ସର୍ଵତସ୍ତୋଯଂ ଦେଵୋ ଵୈ ସସମୀରଣଃ ଔତ୍ତାନପାଦସ୍ଯ ସଦା ଧ୍ରୁଵତ୍ଵଂ ଵୈ ପ୍ରସାଦତଃ

ତାଙ୍କର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା, ଦେବତା ବାୟୁ ସହିତ ସମସ୍ତଠାରୁ ଜଳ ଉଠାନ୍ତି। ଅୌତ୍ତାନପାଦଙ୍କର କୃପାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୁବତା ସଦା ରହିଛି।

ଵିଷ୍ଣୋରୌତ୍ତାନପାଦେନ ଚାପ୍ତଂ ତାତସ୍ଯ ହେତୁନା ଆପଃ ପୀତାସ୍ତୁ ସୂର୍ଯେଣ କ୍ରମନ୍ତେ ଶଶିନଃ କ୍ରମାତ୍

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅୌତ୍ତାନପାଦ ଓ ପିତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳକୁ ଉଠାନ୍ତି, ଏହା ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଦେଖି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯାଉଛି।

ନିଶାକରାନ୍ନିସ୍ରଵନ୍ତେ ଜୀମୂତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯପଃ କ୍ରମାତ୍ ଵୃନ୍ଦଂ ଜଲମୁଚାଂ ଚୈଵ ଶ୍ଵସନେନାଭିତାଡିତମ୍

ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଜଳ ଅନୁକ୍ରମରେ ମେଘକୁ ଝରେ, ଜଳବାହକମାନେ ବାୟୁର ଝଟକାରେ ତାଙ୍କର ଜଳ ଛାଡ଼ନ୍ତି।

କ୍ଷ୍ମାଯାଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ଵିସୃଜତେ ଽଭାସଯତ୍ତେନ ଭାସ୍କରଃ ତୋଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଵୈ ନାଶଃ ତଦୈଵ ପରିଵର୍ତତେ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଆଲୋକରେ ପୃଥିବୀରେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି। ଜଳର କେବେ ନାଶ ନାହିଁ, ଏହା ସଦା ପରିଭ୍ରମଣ କରେ।

ହିତାଯ ସର୍ଵଜନ୍ତୂନାଂ ଗତିଃ ଶର୍ଵେଣ ନିର୍ମିତା ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵସ୍ ତଥା ହ୍ଯାପୋ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ନଂ ଚାମୃତମେଵ ଚ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ଚକ୍ର ଶର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି—ପୃଥିବୀ, ଭୂବନ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଜଳ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅମୃତ।

ପ୍ରାଣା ଵୈ ଜଗତାମାପୋ ଭୂତାନି ଭୁଵନାନି ଚ ବହୁନାତ୍ର କିମୁକ୍ତେନ ଚରାଚରମିଦଂ ଜଗତ୍

ପାଣି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରାଣ, ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ଭୂବନର ଜୀବନ। ଏଠାରେ ଅଧିକ କଣ କହିବି? ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଏହିପରି।

ଅପାଂ ଶିଵସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଆଧିପତ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଅପାଂ ତ୍ଵଧିପତିର୍ଦେଵୋ ଭଵ ଇତ୍ଯେଵ କୀର୍ତିତଃ

ଶିବ ଭଗବାନ୍ ପାଣିର ଅଧିପତି ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଭବ ଦେବତାଙ୍କୁ ପାଣିର ଅଧିପତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଭଵାତ୍ମକଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମ୍ ଇତି କିଂ ଚେହ ଚାଦ୍ଭୁତମ୍ ନାରାଯଣତ୍ଵଂ ଦେଵସ୍ଯ ହରେଶ୍ଚାଦ୍ଭିଃ କୃତଂ ଵିଭୋଃ ଜଗତାମାଲଯୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆପସ୍ତସ୍ଯାଲଯାନି ତୁ

ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଭବର ସ୍ୱରୂପ ଅଟୁଟ ଅଛି—ଏଠାରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ? ନାରାୟଣଙ୍କର ଦେବତ୍ୱ ଏହି ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର, ଏହି ଜଳ ତାଙ୍କର ଆଧାର।

ଦନ୍ଦହ୍ଯମାନେଷୁ ଚରାଚରେଷୁ ଗୋଧୂମଭୂତାସ୍ ତ୍ଵଥନିଷ୍କ୍ରମନ୍ତି ଯା ଯା ଊର୍ଧ୍ଵଂ ମାରୁତେନେରିତା ଵୈ ତାସ୍ତାସ୍ତ୍ଵଭ୍ରାଣ୍ଯଗ୍ନିନା ଵାଯୁନା ଚ

ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦହିଯିବାବେଳେ, ଯେଉଁଠିଏ ଗହୁଁ ହେବାକୁ ପାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଉଠିଯାନ୍ତି; ଏହି ଧୂମ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ମେଘ ହେଉଛି।

ଅତୋ ଧୂମାଗ୍ନିଵାତାନାଂ ସଂଯୋଗସ୍ତ୍ଵଭ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ଵାରୀଣି ଵର୍ଷତୀତ୍ଯଭ୍ରମ୍ ଅଭ୍ରସ୍ଯେଶଃ ସହସ୍ରଦୃକ୍

ଏଭଳି ଧୂମ, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁର ଯୋଗକୁ ମେଘ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ମେଘ, ଯାହାର ନାୟକ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଜଳ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।

ଯଜ୍ଞଧୂମୋଦ୍ଭଵଂ ଚାପି ଦ୍ଵିଜାନାଂ ହିତକୃତ୍ସଦା ଦାଵାଗ୍ନିଧୂମସମ୍ଭୂତମ୍ ଅଭ୍ରଂ ଵନହିତଂ ସ୍ମୃତମ୍

ଯଜ୍ଞର ଧୂମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମେଘ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ; ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିର ଧୂମରୁ ହୋଇଥିବା ମେଘ ଜଙ୍ଗଲ ପାଇଁ ଉପକାରକ।

ମୃତଧୂମୋଦ୍ଭଵଂ ତ୍ଵଭ୍ରମ୍ ଅଶୁଭାଯ ଭଵିଷ୍ଯତି ଅଭିଚାରାଗ୍ନିଧୂମୋତ୍ଥଂ ଭୂତନାଶାଯ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାଃ

ମୃତଦେହର ଧୂମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମେଘ ଅଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନିର ଧୂମରୁ ହୋଇଥିବା ମେଘ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ।

ଏଵଂ ଧୂମଵିଶେଷେଣ ଜଗତାଂ ଵୈ ହିତାହିତମ୍ ତସ୍ମାଦାଚ୍ଛାଦଯେଦ୍ଧୂମମ୍ ଅଭିଚାରକୃତଂ ନରଃ

ଏଭଳି ଧୂମର ପ୍ରକାର ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱର ଉପକାର କିମ୍ବା କ୍ଷତି ହୁଏ। ସେହିପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ର ଧୂମକୁ ଢାକିଦେବା ଉଚିତ।

ଅନାଛାଦ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଧୂମଂ ଯଶ୍ଚାଭିଚାରିକମ୍ ଏଵମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ କ୍ଷଯକୃଚ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି

ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ର ଧୂମକୁ ଢାକିନଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଶର କାରଣ ହେବ।

ଅପାଂ ନିଧାନଂ ଜୀମୂତାଃ ଷଣ୍ମାସାନିହ ସୁଵ୍ରତାଃ ଵର୍ଷଯନ୍ତ୍ଯେଵ ଜଗତାଂ ହିତାଯ ପଵନାଜ୍ଞଯା

ହେ ସୁଶୀଳମାନେ, ମେଘ ଯେଉଁଠି ଜଳ ରହିଛି, ସେମାନେ ବାୟୁର ଆଦେଶରେ ଏଠାରେ ଛଅ ମାସ ଧରି ବିଶ୍ୱର ଭଲ ପାଇଁ ବର୍ଷା କରନ୍ତି।