ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ପୁରାନ୍ତଗୋ ଯଦା ଭାନୁଃ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଭଵତି ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵୈଃ ସାଯମନୈଃ ସୌରୋ ହ୍ଯ୍ ଉଦଯୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁରାନ୍ତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ଶକ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ହୁଏ; ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ସାଂଧ୍ୟା ଗ୍ରହ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

ସ ଏଵ ସୁଖଵତ୍ଯାଂ ତୁ ନିଶାନ୍ତସ୍ଥଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ଅସ୍ତମେତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯୋ ଵିଭାଯାଂ ଵିଶ୍ଵଦୃଗ୍ ଵିଭୁଃ

ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୁଖାବତୀରେ ରାତିର ଶେଷରେ ଥିବାବେଳେ, ପୁନି ବିଭାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରଭାତବେଳେ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ।

ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଽମରାଵତ୍ଯାଂ ଯଥାସୌ ଵାରିତସ୍କରଃ ତଥା ସଂଯମନୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଖାଂ ଚୈଵ ଵିଭାଂ ଖଗଃ

ଯେପରିକି ମୁଁ ଅମରାବତୀରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ; ସେପରି ସଂୟମନୀ, ସୁଖା ଓ ବିଭାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ।

ଯଦାପରାହ୍ଣସ୍ତ୍ଵାଗ୍ନେଯ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵାହ୍ଣୋ ନୈରୃତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ତଦା ତ୍ଵପରରାତ୍ରଶ୍ ଚ ଵାଯୁଭାଗେ ସୁଦାରୁଣଃ

ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନିୟ ଦିଗରେ ବିକାଳ ଓ ନୈୃତ ଦିଗରେ ପ୍ରଭାତ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେତେବେଳେ ବାୟୁ ଦିଗରେ ଗଭୀର ରାତି ହୁଏ, ଯାହା ବହୁତ କଠିନ।

ଈଶାନ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵରାତ୍ରସ୍ତୁ ଗତିରେଷା ଚ ସର୍ଵତଃ ଏଵଂ ପୁଷ୍କରମଧ୍ଯେ ତୁ ଯଦା ସର୍ପତି ଵାରିପଃ

ଈଶାନ ଦିଗରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରାତି ହୁଏ, ଏହିପରି ଗତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଛି; ଏଭଳି, ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚଳିଥିବାବେଳେ, ତାହାର ପଥ ଶୁଣ।

ତ୍ରିଂଶାଂଶକଂ ତୁ ମେଦିନ୍ଯାଂ ମୁହୂର୍ତେନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ଯୋଜନାନାଂ ମୁହୂର୍ତସ୍ଯ ଇମାଂ ସଂଖ୍ଯାଂ ନିବୋଧତ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମାଟିର ତିରିଶି ଅଂଶ ଚାଲିଯାଏ; ଏବେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କେତେ ଯୋଜନ ଚାଲେ, ସେଥିରେ ଶୁଣ।

ପୂର୍ଣା ଶତସହସ୍ରାଣାମ୍ ଏକତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ସା ସ୍ମୃତା ପଞ୍ଚାଶଚ୍ଚ ତଥାନ୍ଯାନି ସହସ୍ରାଣ୍ଯଧିକାନି ତୁ

ଏହା ଏକତିରିଶି ଲକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଅଧିକ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ।

ମୌହୂର୍ତିକୀ ଗତିର୍ହ୍ଯେଷା ଭାସ୍କରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ଏତେନ ଗତିଯୋଗେନ ଯଦା କାଷ୍ଠାଂ ତୁ ଦକ୍ଷିଣାମ୍

ଏହି ହେଉଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ ମହାତ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଗତି; ଏହି ମାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେଥିରେ ଶୁଣ।

ପର୍ଯପୃଚ୍ଛେତ୍ ପତଙ୍ଗୋ ଽପି ସୌମ୍ଯାଶାଂ ଚୋତ୍ତରେ ଽହନି ମଧ୍ଯେ ତୁ ପୁଷ୍କରସ୍ଯାଥ ଭ୍ରମତେ ଦକ୍ଷିଣାଯନେ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦିନରେ ସଉମ୍ୟ ଦିଗକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ; ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ସମୟରେ ଘୁରିଥାଏ।

ମାନସୋତ୍ତରଶୈଲେ ତୁ ମହାତେଜା ଵିଭାଵସୁଃ ମଣ୍ଡଲାନାଂ ଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ତଦଶୀତ୍ଯଧିକଂ ଵିଭୁଃ

ମନସ୍ତଳର ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼ରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ, ଏକ ଶତ ଏବଂ ଏଠାରେ ଅଠିଏ ଅଧିକ ଚକ୍ର ଚାଲିଯାଏ, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ବାହ୍ଯଂ ଚାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଉତ୍ତରାଯଣଦକ୍ଷିଣେ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଚରତେ ତାନି ସୂର୍ଯୋ ଵୈ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ବାହାର ଓ ଭିତର ଗତି ଉତ୍ତରାୟଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ପାଇଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ପ୍ରତିଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେଇ ଚକ୍ରମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲେ।

କୁଲାଲଚକ୍ରପର୍ଯନ୍ତୋ ଯଥା ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଦକ୍ଷିଣପ୍ରକ୍ରମେ ଦେଵସ୍ ତଥା ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ଯେପରିକି କୁମ୍ଭକାରଙ୍କର ଚକ୍ର ଦ୍ରୁତ ଘୁରେ, ସେପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଗତି କରେ।

ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରକୃଷ୍ଟାଂ ଭୂମିଂ ତୁ କାଲେନାଲ୍ପେନ ଗଚ୍ଛତି ସୂର୍ଯୋ ଦ୍ଵାଦଶଭିଃ ଶୀଘ୍ରଂ ମୁହୂର୍ତୈର୍ଦକ୍ଷିଣାଯନେ

ସେହିପାଇଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅତି କମ ସମୟରେ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀକୁ ଚାଲିଯାଏ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ ସମୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତ ଗତି କରେ।

ତ୍ରଯୋଦଶାର୍ଧମୃକ୍ଷାଣାମ୍ ଅହ୍ନା ତୁ ଚରତେ ରଵିଃ ମୁହୂର୍ତୈସ୍ତାଵଦୃକ୍ଷାଣି ନକ୍ତମଷ୍ଟାଦଶୈଶ୍ଚରନ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନରେ ତେର ଓ ଅର୍ଧ ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଇ ଚାଲିଥାଏ, ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏତିକି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ରାତିରେ ସେ ଏହିପରି ଧାରାରେ ଅଠାରଟି ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଇ ଚାଲିଯାଏ।

କୁଲାଲଚକ୍ରମଧ୍ଯଂ ତୁ ଯଥା ମନ୍ଦଂ ପ୍ରସର୍ପତି ତଥୋଦଗଯନେ ସୂର୍ଯଃ ସର୍ପତେ ମନ୍ଦଵିକ୍ରମଃ

ଏମିତି ମାଟି କୁମ୍ଭାର ଚକର ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଧୀରେ ଘୁରେ, ଉତ୍ତରାୟଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଥାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ଭୂମିମଲ୍ପାଂ ତୁ ଗଚ୍ଛତି ସ ରଥୋ ଧିଷ୍ଠିତୋ ଭାନୋର୍ ଆଦିତ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିସ୍ ତଥା

ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ରଥକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟରଥ କେବଳ ଭୂମିର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ ଚ ଗ୍ରାମଣୀସର୍ପରାକ୍ଷସୈଃ ପ୍ରଦୀପଯନ୍ ସହସ୍ରାଂଶୁର୍ ଅଗ୍ରତଃ ପୃଷ୍ଠତୋ ଽପ୍ଯଧଃ

ହଜାର ରଶ୍ମିର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରି, ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ଆଗରେ, ପଛରେ ଓ ତଳେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସର୍ପମୁଖ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ରହନ୍ତି।

ଊର୍ଧ୍ଵତଶ୍ ଚ କରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସଭାଂ ବ୍ରାହ୍ମୀମନୁତ୍ତମାମ୍ ଅଂଭୋଭିର୍ ମୁନିଭିସ୍ତ୍ଯକ୍ତୈଃ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ତୁ ନିଶାଚରାନ୍

ଉପରୁ ତାଙ୍କ ରଶ୍ମି ହଟାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମୀ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଋଷିମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଜଳ ସହିତ, ସେ ରାତିର ଚରମାନେ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରନ୍ତି।

ହତ୍ଵା ହତ୍ଵା ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚରତେ ରଵିଃ ଅଷ୍ଟାଦଶ ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ଉତ୍ତରାଯଣପଶ୍ଚିମମ୍

ଯେଉଁମାନେ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ବିନାଶ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ଏଗିଯାନ୍ତି, ଉତ୍ତରାୟଣର ପଛ ଅଂଶରେ ଅଠାର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚାଲିଥାନ୍ତି।

ଅହର୍ଭଵତି ତଚ୍ଚାପି ଚରତେ ମନ୍ଦଵିକ୍ରମଃ ତ୍ରଯୋଦଶାର୍ଧମ୍ ଋକ୍ଷାଣି ନକ୍ତଂ ଦ୍ଵାଦଶଭୀ ରଵିଃ ମୁହୂର୍ତୈସ୍ ତାଵଦ୍ ଋକ୍ଷାଣି ଦିଵାଷ୍ଟାଦଶଭିଶ୍ଚରନ୍

ଏଭଳି ଦିନ ହୁଏ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଥାଏ। ରାତିରେ ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ଓ ଅର୍ଧ ନକ୍ଷତ୍ର ଏତିକି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ଦିନରେ ଅଠାରଟି ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଇ ଚାଲିଯାଏ।

ତତୋ ମନ୍ଦତରଂ ନାଭ୍ଯାଂ ଚକ୍ରଂ ଭ୍ରମତି ଵୈ ଯଥା ମୃତ୍ପିଣ୍ଡ ଇଵ ମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଧ୍ରୁଵୋ ଭ୍ରମତି ଵୈ ତଥା

ତାପରେ, ନାଭିରେ ଚକ୍ର ଆଉ ଧୀରେ ଘୁରେ, ଯେପରି ମାଟିର ଗୋଲା ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ରୁବ ନିଶ୍ଚଳ ରହି ଘୁରାଏ।

ତ୍ରିଂଶନ୍ମୁହୂର୍ତୈର୍ ଏଵାହୁର୍ ଅହୋରାତ୍ରଂ ପୁରାଵିଦଃ ଉଭଯୋଃ କାଷ୍ଠଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଭ୍ରମତୋ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ତିରିଶଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ, ଦୁଇ ଶୀର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଘୁରେ।

କୁଲାଲଚକ୍ରନାଭିସ୍ତୁ ଯଥା ତତ୍ରୈଵ ଵର୍ତତେ ଔତ୍ତାନପାଦୋ ଭ୍ରମତି ଗ୍ରହୈଃ ସାର୍ଧଂ ଗ୍ରହାଗ୍ରଣୀଃ

ଯେପରି କୁମ୍ଭାର ଚକରର ନାଭି ସଦା ମଧ୍ୟରେ ରହେ, ସେପରି ଅୌତ୍ତାନପାଦ ଗ୍ରହମାନେ ସହ ଘୁରେ, ସେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ।

ଗଣୋ ମୁନିଜ୍ଯୋତିଷାଂ ତୁ ମନସା ତସ୍ଯ ସର୍ପତି ଅଧିଷ୍ଠିତଃ ପୁନସ୍ତେନ ଭାନୁସ୍ତ୍ଵାଦାଯ ତିଷ୍ଠତି

ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ଜ୍ୟୋତିଷ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ କହନ୍ତି ତାଙ୍କର ମନ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଚାଲିଥାଏ। ସେ ଯେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେଇ ରହନ୍ତି।

କିରଣୈଃ ସର୍ଵତସ୍ତୋଯଂ ଦେଵୋ ଵୈ ସସମୀରଣଃ ଔତ୍ତାନପାଦସ୍ଯ ସଦା ଧ୍ରୁଵତ୍ଵଂ ଵୈ ପ୍ରସାଦତଃ

ତାଙ୍କର ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା, ଦେବତା ବାୟୁ ସହିତ ସମସ୍ତଠାରୁ ଜଳ ଉଠାନ୍ତି। ଅୌତ୍ତାନପାଦଙ୍କର କୃପାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ରୁବତା ସଦା ରହିଛି।

ଵିଷ୍ଣୋରୌତ୍ତାନପାଦେନ ଚାପ୍ତଂ ତାତସ୍ଯ ହେତୁନା ଆପଃ ପୀତାସ୍ତୁ ସୂର୍ଯେଣ କ୍ରମନ୍ତେ ଶଶିନଃ କ୍ରମାତ୍

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅୌତ୍ତାନପାଦ ଓ ପିତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଳକୁ ଉଠାନ୍ତି, ଏହା ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଦେଖି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯାଉଛି।

ନିଶାକରାନ୍ନିସ୍ରଵନ୍ତେ ଜୀମୂତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯପଃ କ୍ରମାତ୍ ଵୃନ୍ଦଂ ଜଲମୁଚାଂ ଚୈଵ ଶ୍ଵସନେନାଭିତାଡିତମ୍

ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଜଳ ଅନୁକ୍ରମରେ ମେଘକୁ ଝରେ, ଜଳବାହକମାନେ ବାୟୁର ଝଟକାରେ ତାଙ୍କର ଜଳ ଛାଡ଼ନ୍ତି।

କ୍ଷ୍ମାଯାଂ ସୃଷ୍ଟିଂ ଵିସୃଜତେ ଽଭାସଯତ୍ତେନ ଭାସ୍କରଃ ତୋଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଵୈ ନାଶଃ ତଦୈଵ ପରିଵର୍ତତେ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଆଲୋକରେ ପୃଥିବୀରେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି। ଜଳର କେବେ ନାଶ ନାହିଁ, ଏହା ସଦା ପରିଭ୍ରମଣ କରେ।

ହିତାଯ ସର୍ଵଜନ୍ତୂନାଂ ଗତିଃ ଶର୍ଵେଣ ନିର୍ମିତା ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵସ୍ ତଥା ହ୍ଯାପୋ ହ୍ଯ୍ ଅନ୍ନଂ ଚାମୃତମେଵ ଚ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଏହି ଚକ୍ର ଶର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି—ପୃଥିବୀ, ଭୂବନ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଜଳ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅମୃତ।