ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ତଦା ହ୍ଯଦୃଶ୍ଯଂ ଗତ ଏଵ ଯକ୍ଷସ୍ ତଦାଂବିକା ହୈମଵତୀ ଶୁଭାସ୍ଯା ଉମା ଶୁଭୈରାଭରଣୈରନେକୈଃ ସୁଶୋଭମାନା ତ୍ଵନୁ ଚାଵିରାସୀତ୍

ତାପରେ ଯକ୍ଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ; ସେ ସମୟରେ ହିମବତୀ ଅମ୍ବିକା, ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ଉମା, ଅନେକ ଶୁଭ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ସେଠି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

କିମେତଦୀଶେ ବହୁଶୋଭମାନେ ଵାଂବିକେ ଯକ୍ଷଵପୁଶ୍ଚକାସ୍ତି

ଏହା କ'ଣ, ହେ ଈଶ୍ୱର, ଏତେ ଶୋଭାମୟ? ହେ ଅମ୍ବିକା, ଯକ୍ଷ ଆକୃତି ରହିଛି।

ପ୍ରଣେମୁରେନାଂ ମୃଗରାଜଗାମିନୀମୁମାମଜାଂ ଲୋହିତଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣାମ୍

ସେମାନେ ସିଂହୀ ପରି ଚଲୁଥିବା, ଉମା, ମଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଲାଲ, ସାଦା ଓ କଳା ରଙ୍ଗରେ ଥିବାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

ସଂଭାଵିତା ସା ସକଲାମରେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସର୍ଵପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତୁ ସୁରାସୁରାଣାମ୍ ଅହଂ ପୁରାସଂ ପ୍ରକୃତିଶ୍ ଚ ପୁଂସୋ ଯକ୍ଷସ୍ଯ ଚାଜ୍ଞାଵଶଗେତ୍ଯଥାହ

ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ହେଲେ। 'ମୁଁ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷଙ୍କର କାରଣ; ଯକ୍ଷ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲେ,' ବୋଲି କହିଲେ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵମଜସ୍ଯ ତସ୍ଯ ନିଯୋଗତଶ୍ଚାଣ୍ଡମଭୂଦଜାଦ୍ଵୈ ଅଜଶ୍ ଚ ଅଣ୍ଡାଦଖିଲଂ ଚ ତସ୍ମାଜ୍ ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣୈର୍ଲୋକମଜାତ୍ମକଂ ତତ୍

ସେହିଠୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଅଜ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ଡାଣ୍ଡାରୁ ଅଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଲୋକ, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଅଜ।

ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣପ୍ରଚାରଂ ଵୈ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯାଣ୍ଡେ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ ଦେଵକ୍ଷେତ୍ରାଣି ଚାଲୋକ୍ଯ ଗ୍ରହଚାରପ୍ରସିଦ୍ଧଯେ

ମୁଁ ଏବେ ସଂକ୍ଷେପରେ ବିଶ୍ୱାଣ୍ଡର ଭିତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖି, ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ ବୁଝିବା ପାଇଁ।

ମାନସୋପରି ମାହେନ୍ଦ୍ରୀ ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ମେରୋଃ ପୁରୀ ସ୍ଥିତା ଦକ୍ଷିଣେ ଭାନୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ ଵାରୁଣୀ

ମନସ୍ତଳ ଉପରେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ନାମକ ନଗର ଅଛି; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭାନୁପୁତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ନଗର, ସହିତ ବାରୁଣୀ ଅଛନ୍ତି।

ସୌମ୍ଯେ ସୋମସ୍ଯ ଵିପୁଲା ତାସୁ ଦିଗ୍ଦେଵତାଃ ସ୍ଥିତାଃ ଅମରାଵତୀ ସଂଯମନୀ ସୁଖା ଚୈଵ ଵିଭା କ୍ରମାତ୍

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଗରେ ବିଶାଳ ସୌମ୍ୟ ନଗର ଅଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦିଗପାଳ ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି: ଅମରାବତୀ, ସଂୟମନୀ, ସୁଖା ଓ ବିଭା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ।

ଲୋକପାଲୋପରିଷ୍ଟାତ୍ ତୁ ସର୍ଵତୋ ଦକ୍ଷିଣାଯନେ କାଷ୍ଠାଂ ଗତସ୍ଯ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଗତିର୍ ଯା ତାଂ ନିବୋଧତ

ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଉପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁ ପଥରେ ଚାଲେ, ସେଥିରେ ଶୁଣ।

ଦକ୍ଷିଣପ୍ରକ୍ରମେ ଭାନୁଃ କ୍ଷିପ୍ତେଷୁରିଵ ଧାଵତି ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଚକ୍ରମାଦାଯ ସତତଂ ପରିଗଚ୍ଛତି

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ତାହା ଛୁଟିଥିବା ତୀର ଭଳି ଦ୍ରୁତ ଚାଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଚକ୍ର ଧରି ସଦା ଚାଲିଥାଏ।

ପୁରାନ୍ତଗୋ ଯଦା ଭାନୁଃ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଭଵତି ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵୈଃ ସାଯମନୈଃ ସୌରୋ ହ୍ଯ୍ ଉଦଯୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁରାନ୍ତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ଶକ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ହୁଏ; ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ସାଂଧ୍ୟା ଗ୍ରହ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

ସ ଏଵ ସୁଖଵତ୍ଯାଂ ତୁ ନିଶାନ୍ତସ୍ଥଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ଅସ୍ତମେତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯୋ ଵିଭାଯାଂ ଵିଶ୍ଵଦୃଗ୍ ଵିଭୁଃ

ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୁଖାବତୀରେ ରାତିର ଶେଷରେ ଥିବାବେଳେ, ପୁନି ବିଭାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରଭାତବେଳେ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ।

ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଽମରାଵତ୍ଯାଂ ଯଥାସୌ ଵାରିତସ୍କରଃ ତଥା ସଂଯମନୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଖାଂ ଚୈଵ ଵିଭାଂ ଖଗଃ

ଯେପରିକି ମୁଁ ଅମରାବତୀରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ; ସେପରି ସଂୟମନୀ, ସୁଖା ଓ ବିଭାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ।

ଯଦାପରାହ୍ଣସ୍ତ୍ଵାଗ୍ନେଯ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵାହ୍ଣୋ ନୈରୃତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ତଦା ତ୍ଵପରରାତ୍ରଶ୍ ଚ ଵାଯୁଭାଗେ ସୁଦାରୁଣଃ

ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନିୟ ଦିଗରେ ବିକାଳ ଓ ନୈୃତ ଦିଗରେ ପ୍ରଭାତ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେତେବେଳେ ବାୟୁ ଦିଗରେ ଗଭୀର ରାତି ହୁଏ, ଯାହା ବହୁତ କଠିନ।

ଈଶାନ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵରାତ୍ରସ୍ତୁ ଗତିରେଷା ଚ ସର୍ଵତଃ ଏଵଂ ପୁଷ୍କରମଧ୍ଯେ ତୁ ଯଦା ସର୍ପତି ଵାରିପଃ

ଈଶାନ ଦିଗରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରାତି ହୁଏ, ଏହିପରି ଗତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଛି; ଏଭଳି, ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚଳିଥିବାବେଳେ, ତାହାର ପଥ ଶୁଣ।

ତ୍ରିଂଶାଂଶକଂ ତୁ ମେଦିନ୍ଯାଂ ମୁହୂର୍ତେନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ଯୋଜନାନାଂ ମୁହୂର୍ତସ୍ଯ ଇମାଂ ସଂଖ୍ଯାଂ ନିବୋଧତ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମାଟିର ତିରିଶି ଅଂଶ ଚାଲିଯାଏ; ଏବେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କେତେ ଯୋଜନ ଚାଲେ, ସେଥିରେ ଶୁଣ।

ପୂର୍ଣା ଶତସହସ୍ରାଣାମ୍ ଏକତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ସା ସ୍ମୃତା ପଞ୍ଚାଶଚ୍ଚ ତଥାନ୍ଯାନି ସହସ୍ରାଣ୍ଯଧିକାନି ତୁ

ଏହା ଏକତିରିଶି ଲକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଅଧିକ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ।

ମୌହୂର୍ତିକୀ ଗତିର୍ହ୍ଯେଷା ଭାସ୍କରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ଏତେନ ଗତିଯୋଗେନ ଯଦା କାଷ୍ଠାଂ ତୁ ଦକ୍ଷିଣାମ୍

ଏହି ହେଉଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ ମହାତ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଗତି; ଏହି ମାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେଥିରେ ଶୁଣ।

ପର୍ଯପୃଚ୍ଛେତ୍ ପତଙ୍ଗୋ ଽପି ସୌମ୍ଯାଶାଂ ଚୋତ୍ତରେ ଽହନି ମଧ୍ଯେ ତୁ ପୁଷ୍କରସ୍ଯାଥ ଭ୍ରମତେ ଦକ୍ଷିଣାଯନେ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦିନରେ ସଉମ୍ୟ ଦିଗକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ; ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ସମୟରେ ଘୁରିଥାଏ।

ମାନସୋତ୍ତରଶୈଲେ ତୁ ମହାତେଜା ଵିଭାଵସୁଃ ମଣ୍ଡଲାନାଂ ଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ତଦଶୀତ୍ଯଧିକଂ ଵିଭୁଃ

ମନସ୍ତଳର ଉତ୍ତର ପାହାଡ଼ରେ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ, ଏକ ଶତ ଏବଂ ଏଠାରେ ଅଠିଏ ଅଧିକ ଚକ୍ର ଚାଲିଯାଏ, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।

ବାହ୍ଯଂ ଚାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଉତ୍ତରାଯଣଦକ୍ଷିଣେ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଚରତେ ତାନି ସୂର୍ଯୋ ଵୈ ମଣ୍ଡଲାନି ତୁ

ବାହାର ଓ ଭିତର ଗତି ଉତ୍ତରାୟଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣାୟଣ ପାଇଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ପ୍ରତିଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେଇ ଚକ୍ରମାନେ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଲେ।

କୁଲାଲଚକ୍ରପର୍ଯନ୍ତୋ ଯଥା ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ ଦକ୍ଷିଣପ୍ରକ୍ରମେ ଦେଵସ୍ ତଥା ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ

ଯେପରିକି କୁମ୍ଭକାରଙ୍କର ଚକ୍ର ଦ୍ରୁତ ଘୁରେ, ସେପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଗତି କରେ।

ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରକୃଷ୍ଟାଂ ଭୂମିଂ ତୁ କାଲେନାଲ୍ପେନ ଗଚ୍ଛତି ସୂର୍ଯୋ ଦ୍ଵାଦଶଭିଃ ଶୀଘ୍ରଂ ମୁହୂର୍ତୈର୍ଦକ୍ଷିଣାଯନେ

ସେହିପାଇଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅତି କମ ସମୟରେ ବିଶାଳ ପୃଥିବୀକୁ ଚାଲିଯାଏ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ ସମୟରେ ଦ୍ୱାଦଶ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତ ଗତି କରେ।

ତ୍ରଯୋଦଶାର୍ଧମୃକ୍ଷାଣାମ୍ ଅହ୍ନା ତୁ ଚରତେ ରଵିଃ ମୁହୂର୍ତୈସ୍ତାଵଦୃକ୍ଷାଣି ନକ୍ତମଷ୍ଟାଦଶୈଶ୍ଚରନ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନରେ ତେର ଓ ଅର୍ଧ ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଇ ଚାଲିଥାଏ, ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏତିକି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ରାତିରେ ସେ ଏହିପରି ଧାରାରେ ଅଠାରଟି ନକ୍ଷତ୍ର ଦେଇ ଚାଲିଯାଏ।

କୁଲାଲଚକ୍ରମଧ୍ଯଂ ତୁ ଯଥା ମନ୍ଦଂ ପ୍ରସର୍ପତି ତଥୋଦଗଯନେ ସୂର୍ଯଃ ସର୍ପତେ ମନ୍ଦଵିକ୍ରମଃ

ଏମିତି ମାଟି କୁମ୍ଭାର ଚକର ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଧୀରେ ଘୁରେ, ଉତ୍ତରାୟଣରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଥାଏ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ଭୂମିମଲ୍ପାଂ ତୁ ଗଚ୍ଛତି ସ ରଥୋ ଧିଷ୍ଠିତୋ ଭାନୋର୍ ଆଦିତ୍ଯୈର୍ମୁନିଭିସ୍ ତଥା

ଏହି ଦୀର୍ଘ ସମୟରେ, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ରଥକୁ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟରଥ କେବଳ ଭୂମିର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ଅତିକ୍ରମ କରେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ ଚ ଗ୍ରାମଣୀସର୍ପରାକ୍ଷସୈଃ ପ୍ରଦୀପଯନ୍ ସହସ୍ରାଂଶୁର୍ ଅଗ୍ରତଃ ପୃଷ୍ଠତୋ ଽପ୍ଯଧଃ

ହଜାର ରଶ୍ମିର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରି, ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ଆଗରେ, ପଛରେ ଓ ତଳେ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ସର୍ପମୁଖ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ରହନ୍ତି।

ଊର୍ଧ୍ଵତଶ୍ ଚ କରଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସଭାଂ ବ୍ରାହ୍ମୀମନୁତ୍ତମାମ୍ ଅଂଭୋଭିର୍ ମୁନିଭିସ୍ତ୍ଯକ୍ତୈଃ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ତୁ ନିଶାଚରାନ୍

ଉପରୁ ତାଙ୍କ ରଶ୍ମି ହଟାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମୀ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଋଷିମାନେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଜଳ ସହିତ, ସେ ରାତିର ଚରମାନେ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରନ୍ତି।

ହତ୍ଵା ହତ୍ଵା ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଶ୍ଚରତେ ରଵିଃ ଅଷ୍ଟାଦଶ ମୁହୂର୍ତଂ ତୁ ଉତ୍ତରାଯଣପଶ୍ଚିମମ୍

ଯେଉଁମାନେ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ବିନାଶ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହ ଏଗିଯାନ୍ତି, ଉତ୍ତରାୟଣର ପଛ ଅଂଶରେ ଅଠାର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚାଲିଥାନ୍ତି।