ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵଗତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ତିର୍ଯଗ୍ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧସ୍ ତଥା ଅଣ୍ଡେଷ୍ଵେତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭୁଵନାନି ଚତୁର୍ଦଶ

ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତଠାରେ, ଉପରେ, ତଳେ ଓ ଚାରିପାଖରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ, ସେହି ସମସ୍ତ ଡାଣ୍ଡା ଭିତରେ ଚଉଦ ଭୁବନ ଅଛି।

ପ୍ରତ୍ଯଣ୍ଡଂ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲାସ୍ ତେଷାଂ ହେତୁର୍ମହେଶ୍ଵରଃ ଅଣ୍ଡେଷୁ ଚାଣ୍ଡବାହ୍ଯେଷୁ ତଥାଣ୍ଡାଵରଣେଷୁ ଚ

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଡାଣ୍ଡାର କାରଣ ମହେଶ୍ୱର; ଡାଣ୍ଡା ଭିତରେ, ବାହାରେ ଓ ତାଙ୍କର ଆବରଣରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅଛନ୍ତି।

ତମୋ ଽନ୍ତେ ଚ ତମଃପାରେ ଚାଷ୍ଟମୂର୍ତିର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଅସ୍ଯାତ୍ମନୋ ମହେଶସ୍ଯ ମହାଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ

ଅନ୍ଧକାରର ଶେଷରେ ଓ ଅନ୍ଧକାର ପାରେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଏହିଏ ମହେଶଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଧୀର ମହାଦେବ।

ଅଦେହିନସ୍ ତ୍ଵହୋ ଦେହମ୍ ଅଖିଲଂ ପରମାତ୍ମନଃ ଅସ୍ଯାଷ୍ଟମୂର୍ତେଃ ଶର୍ଵସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ଗୃହମେଧିନଃ

ଯିଏ ଦେହ ନାହିଁ, ସେଇ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦେହ; ଏହି ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଶର୍ବ, ଶିବ, ଗୃହସ୍ଥ।

ଗୃହିଣୀ ପ୍ରକୃତିର୍ଦିଵ୍ଯା ପ୍ରଜାଶ୍ ଚ ମହଦାଦଯଃ ପଶଵଃ କିଙ୍କରାସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵେ ଦେହାଭିମାନିନଃ

ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ହେଉଛନ୍ତି ଗୃହଣୀ; ପ୍ରଜା, ମହତ୍ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସନ୍ତାନ; ପଶୁ ଓ ଦାସମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେହକୁ ନିଜ ବୋଲି ଭାବୁଥିବା ଲୋକ।

ଆଦ୍ଯନ୍ତହୀନୋ ଭଗଵାନ୍ ଅନନ୍ତଃ ପୁମାନ୍ପ୍ରଧାନପ୍ରମୁଖାଶ୍ ଚ ସପ୍ତ ପ୍ରଧାନମୂର୍ତିସ୍ତ୍ଵଥ ଷୋଡଶାଙ୍ଗୋ ମହେଶ୍ଵରଶ୍ଚାଷ୍ଟତନୁଃ ସ ଏଵ

ଭଗବାନ୍ ଆଦି ଓ ଶେଷ ଶୂନ୍ୟ, ଅନନ୍ତ; ପ୍ରଧାନ ଆଦି ସାତଜଣ, ପ୍ରଧାନର ଆକୃତି, ପରେ ଷୋଡଶାଙ୍ଗ ମହେଶ୍ୱର ଓ ଅଷ୍ଟତନୁ ସେଇ ଏକମାତ୍ର।

ଆଜ୍ଞାବଲାତ୍ତସ୍ଯ ଧରା ସ୍ଥିତେହ ଧରାଧରା ଵାରିଧରାଃ ସମୁଦ୍ରାଃ ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣଃ ଶକ୍ରମୁଖାଃ ସୁରାଶ୍ ଚ ଵୈମାନିକାଃ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାଶ୍ ଚ

ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ମେଘ, ସମୁଦ୍ର, ତାରାମାଳା, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତା, ଆକାଶର ଦେବତା, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତେ ଅଛନ୍ତି।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯକ୍ଷଂ ଲକ୍ଷଣୈର୍ହୀନମୀଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତେ କିମେତତ୍ତ୍ଵିହେତି ଯକ୍ଷଂ ଗତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯାତ୍ପାଵକାଦ୍ଯାଃ ଶକ୍ତିକ୍ଷୀଣାଶ୍ଚାଭଵନ୍ ଯତ୍ତତୋ ଽପି

ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ବିହୀନ ଦେଖି, ଭଗବାନ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେଖି, ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଲେ—'ଏହା କ'ଣ?' ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯକ୍ଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନି ଆଦି ଦେବତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଧିକ କ୍ଷୀଣ ହେଲା।

ଦଗ୍ଧୁଂ ତୃଣଂ ଵାପି ସମକ୍ଷମସ୍ଯ ଯକ୍ଷସ୍ଯ ଵହ୍ନିର୍ନ ଶଶାକ ଵିପ୍ରାଃ ଵାଯୁସ୍ତୃଣଂ ଚାଲଯିତୁଂ ତଥାନ୍ଯେ ସ୍ଵାନ୍ସ୍ଵାନ୍ପ୍ରଭାଵାନ୍ ସକଲାମରେନ୍ଦ୍ରାଃ

ଏହି ଯକ୍ଷଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଗ୍ନି ଗଛର ଏକ ତିନି ବି ଜଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ହଲାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।

ତଦା ସ୍ଵଯଂ ଵୃତ୍ରରିପୁଃ ସୁରେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସୁରେଶ୍ଵରଃ ସର୍ଵସମୃଦ୍ଧିହେତୁଃ ସୁରେଶ୍ଵରଂ ଯକ୍ଷମୁଵାଚ କୋ ଵା ଭଵାନିତୀତ୍ଥଂ ସ କୁତୂହଲାତ୍ମା

ତାପରେ ଭଳି ଭଳି ଭଗବାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ, ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—'ଆପଣ କିଏ?'—ଏଭଳି କୁତୁହଳରେ।

ତଦା ହ୍ଯଦୃଶ୍ଯଂ ଗତ ଏଵ ଯକ୍ଷସ୍ ତଦାଂବିକା ହୈମଵତୀ ଶୁଭାସ୍ଯା ଉମା ଶୁଭୈରାଭରଣୈରନେକୈଃ ସୁଶୋଭମାନା ତ୍ଵନୁ ଚାଵିରାସୀତ୍

ତାପରେ ଯକ୍ଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଚାଲିଗଲେ; ସେ ସମୟରେ ହିମବତୀ ଅମ୍ବିକା, ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା ଉମା, ଅନେକ ଶୁଭ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ସେଠି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

କିମେତଦୀଶେ ବହୁଶୋଭମାନେ ଵାଂବିକେ ଯକ୍ଷଵପୁଶ୍ଚକାସ୍ତି

ଏହା କ'ଣ, ହେ ଈଶ୍ୱର, ଏତେ ଶୋଭାମୟ? ହେ ଅମ୍ବିକା, ଯକ୍ଷ ଆକୃତି ରହିଛି।

ପ୍ରଣେମୁରେନାଂ ମୃଗରାଜଗାମିନୀମୁମାମଜାଂ ଲୋହିତଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣାମ୍

ସେମାନେ ସିଂହୀ ପରି ଚଲୁଥିବା, ଉମା, ମଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଲାଲ, ସାଦା ଓ କଳା ରଙ୍ଗରେ ଥିବାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

ସଂଭାଵିତା ସା ସକଲାମରେନ୍ଦ୍ରୈଃ ସର୍ଵପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତୁ ସୁରାସୁରାଣାମ୍ ଅହଂ ପୁରାସଂ ପ୍ରକୃତିଶ୍ ଚ ପୁଂସୋ ଯକ୍ଷସ୍ଯ ଚାଜ୍ଞାଵଶଗେତ୍ଯଥାହ

ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ହେଲେ। 'ମୁଁ ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷଙ୍କର କାରଣ; ଯକ୍ଷ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲେ,' ବୋଲି କହିଲେ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵମଜସ୍ଯ ତସ୍ଯ ନିଯୋଗତଶ୍ଚାଣ୍ଡମଭୂଦଜାଦ୍ଵୈ ଅଜଶ୍ ଚ ଅଣ୍ଡାଦଖିଲଂ ଚ ତସ୍ମାଜ୍ ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣୈର୍ଲୋକମଜାତ୍ମକଂ ତତ୍

ସେହିଠୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଅଜ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ଡାଣ୍ଡାରୁ ଅଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଲୋକ, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଅଜ।

ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣପ୍ରଚାରଂ ଵୈ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯାଣ୍ଡେ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ ଦେଵକ୍ଷେତ୍ରାଣି ଚାଲୋକ୍ଯ ଗ୍ରହଚାରପ୍ରସିଦ୍ଧଯେ

ମୁଁ ଏବେ ସଂକ୍ଷେପରେ ବିଶ୍ୱାଣ୍ଡର ଭିତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଗତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖି, ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଚଳାଚଳ ବୁଝିବା ପାଇଁ।

ମାନସୋପରି ମାହେନ୍ଦ୍ରୀ ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ମେରୋଃ ପୁରୀ ସ୍ଥିତା ଦକ୍ଷିଣେ ଭାନୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ ଵାରୁଣୀ

ମନସ୍ତଳ ଉପରେ, ମେରୁ ପର୍ବତର ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ନାମକ ନଗର ଅଛି; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଭାନୁପୁତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ନଗର, ସହିତ ବାରୁଣୀ ଅଛନ୍ତି।

ସୌମ୍ଯେ ସୋମସ୍ଯ ଵିପୁଲା ତାସୁ ଦିଗ୍ଦେଵତାଃ ସ୍ଥିତାଃ ଅମରାଵତୀ ସଂଯମନୀ ସୁଖା ଚୈଵ ଵିଭା କ୍ରମାତ୍

ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିଗରେ ବିଶାଳ ସୌମ୍ୟ ନଗର ଅଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦିଗପାଳ ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି: ଅମରାବତୀ, ସଂୟମନୀ, ସୁଖା ଓ ବିଭା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ।

ଲୋକପାଲୋପରିଷ୍ଟାତ୍ ତୁ ସର୍ଵତୋ ଦକ୍ଷିଣାଯନେ କାଷ୍ଠାଂ ଗତସ୍ଯ ସୂର୍ଯସ୍ଯ ଗତିର୍ ଯା ତାଂ ନିବୋଧତ

ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଉପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁ ପଥରେ ଚାଲେ, ସେଥିରେ ଶୁଣ।

ଦକ୍ଷିଣପ୍ରକ୍ରମେ ଭାନୁଃ କ୍ଷିପ୍ତେଷୁରିଵ ଧାଵତି ଜ୍ଯୋତିଷାଂ ଚକ୍ରମାଦାଯ ସତତଂ ପରିଗଚ୍ଛତି

ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ତାହା ଛୁଟିଥିବା ତୀର ଭଳି ଦ୍ରୁତ ଚାଲେ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଚକ୍ର ଧରି ସଦା ଚାଲିଥାଏ।

ପୁରାନ୍ତଗୋ ଯଦା ଭାନୁଃ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଭଵତି ପ୍ରଭୁଃ ସର୍ଵୈଃ ସାଯମନୈଃ ସୌରୋ ହ୍ଯ୍ ଉଦଯୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୁରାନ୍ତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ଶକ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ହୁଏ; ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ସାଂଧ୍ୟା ଗ୍ରହ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।

ସ ଏଵ ସୁଖଵତ୍ଯାଂ ତୁ ନିଶାନ୍ତସ୍ଥଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ଅସ୍ତମେତି ପୁନଃ ସୂର୍ଯୋ ଵିଭାଯାଂ ଵିଶ୍ଵଦୃଗ୍ ଵିଭୁଃ

ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୁଖାବତୀରେ ରାତିର ଶେଷରେ ଥିବାବେଳେ, ପୁନି ବିଭାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରଭାତବେଳେ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ।

ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଽମରାଵତ୍ଯାଂ ଯଥାସୌ ଵାରିତସ୍କରଃ ତଥା ସଂଯମନୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁଖାଂ ଚୈଵ ଵିଭାଂ ଖଗଃ

ଯେପରିକି ମୁଁ ଅମରାବତୀରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ; ସେପରି ସଂୟମନୀ, ସୁଖା ଓ ବିଭାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ।

ଯଦାପରାହ୍ଣସ୍ତ୍ଵାଗ୍ନେଯ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵାହ୍ଣୋ ନୈରୃତେ ଦ୍ଵିଜାଃ ତଦା ତ୍ଵପରରାତ୍ରଶ୍ ଚ ଵାଯୁଭାଗେ ସୁଦାରୁଣଃ

ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନିୟ ଦିଗରେ ବିକାଳ ଓ ନୈୃତ ଦିଗରେ ପ୍ରଭାତ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେତେବେଳେ ବାୟୁ ଦିଗରେ ଗଭୀର ରାତି ହୁଏ, ଯାହା ବହୁତ କଠିନ।

ଈଶାନ୍ଯାଂ ପୂର୍ଵରାତ୍ରସ୍ତୁ ଗତିରେଷା ଚ ସର୍ଵତଃ ଏଵଂ ପୁଷ୍କରମଧ୍ଯେ ତୁ ଯଦା ସର୍ପତି ଵାରିପଃ

ଈଶାନ ଦିଗରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରାତି ହୁଏ, ଏହିପରି ଗତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଛି; ଏଭଳି, ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚଳିଥିବାବେଳେ, ତାହାର ପଥ ଶୁଣ।

ତ୍ରିଂଶାଂଶକଂ ତୁ ମେଦିନ୍ଯାଂ ମୁହୂର୍ତେନୈଵ ଗଚ୍ଛତି ଯୋଜନାନାଂ ମୁହୂର୍ତସ୍ଯ ଇମାଂ ସଂଖ୍ଯାଂ ନିବୋଧତ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମାଟିର ତିରିଶି ଅଂଶ ଚାଲିଯାଏ; ଏବେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କେତେ ଯୋଜନ ଚାଲେ, ସେଥିରେ ଶୁଣ।

ପୂର୍ଣା ଶତସହସ୍ରାଣାମ୍ ଏକତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ସା ସ୍ମୃତା ପଞ୍ଚାଶଚ୍ଚ ତଥାନ୍ଯାନି ସହସ୍ରାଣ୍ଯଧିକାନି ତୁ

ଏହା ଏକତିରିଶି ଲକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଅଧିକ ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ।

ମୌହୂର୍ତିକୀ ଗତିର୍ହ୍ଯେଷା ଭାସ୍କରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ଏତେନ ଗତିଯୋଗେନ ଯଦା କାଷ୍ଠାଂ ତୁ ଦକ୍ଷିଣାମ୍

ଏହି ହେଉଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ ମହାତ୍ମା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଗତି; ଏହି ମାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚେ, ସେଥିରେ ଶୁଣ।

ପର୍ଯପୃଚ୍ଛେତ୍ ପତଙ୍ଗୋ ଽପି ସୌମ୍ଯାଶାଂ ଚୋତ୍ତରେ ଽହନି ମଧ୍ଯେ ତୁ ପୁଷ୍କରସ୍ଯାଥ ଭ୍ରମତେ ଦକ୍ଷିଣାଯନେ

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦିନରେ ସଉମ୍ୟ ଦିଗକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ; ପୁଷ୍କର ମଧ୍ୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣାୟନ ସମୟରେ ଘୁରିଥାଏ।