ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ସମେନ ତୁ ଏଵଂ ଦ୍ଵୀପାଃ ସମୁଦ୍ରୈସ୍ତୁ ସପ୍ତସପ୍ତଭିର୍ ଆଵୃତାଃ

ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ଓ ମଣ୍ଡଳ ଦୁହିଁଟି ଏକେ ମାପର । ଏହିପରି, ସାତି ଦ୍ୱୀପ ସାତି ସାତି ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି ।

ଦ୍ଵୀପସ୍ଯାନନ୍ତରୋ ଯସ୍ତୁ ସମୁଦ୍ରଃ ସପ୍ତମସ୍ତୁ ଵୈ ଏଵଂ ଦ୍ଵୀପସମୁଦ୍ରାଣାଂ ଵୃଦ୍ଧିର୍ଜ୍ଞେଯା ପରସ୍ପରମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପରେ ଯେଉଁ ସମୁଦ୍ର ଅଛି, ସେହି ସପ୍ତମ ସମୁଦ୍ର ଅଟୁଟ ଭାବେ ରହିଛି । ଏହିପରି, ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରଗୁଡ଼ିକର ବୃଦ୍ଧି ଏକ ପରେ ଏକ ହେଉଛି ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ ।

ପରେଣ ପୁଷ୍କରସ୍ଯାଥ ଅନୁଵୃତ୍ଯ ସ୍ଥିତୋ ମହାନ୍ ସ୍ଵାଦୂଦକସମୁଦ୍ରସ୍ତୁ ସମନ୍ତାତ୍ପରିଵେଷ୍ଟ୍ଯ ଚ

ପୁଷ୍କର ଦ୍ୱୀପ ପରେ, ଏକ ପରେ ଏକ ଅନୁସରଣ କରି, ବଡ଼ ମଧୁର ପାଣିର ସମୁଦ୍ର ରହିଛି, ଯାହା ସବୁକୁ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରହିଛି ।

ପରେଣ ତସ୍ଯ ମହତୀ ଦୃଶ୍ଯତେ ଲୋକସଂସ୍ଥିତିଃ କାଞ୍ଚନୀ ଦ୍ଵିଗୁଣା ଭୂମିଃ ସର୍ଵା ଚୈକଶିଲୋପମା

ସେହି ସମୁଦ୍ର ପରେ, ବଡ଼ ସୁନା ଭୂମି ଦେଖାଯାଏ, ଯାହା ଦୁଇ ଗୁଣା ବଡ଼ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଶିଳା ପିଣ୍ଡ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅବସ୍ଥିତ ।

ତସ୍ଯାଃ ପରେଣ ଶୈଲସ୍ତୁ ମର୍ଯାଦାପାରମଣ୍ଡଲଃ ପ୍ରକାଶଶ୍ଚାପ୍ରକାଶଶ୍ ଚ ଲୋକାଲୋକଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ

ସେହି ସୁନା ଭୂମି ପରେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ମଣ୍ଡଳର ସୀମା ଚିହ୍ନଟ କରେ, ଏହା ଆଲୋକିତ ଓ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଦୁହିଁ ରୂପରେ ଅଛି; ଏହାକୁ 'ଲୋକାଲୋକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯଗିରିର୍ ଯାଵତ୍ ତାଵଦେଷା ଧରା ଦ୍ଵିଜାଃ ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଦଶ ତସ୍ଯୋଚ୍ଛ୍ରଯଃ ସ୍ମୃତଃ

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ପାହାଡ଼ ବିସ୍ତାରିତ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଭୂମି ଅଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ । ଏହାର ଉଚ୍ଚତା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ତାଵାଂଶ୍ ଚ ଵିସ୍ତରସ୍ତସ୍ଯ ଲୋକାଲୋକମହାଗିରେଃ ଅର୍ଵାଚୀନେ ତୁ ତସ୍ଯାର୍ଧେ ଚରନ୍ତି ରଵିରଶ୍ମଯଃ

ଲୋକାଲୋକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ ଏତେଇ ଅଛି; ଏହାର ନିକଟ ଅର୍ଧାଂଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଚଳାଚଳ କରେ ।

ପରାର୍ଧେ ତୁ ତମୋ ନିତ୍ଯଂ ଲୋକାଲୋକସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ ଏଵଂ ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଭୂର୍ଲୋକସ୍ଯ ଚ ଵିସ୍ତରଃ

କିନ୍ତୁ ଦୂର ଅର୍ଧାଂଶରେ ସଦା ଅନ୍ଧକାର ରହିଥାଏ; ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ 'ଲୋକାଲୋକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏହିପରି ଭୂଲୋକର ବିସ୍ତାର ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଯାଇଛି ।

ଆ ଭାନୋର୍ଵୈ ଭୁଵଃ ସ୍ଵସ୍ତୁ ଆ ଧ୍ରୁଵାନ୍ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଆଵହାଦ୍ଯା ନିଵିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଵାଯୋର୍ଵୈ ସପ୍ତ ନେମଯଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭୂମି ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଧ୍ରୁବ ତାରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବାୟୁର ସାତଟି ଚକ୍ର, ଆବହା ଆଦି ନାମରେ, ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛି ।

ଆଵହଃ ପ୍ରଵହଶ୍ଚୈଵ ତତଶ୍ଚାନୁଵହସ୍ ତଥା ସଂଵହୋ ଵିଵହଶ୍ଚାଥ ତତଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ପରାଵହଃ

ଆବହା, ପ୍ରବହା, ତାପରେ ଅନୁବହା, ସଂବହା, ବିବହା, ଏବଂ ତାପରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ପରାବହା ।

ଦ୍ଵିଜାଃ ପରିଵହଶ୍ଚେତି ଵାଯୋର୍ଵୈ ସପ୍ତ ନେମଯଃ ବଲାହକାସ୍ ତଥା ଭାନୁଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରୋ ନକ୍ଷତ୍ରରାଶଯଃ

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପରିବହା ସପ୍ତମ ଚକ୍ର; ଏହିଭଳି ବାୟୁର ସାତଟି ଚକ୍ର ଅଛି । ଏହାପରି ମେଘ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ନକ୍ଷତ୍ରମାଳା ମଧ୍ୟ ଅଛି ।

ଗ୍ରହାଣି ଋଷଯଃ ସପ୍ତ ଧ୍ରୁଵୋ ଵିପ୍ରାଃ କ୍ରମାଦିହ ଯୋଜନାନାଂ ମହୀପୃଷ୍ଠାଦ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପଞ୍ଚଦଶ ଆ ଧ୍ରୁଵାତ୍

ଗ୍ରହମାନେ, ସାତ ଋଷି ଓ ଧ୍ରୁବ ତାରା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏଠାରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଭୂମିର ଉପରୁ ଧ୍ରୁବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପନ୍ଦର ଯୋଜନା ଉପରେ ଅଛି ।

ନିଯୁତାନ୍ଯେକନିଯୁତଂ ଭୂପୃଷ୍ଠାଦ୍ଭାନୁମଣ୍ଡଲମ୍ ରଥଃ ଷୋଡଶସାହସ୍ରୋ ଭାସ୍କରସ୍ଯ ତଥୋପରି

ଭୂମିର ଉପରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନା ଦୂର; ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ଶୋଳ ହଜାର ଯୋଜନା ଉପରେ ଅଛି ।

ଚତୁରଶୀତିସାହସ୍ରୋ ମେରୁଶ୍ଚୋପରି ଭୂତଲାତ୍ କୋଟିଯୋଜନମାକ୍ରମ୍ଯ ମହର୍ଲୋକୋ ଧ୍ରୁଵାଦ୍ଧ୍ରୁଵଃ

ଭୂମିର ଉପରେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ଚାରି ଏବଂ ଏଠାରିଶି ହଜାର ଯୋଜନା ଉଚ୍ଚ; ଧ୍ରୁବ ତାରାଠାରୁ ଦଶ କୋଟି ଯୋଜନା ବିସ୍ତାରରେ ମହର୍ଲୋକ ଅଛି, ଯାହା ଧ୍ରୁବ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ଜନଲୋକୋ ମହର୍ଲୋକାତ୍ ତଥା କୋଟିଦ୍ଵଯଂ ଦ୍ଵିଜାଃ ଜନଲୋକାତ୍ତପୋଲୋକଶ୍ ଚତସ୍ରଃ କୋଟଯୋ ମତଃ

ମହର୍ଲୋକଠାରୁ ଜନଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ କୋଟି ଯୋଜନା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ଜନଲୋକଠାରୁ ତପୋଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରି କୋଟି ଯୋଜନା ବୋଲି ମନ୍ୟ ।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକଃ କୋଟିଷଟ୍କଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ତୁ ପୁଣ୍ଯଲୋକାସ୍ତୁ ସପ୍ତୈତେ ହ୍ଯ୍ ଅଣ୍ଡେ ଽସ୍ମିନ୍କଥିତା ଦ୍ଵିଜାଃ

ପ୍ରଜାପତିର ଲୋକଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛଅ କୋଟି ଯୋଜନା ବିସ୍ତାର; ଏହି ସାତି ପୁଣ୍ୟ ଲୋକ ଏହି ଅଣ୍ଡରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ।

ଅଧଃ ସପ୍ତତଲାନାଂ ତୁ ନରକାଣାଂ ହି କୋଟଯଃ ମାଯାନ୍ତାଶ୍ଚୈଵ ଘୋରାଦ୍ଯା ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିରେଵ ତୁ

ତଳେ ସାତଟି ପାତାଳ ଓ ନରକ ଅଛି, ଯାହା କୋଟି କୋଟି ଅଛି; ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ହେଉଥିବା ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଠାଇଶଟି ଅଛି ।

ପାପିନସ୍ତେଷୁ ପଚ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ଵକର୍ମାନୁରୂପତଃ ଅଵୀଚ୍ଯନ୍ତାନି ସର୍ଵାଣି ରୌରଵାଦ୍ଯାନି ତେଷୁ ଚ

ପାପୀମାନେ ସେଠାରେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମଅନୁଯାୟୀ ଯନ୍ତ୍ରଣାଭୋଗ କରନ୍ତି; ଅବୀଚି, ରୌରବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନରକ ସେଠି ଅଛି।

ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପଞ୍ଚକାନ୍ଯାହୁର୍ ନରକାଣି ଵିଶେଷତଃ ଅଣ୍ଡମାଦୌ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଅଣ୍ଡସ୍ଯାଵରଣାନି ଚ

ପ୍ରତ୍ୟେକ ନରକର ପାଞ୍ଚଟି ବିଶେଷ ନରକ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଆମେ ଆରମ୍ଭରେ ଯେଉଁ ଡାଣ୍ଡା ଉପରେ ତାଙ୍କର ଆବରଣ ବିଷୟରେ କହିଥିଲି।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭସର୍ଗଶ୍ ଚ ପ୍ରସଂଗାଦ୍ବହୁଵିସ୍ତରାତ୍ ଅଣ୍ଡାନାମୀଦୃଶାନାଂ ତୁ କୋଟ୍ଯୋ ଜ୍ଞେଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ

ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି; ଏପରି ଅନେକ କୋଟି ଡାଣ୍ଡା ହଜାରେ ହଜାର ଅଛି ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ସର୍ଵଗତ୍ଵାତ୍ ପ୍ରଧାନସ୍ଯ ତିର୍ଯଗ୍ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧସ୍ ତଥା ଅଣ୍ଡେଷ୍ଵେତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭୁଵନାନି ଚତୁର୍ଦଶ

ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତଠାରେ, ଉପରେ, ତଳେ ଓ ଚାରିପାଖରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ, ସେହି ସମସ୍ତ ଡାଣ୍ଡା ଭିତରେ ଚଉଦ ଭୁବନ ଅଛି।

ପ୍ରତ୍ଯଣ୍ଡଂ ଦ୍ଵିଜଶାର୍ଦୂଲାସ୍ ତେଷାଂ ହେତୁର୍ମହେଶ୍ଵରଃ ଅଣ୍ଡେଷୁ ଚାଣ୍ଡବାହ୍ଯେଷୁ ତଥାଣ୍ଡାଵରଣେଷୁ ଚ

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଡାଣ୍ଡାର କାରଣ ମହେଶ୍ୱର; ଡାଣ୍ଡା ଭିତରେ, ବାହାରେ ଓ ତାଙ୍କର ଆବରଣରେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅଛନ୍ତି।

ତମୋ ଽନ୍ତେ ଚ ତମଃପାରେ ଚାଷ୍ଟମୂର୍ତିର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ଅସ୍ଯାତ୍ମନୋ ମହେଶସ୍ଯ ମହାଦେଵସ୍ଯ ଧୀମତଃ

ଅନ୍ଧକାରର ଶେଷରେ ଓ ଅନ୍ଧକାର ପାରେ ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ଏହିଏ ମହେଶଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଧୀର ମହାଦେବ।

ଅଦେହିନସ୍ ତ୍ଵହୋ ଦେହମ୍ ଅଖିଲଂ ପରମାତ୍ମନଃ ଅସ୍ଯାଷ୍ଟମୂର୍ତେଃ ଶର୍ଵସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ଗୃହମେଧିନଃ

ଯିଏ ଦେହ ନାହିଁ, ସେଇ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦେହ; ଏହି ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଶର୍ବ, ଶିବ, ଗୃହସ୍ଥ।

ଗୃହିଣୀ ପ୍ରକୃତିର୍ଦିଵ୍ଯା ପ୍ରଜାଶ୍ ଚ ମହଦାଦଯଃ ପଶଵଃ କିଙ୍କରାସ୍ତସ୍ଯ ସର୍ଵେ ଦେହାଭିମାନିନଃ

ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ହେଉଛନ୍ତି ଗୃହଣୀ; ପ୍ରଜା, ମହତ୍ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସନ୍ତାନ; ପଶୁ ଓ ଦାସମାନେ ସମସ୍ତେ ଦେହକୁ ନିଜ ବୋଲି ଭାବୁଥିବା ଲୋକ।

ଆଦ୍ଯନ୍ତହୀନୋ ଭଗଵାନ୍ ଅନନ୍ତଃ ପୁମାନ୍ପ୍ରଧାନପ୍ରମୁଖାଶ୍ ଚ ସପ୍ତ ପ୍ରଧାନମୂର୍ତିସ୍ତ୍ଵଥ ଷୋଡଶାଙ୍ଗୋ ମହେଶ୍ଵରଶ୍ଚାଷ୍ଟତନୁଃ ସ ଏଵ

ଭଗବାନ୍ ଆଦି ଓ ଶେଷ ଶୂନ୍ୟ, ଅନନ୍ତ; ପ୍ରଧାନ ଆଦି ସାତଜଣ, ପ୍ରଧାନର ଆକୃତି, ପରେ ଷୋଡଶାଙ୍ଗ ମହେଶ୍ୱର ଓ ଅଷ୍ଟତନୁ ସେଇ ଏକମାତ୍ର।

ଆଜ୍ଞାବଲାତ୍ତସ୍ଯ ଧରା ସ୍ଥିତେହ ଧରାଧରା ଵାରିଧରାଃ ସମୁଦ୍ରାଃ ଜ୍ଯୋତିର୍ଗଣଃ ଶକ୍ରମୁଖାଃ ସୁରାଶ୍ ଚ ଵୈମାନିକାଃ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମାଶ୍ ଚ

ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ମେଘ, ସମୁଦ୍ର, ତାରାମାଳା, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତା, ଆକାଶର ଦେବତା, ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତେ ଅଛନ୍ତି।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯକ୍ଷଂ ଲକ୍ଷଣୈର୍ହୀନମୀଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସେନ୍ଦ୍ରାସ୍ତେ କିମେତତ୍ତ୍ଵିହେତି ଯକ୍ଷଂ ଗତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯାତ୍ପାଵକାଦ୍ଯାଃ ଶକ୍ତିକ୍ଷୀଣାଶ୍ଚାଭଵନ୍ ଯତ୍ତତୋ ଽପି

ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ଚିହ୍ନ ବିହୀନ ଦେଖି, ଭଗବାନ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେଖି, ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଲେ—'ଏହା କ'ଣ?' ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯକ୍ଷଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ଅଗ୍ନି ଆଦି ଦେବତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଧିକ କ୍ଷୀଣ ହେଲା।

ଦଗ୍ଧୁଂ ତୃଣଂ ଵାପି ସମକ୍ଷମସ୍ଯ ଯକ୍ଷସ୍ଯ ଵହ୍ନିର୍ନ ଶଶାକ ଵିପ୍ରାଃ ଵାଯୁସ୍ତୃଣଂ ଚାଲଯିତୁଂ ତଥାନ୍ଯେ ସ୍ଵାନ୍ସ୍ଵାନ୍ପ୍ରଭାଵାନ୍ ସକଲାମରେନ୍ଦ୍ରାଃ

ଏହି ଯକ୍ଷଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଅଗ୍ନି ଗଛର ଏକ ତିନି ବି ଜଳାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ବାୟୁ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ହଲାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇପାରିଲେ ନାହିଁ।