ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଵିସ୍ତାରାନ୍ମଣ୍ଡଲାଚ୍ଚୈଵ ଯୋଜନୈଶ୍ ଚ ନିବୋଧତ

ଏହାର ବିସ୍ତାର, ମଣ୍ଡଳ ଓ ଯୋଜନ ମାପ ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।

ଶତମେକଂ ସହସ୍ରାଣାଂ ଯୋଜନାନାଂ ସ ତୁ ସ୍ମୃତଃ ଅନୁ ଦ୍ଵୀପଂ ସହସ୍ରାଣାଂ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଦ୍ଵିଗୁଣୋତ୍ତରମ୍

ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଦୂରୀକୁ ମାପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱୀପ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଦ୍ୱୀପର ଦୁଇଗୁଣା ହୋଇ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

ପଞ୍ଚାଶତ୍କୋଟିଵିସ୍ତୀର୍ଣା ସସମୁଦ୍ରା ଧରା ସ୍ମୃତା ଦ୍ଵୀପୈଶ୍ ଚ ସପ୍ତଭିର୍ ଯୁକ୍ତା ଲୋକାଲୋକାଵୃତା ଶୁଭା

ପୃଥିବୀ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ମିଶି ପଞ୍ଚାଶି କୋଟି ବ୍ୟାପକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ସାତଟି ଦ୍ୱୀପ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଶୁଭ୍ର ଭୂମି ଲୋକାଲୋକ ପରିବୃତ।

ନୀଲସ୍ତଥୋତ୍ତରେ ମେରୋଃ ଶ୍ଵେତସ୍ତସ୍ଯୋତ୍ତରେ ପୁନଃ ଶୃଙ୍ଗୀ ତସ୍ଯୋତ୍ତରେ ଵିପ୍ରାସ୍ ତ୍ରଯସ୍ତେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ

ମେରୁ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ନୀଳ ପର୍ବତ ଅଛି, ତାହାର ଉତ୍ତରେ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତ, ପୁଣି ତାହାର ଉତ୍ତରେ ଶୃଙ୍ଗୀ ପର୍ବତ ଅଛି—ଏହି ତିନିଟି ହେଉଛି ବର୍ଷପର୍ବତ।

ଜଠରୋ ଦେଵକୂଟଶ୍ ଚ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ପର୍ଵତୌ ନିଷଧୋ ଦକ୍ଷିଣେ ମେରୋସ୍ ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣତୋ ଗିରିଃ ହେମକୂଟ ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ହିମଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ

ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଜଠର ଓ ଦେବକୂଟ ପର୍ବତ ଅଛି; ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣରେ ନିଷଧ ପର୍ବତ, ତାହାର ଦକ୍ଷିଣରେ ହେମକୂଟା ପର୍ବତ ଏବଂ ତାହାର ଦକ୍ଷିଣରେ ହିମବାନ୍ ପର୍ବତ ଅଛି।

ମେରୋଃ ପଶ୍ଚିମତଶ୍ଚୈଵ ପର୍ଵତୌ ଦ୍ଵୌ ଧରାଧରୌ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ଗନ୍ଧମାଦଶ୍ ଚ ଦ୍ଵାଵେତାଵୁଦଗାଯତୌ

ମେରୁ ପଶ୍ଚିମରେ ଦୁଇଟି ପର୍ବତ ଅଛି—ଧରାଧର ଓ ମାଲ୍ୟବାନ୍; ଏଠାରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଏହି ଦୁଇଟି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ।

ଏତେ ପର୍ଵତରାଜାନଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତାଃ ତେଷାମ୍ ଅନ୍ତରଵିଷ୍କମ୍ଭୋ ନଵସାହସ୍ରମେକଶଃ

ଏହି ପର୍ବତମାନେ ପର୍ବତରାଜ, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟର ଦୂରତା ନବ ହଜାର ଯୋଜନ।

ଇଦଂ ହୈମଵତଂ ଵର୍ଷଂ ଭାରତଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ହେମକୂଟଂ ପରଂ ତସ୍ମାନ୍ ନାମ୍ନା କିଂପୁରୁଷଂ ସ୍ମୃତମ୍

ହିମବତ୍ ଅଞ୍ଚଳଟି ଭାରତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ହେମକୂଟା ପରେ କିଂପୁରୁଷ ନାମକ ଦେଶ ଅଛି।

ନୈଷଧଂ ହେମକୂଟାତ୍ତୁ ହରିଵର୍ଷଂ ତଦୁଚ୍ଯତେ ହରିଵର୍ଷାତ୍ପରଂ ଚୈଵ ମେରୋଃ ଶୁଭମିଲାଵୃତମ୍

ହେମକୂଟା ପରେ ନିଷଧ ଅଛି, ଯାହାକୁ ହରିବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ହରିବର୍ଷ ପରେ ମେରୁର ଶୁଭ ଇଲାବୃତ ଅଛି।

ଇଲାଵୃତାତ୍ପରଂ ନୀଲଂ ରମ୍ଯକଂ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତମ୍ ରମ୍ଯାତ୍ପରତରଂ ଶ୍ଵେତଂ ଵିଖ୍ଯାତଂ ତଦ୍ଧିରଣ୍ମଯମ୍

ଇଲାବୃତ ପରେ ନୀଳ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଯାହାକୁ ରମ୍ୟକ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ରମ୍ୟକ ପରେ ଶ୍ୱେତ ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ହିରଣ୍ମୟ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ହିରଣ୍ମଯାତ୍ପରଂ ଚାପି ଶୃଙ୍ଗୀ ଚୈଵ କୁରୁଃ ସ୍ମୃତଃ ଧନୁଃସଂସ୍ଥେ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯେ ଦ୍ଵେ ଵର୍ଷେ ଦକ୍ଷିଣୋତ୍ତରେ

ହିରଣ୍ମୟ ପରେ ଶୃଙ୍ଗୀ ଓ କୁରୁ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି; ଧନୁଷ ଆକୃତିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦୁଇଟି ବର୍ଷ ଅଛି।

ଦୀର୍ଘାଣି ତତ୍ର ଚତ୍ଵାରି ମଧ୍ଯତସ୍ତଦିଲାଵୃତମ୍ ମେରୋଃ ପଶ୍ଚିମପୂର୍ଵେଣ ଦ୍ଵେ ତୁ ଦୀର୍ଘେତରେ ସ୍ମୃତେ

ସେଠାରେ ଚାରିଟି ଦୀର୍ଘ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ମଧ୍ୟରେ ଇଲାବୃତ; ମେରୁର ପଶ୍ଚିମ ଓ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଆଉ ଦୁଇଟି ଦୀର୍ଘ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।

ଅର୍ଵାକ୍ତୁ ନିଷଧସ୍ଯାଥ ଵେଦ୍ଯର୍ଧଂ ଚୋତ୍ତରଂ ସ୍ମୃତମ୍ ଵେଦ୍ଯର୍ଧେ ଦକ୍ଷିଣେ ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷାଣି ତ୍ରୀଣି ଚୋତ୍ତରେ

ନିଷଧର ଦକ୍ଷିଣରେ ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧ ବେଦି ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି, ଏହିପରି ଉତ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ; ଦକ୍ଷିଣ ଅର୍ଦ୍ଧରେ ତିନିଟି ବର୍ଷ ଅଛି, ଉତ୍ତର ଅର୍ଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ତିନିଟି ବର୍ଷ ଅଛି।

ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ମେରୁମଧ୍ଯମିଲାଵୃତମ୍ ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ ନୀଲସ୍ଯ ନିଷଧସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ତୁ

ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ମେରୁର ମଧ୍ୟଭାଗ ଇଲାବୃତ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଏହା ନୀଳର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ନିଷଧର ଉତ୍ତରରେ ଅଛି।

ଉଦଗାଯତୋ ମହାଶୈଲୋ ମାଲ୍ଯଵାନ୍ନାମ ପର୍ଵତଃ ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ଉପରିଷ୍ଟାତ୍ତୁ ଵିସ୍ତୃତଃ

ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମହାଶୈଳ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପର୍ବତ ଉଠିଛି, ଯାହା ଉପରକୁ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ବିସ୍ତାରିତ।

ଆଯାମତଶ୍ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ସହସ୍ରାଣି ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ତସ୍ଯ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଂ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପର୍ଵତୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ

ଏହାର ଲମ୍ବ ଚତୁର୍ତ୍ତିଶ ହଜାର ଯୋଜନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାର ପଶ୍ଚିମରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ଅଛି।

ଆଯାମତଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ମାଲ୍ଯଵାନିଵ ଵିସ୍ତୃତଃ ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପସ୍ଯ ଵିସ୍ତାରାତ୍ ସମେନ ତୁ ସମନ୍ତତଃ

ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପରି ଏତେ ଲମ୍ବ ଓ ବିସ୍ତୃତ, ଏହା ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବ୍ୟାପକତା ସମାନ।

ପ୍ରାଗାଯତାଃ ସୁପର୍ଵାଣଃ ଷଡେତେ ଵର୍ଷପର୍ଵତାଃ ଅଵଗାଢାଶ୍ଚୋଭଯତଃ ସମୁଦ୍ରୌ ପୂର୍ଵପଶ୍ଚିମୌ

ଏହି ଛଅଟି ବର୍ଷପର୍ବତ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଭଲ ଭାବେ ବିସ୍ତାରିତ; ଏମାନଙ୍କର ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଏମାନେ ଡୁବିଛନ୍ତି।

ହିମପ୍ରାଯସ୍ତୁ ହିମଵାନ୍ ହେମକୂଟସ୍ତୁ ହେମଵାନ୍ ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଂକାଶୋ ହୈରଣ୍ଯୋ ନିଷଧଃ ସ୍ମୃତଃ

ହିମବାନ୍ ପର୍ବତ ଅଧିକାଂଶ ହିମରେ ଢାକା, ହେମକୂଟା ସୁନାର ଭଳି ଅଛି, ନିଷଧ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ହିରଣ୍ମୟ ଅଟେ।

ଚତୁର୍ଵର୍ଣଃ ସସୌଵର୍ଣୋ ମେରୁଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵାଯତଃ ସ୍ମୃତଃ ଵୃତ୍ତାକୃତିପରୀଣାହଶ୍ ଚତୁରସ୍ରଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ

ଚାରିପଟେ ରଙ୍ଗିନ ଏବଂ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଉଚ୍ଚ ଓ ଚକ୍ରାକାର ଆକୃତିରେ ଥିବା ଏହି ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ସିଧା ଓ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ନୀଲଶ୍ ଚ ଵୈଡୂର୍ଯମଯଃ ଶ୍ଵେତଃ ଶୁକ୍ଲୋ ହିରଣ୍ମଯଃ ମଯୂରବର୍ହଵର୍ଣସ୍ତୁ ଶାତକୁଂଭସ୍ ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗଵାନ୍

ଏହି ପର୍ବତ ନୀଳ ରଙ୍ଗର, ବୈଡୂର୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି, ଧଳା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଏବଂ ମୟୂର ପୁଛ ରଙ୍ଗରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ଏହା ତିନିଟି ଶିଖର ଓ ହଳଦିଆ ସୁନାରେ ତିଆରି।

ଏଵଂ ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପୁନଃ ଶୃଣୁ ଗିରୀଶ୍ଵରାନ୍ ମନ୍ଦରୋ ଦେଵକୂଟଶ୍ ଚ ପୂର୍ଵସ୍ଯାଂ ଦିଶି ପର୍ଵତୌ

ଏପରି ଭାବରେ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା; ଏବେ ମହାପର୍ବତମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ପୁଣି ଶୁଣ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଦୁଇଟି ପର୍ବତ — ମନ୍ଦର ଓ ଦେବକୂଟ।

କୈଲାସୋ ଗନ୍ଧମାଦଶ୍ ଚ ହେମଵାଂଶ୍ଚୈଵ ପର୍ଵତୌ ପୂର୍ଵତଶ୍ ଚାଯତାଵେତାଵ୍ ଅର୍ଣଵାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ

କୈଳାସ, ଗନ୍ଧମାଦନ ଓ ହେମବାନ୍ ପର୍ବତମାନେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ତୃତ।

ନିଷଧଃ ପାରିଯାତ୍ରଶ୍ ଚ ଦ୍ଵାଵେତୌ ଵରପର୍ଵତୌ ଯଥା ପୂର୍ଵୌ ତଥା ଯାମ୍ଯାଵ୍ ଏତୌ ପଶ୍ଚିମତଃ ଶ୍ରିତୌ

ନିଷଧ ଓ ପାରିୟାତ୍ର — ଏହି ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ପର୍ବତ; ଯେପରି ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅଛି, ସେପରି ଏହି ଦୁଇଟି ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।

ତ୍ରିଶୃଙ୍ଗୋ ଜାରୁଚିଶ୍ଚୈଵ ଉତ୍ତରୌ ଵରପର୍ଵତୌ ପୂର୍ଵତଶ୍ ଚାଯତାଵେତାଵ୍ ଅର୍ଣଵାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ

ତିନି ଶିଖର ଓ ଜାରୁଚି — ଏହି ଦୁଇଟି ଉତ୍ତର ଦିଗର ମହାପର୍ବତ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।

ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତାନ୍ ଏତାନ୍ ଅଷ୍ଟାଵାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ ଯୋ ଽସୌ ମେରୁର୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଂଶୁଃ କନକପର୍ଵତଃ

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ଆଠଟିକୁ ସୀମା ପର୍ବତ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏବଂ ମେରୁ ହେଉଛି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଚ୍ଚ ଓ ସୁନାର ପର୍ବତ।

ତସ୍ଯ ପାଦାସ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରଶ୍ ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ନଗୋତ୍ତମାଃ ଯୈର୍ଵିଷ୍ଟବ୍ଧା ନ ଚଲତି ସପ୍ତଦ୍ଵୀପଵତୀ ମହୀ

ଏହାର ଚାରିଟି ଶିଖର ଚାରି ଦିଗରେ ଅଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସାତ ଦ୍ୱୀପର ସହିତ ପୃଥିବୀ ଅଚଳ ଅଟୁଟ ରହିଛି।

ଦଶଯୋଜନସାହସ୍ରମ୍ ଆଯାମସ୍ ତେଷୁ ପଠ୍ଯତେ ପୂର୍ଵେ ତୁ ମନ୍ଦରୋ ନାମ ଦକ୍ଷିଣେ ଗନ୍ଧମାଦନଃ

ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଖରର ଦୀର୍ଘତା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମନ୍ଦର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଗନ୍ଧମାଦନ ଅଛି।

ଵିପୁଲଃ ପଶ୍ଚିମେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସୁପାର୍ଶ୍ଵଶ୍ଚୋତ୍ତରେ ସ୍ମୃତଃ ମହାଵୃକ୍ଷାଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଶ୍ ଚତ୍ଵାରୋ ଦ୍ଵୀପକେତଵଃ

ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବିପୁଳ ଓ ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଅଛି; ସେଠାରେ ଚାରିଟି ବଡ଼ ଗଛ ଉଗିଛି, ଯାହା ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କର ପତାକା ସଦୃଶ।