ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଵିଵାଦଵ୍ଯାକୁଲାସ୍ତା ଵୈ ପ୍ରଜାସ୍ତୃଷ୍ଣାକ୍ଷୁଧାର୍ଦିତାଃ ତତଃ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୌ ତାସାଂ ସିଦ୍ଧିସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ପୁନଃ

ଲୋକମାନେ ବିବାଦ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଭୋକରେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ତାହା ପରେ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣି ଏକ ସିଦ୍ଧି ଦେଖାଦେଲା।

ଵାର୍ତାଯାଃ ସାଧିକାପ୍ଯନ୍ଯା ଵୃଷ୍ଟିସ୍ତାସାଂ ନିକାମତଃ ତାସାଂ ଵୃଷ୍ଟ୍ଯୁଦକାଦୀନି ହ୍ଯ୍ ଅଭଵନ୍ନିମ୍ନଗାନି ତୁ

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ଜୀବିକା ଉପାୟ ହେଲା, ଇଚ୍ଛାମତେ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା; ସେଇ ବର୍ଷାରୁ ନଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଅଭଵନ୍ଵୃଷ୍ଟିସଂତତ୍ଯା ସ୍ରୋତସ୍ଥାନାନି ନିମ୍ନଗାଃ ଏଵଂ ନଦ୍ଯଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତାସ୍ତୁ ଦ୍ଵିତୀଯେ ଵୃଷ୍ଟିସର୍ଜନେ

ନିରନ୍ତର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବାହମାନ ଝରଣା ଓ ନଦୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଏଭଳି, ଦ୍ୱିତୀୟଥର ବର୍ଷା ପଡ଼ିବାରେ ନଦୀମାନେ ବହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଯେ ପୁନସ୍ତଦପାଂ ସ୍ତୋକାଃ ପତିତାଃ ପୃଥିଵୀତଲେ ଅପାଂ ଭୂମେଶ୍ ଚ ସଂଯୋଗାଦ୍ ଓଷଧ୍ଯସ୍ତାସ୍ତଦାଭଵନ୍

ଯେ ପାଣିର ଛିଟିକା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା, ସେହି ପାଣି ଏବଂ ମାଟି ମିଶି ଔଷଧି ଗଛ ହେଲା।

ଅଥାଲ୍ପକୃଷ୍ଟାଶ୍ଚାନୁପ୍ତା ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ଋତୁପୁଷ୍ପଫଲାଶ୍ଚୈଵ ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମାଶ୍ ଚ ଜଜ୍ଞିରେ

ତାପରେ ଛୋଟ ବଡ଼, ଗ୍ରାମ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ଚଉଦ ଧରଣର ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଇଥିବା ଗଛ ଓ ଝାଡ଼ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତାନି ଚୈତାନି ଵୃକ୍ଷଜାତ୍ଯୌଷଧାନି ଚ ତେନୌଷଧେନ ଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗେ ତଦା

ଏହି ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଔଷଧି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଏବଂ ଏହି ଔଷଧି ଦ୍ୱାରା ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ପ୍ରଜାମାନେ ଜୀବନ ଚାଲାଇଲେ।

ତତଃ ପୁନରଭୂତ୍ତାସାଂ ରାଗୋ ଲୋଭଶ୍ ଚ ସର୍ଵଶଃ ଅଵଶ୍ଯଂ ଭାଵିନାର୍ଥେନ ତ୍ରେତାଯୁଗଵଶେନ ଚ

ତାପରେ ତ୍ରେତାଯୁଗର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି ଓ ଲୋଭ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା।

ତତସ୍ତାଃ ପର୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ତ ନଦୀକ୍ଷେତ୍ରାଣି ପର୍ଵତାନ୍ ଵୃକ୍ଷଗୁଲ୍ମୌଷଧୀଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସହ୍ଯ ତୁ ଯଥାବଲମ୍

ତାପରେ ସେମାନେ ନଦୀ, କ୍ଷେତ୍ର, ପାହାଡ଼, ଗଛ, ଝାଡ଼ ଓ ଔଷଧିକୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଜୋରକରି ଦଖଳ କଲେ।

ଵିପର୍ଯଯେଣ ଚୌଷଧ୍ଯଃ ପ୍ରନଷ୍ଟାସ୍ତାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ ମତ୍ଵା ଧରାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ତା ଇତ୍ଯୌଷଧ୍ଯଃ ପିତାମହଃ

ଏହାର ବିପରୀତରେ ସେହି ଚଉଦ ଧରଣର ଔଷଧି ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଏହି କଥା ଭାବି ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏହିପରି ଔଷଧି ପିତାମହ।

ଦୁଦୋହ ଗାଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସର୍ଵଭୂତହିତାଯ ଵୈ ତଦାପ୍ରଭୃତି ଚୌଷଧ୍ଯଃ ଫାଲକୃଷ୍ଟାସ୍ତ୍ଵିତସ୍ତତଃ

ପିତାମହ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଭୂମିକୁ ଦୁହିଲେ; ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାଷ କରି ଔଷଧି ଉଠାଯାଉଛି।

ଵାର୍ତାଂ କୃଷିଂ ସମାଯାତା ଵର୍ତୁକାମାଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ ଵାର୍ତା ଵୃତ୍ତିଃ ସମାଖ୍ଯାତା କୃଷିକାମପ୍ରଯତ୍ନତଃ

ଜୀବିକା ପାଇଁ ଲୋକେ ଦୃଢ଼ ଚେଷ୍ଟାରେ କୃଷି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଏହାକୁ ଜୀବିକା କୁହାଯାଏ, ଏବଂ କୃଷିକୁ ଜୀବନ ଚାଲାଇବାର ଉପାୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅନ୍ଯଥା ଜୀଵିତଂ ତାସାଂ ନାସ୍ତି ତ୍ରେତାଯୁଗାତ୍ଯଯେ ହସ୍ତୋଦ୍ଭଵା ହ୍ଯପଶ୍ଚୈଵ ଭଵନ୍ତି ବହୁଶସ୍ତଦା

ନହେଲେ, ତ୍ରେତାଯୁଗ ଶେଷରେ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ରହିନଥାନ୍ତା; ତେବେ, ବହୁତ ପାଣିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ହାତରେ ଲଗାଯାଇଥିବା ଗଛ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।

ତତ୍ରାପି ଜଗୃହୁଃ ସର୍ଵେ ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତାଃ ସୁତଦାରଧନାଦ୍ଯାଂସ୍ତୁ ବଲାଦ୍ଯୁଗବଲେନ ତୁ

ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧରେ ମତିହାରି ଏକାଅପରକୁ ହିଁସା କଲେ, ଝୋରେ ପୁଅ, ଝିଅ, ଧନ ଆଦି ଦଖଳ କଲେ, ଯୁଗର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ।

ମର୍ଯାଦାଯାଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର୍ଥଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦଖିଲଂ ଵିଭୁଃ ସସର୍ଜ କ୍ଷତ୍ରିଯାଂସ୍ତ୍ରାତୁଂ କ୍ଷତାତ୍କମଲସଂଭଵଃ

ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ, ଏ ସବୁ ଜାଣି, କମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରଭୁ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ରକ୍ଷା କରିବେ।

ଵର୍ଣାଶ୍ରମପ୍ରତିଷ୍ଠାଂ ଚ ଚକାର ସ୍ଵେନ ତେଜସା ଵୃତ୍ତେନ ଵୃତ୍ତିନା ଵୃତ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ନିର୍ମମେ ସ୍ଵଯମ୍

ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ଚରିତ୍ର ଓ ଜୀବିକା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ଯଜ୍ଞପ୍ରଵର୍ତନଂ ଚୈଵ ତ୍ରେତାଯାମଭଵତ୍କ୍ରମାତ୍ ପଶୁଯଜ୍ଞଂ ନ ସେଵନ୍ତେ କେଚିତ୍ତତ୍ରାପି ସୁଵ୍ରତାଃ

ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ସେଠାରେ କିଛି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ ପଶୁଯଜ୍ଞ କରିଲେ ନାହିଁ।

ବଲାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଦା ଯଜ୍ଞମ୍ ଅକରୋତ୍ସର୍ଵଦୃକ୍ କ୍ରମାତ୍ ଦ୍ଵିଜାସ୍ତଦା ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ତତସ୍ତ୍ଵାହିଂସକଂ ମୁନେ

ତେବେ ସମସ୍ତକୁ ଦେଖୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଭାବେ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଏବଂ ପରେ ମୁନି, ଏହା ଅହିଂସା ହେଲା।

ଦ୍ଵାପରେଷ୍ଵପି ଵର୍ତନ୍ତେ ମତିଭେଦାସ୍ତଦା ନୃଣାମ୍ ମନସା କର୍ମଣା ଵାଚା କୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଵାର୍ତା ପ୍ରସିଧ୍ଯତି

ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମତଭେଦରେ ପଡ଼ିଲେ; ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା କଷ୍ଟରେ ଜୀବିକା ଚାଲିଲା।

ତଦା ତୁ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ କାଯକ୍ଲେଶଵଶାତ୍କ୍ରମାତ୍ ଲୋଭୋ ଭୃତିର୍ଵଣିଗ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ତ୍ଵାନାମଵିନିଶ୍ଚଯଃ

ସେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦେହର କଷ୍ଟରୁ ଦୀରେ ଦୀରେ ଲୋଭ, ମଜୁରି, ବ୍ୟବସାୟ, ଯୁଦ୍ଧ ଓ ତତ୍ତ୍ୱର ଅନିଶ୍ଚିତତା ଆସିଲା।

ଵେଦଶାଖାପ୍ରଣଯନଂ ଧର୍ମାଣାଂ ସଂକରସ୍ ତଥା ଵର୍ଣାଶ୍ରମପରିଧ୍ଵଂସଃ କାମଦ୍ଵେଷୌ ତଥୈଵ ଚ

ବେଦର ଶାଖା ବିସ୍ତାର, ଧର୍ମର ମିଶ୍ରଣ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନାଶ, କାମ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଏମିତି ଘଟିଲା।

ଦ୍ଵାପରେ ତୁ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ରାଗୋ ଲୋଭୋ ମଦସ୍ ତଥା ଵେଦୋ ଵ୍ଯାସୈଶ୍ଚତୁର୍ଧା ତୁ ଵ୍ଯସ୍ଯତେ ଦ୍ଵାପରାଦିଷୁ

ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଆସକ୍ତି, ଲୋଭ ଓ ମଦ ଚଳିଲା; ବେଦକୁ ବ୍ୟାସ ଚାରି ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଲେ, ଦ୍ୱାପର ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯୁଗରେ।

ଏକୋ ଵେଦଶ୍ଚତୁଷ୍ପାଦସ୍ ତ୍ରେତାସ୍ଵିହ ଵିଧୀଯତେ ସଂକ୍ଷଯାଦାଯୁଷଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯସ୍ଯତେ ଦ୍ଵାପରେଷୁ ସଃ

ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଏକମାତ୍ର ବେଦ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା; ଆୟୁଷ୍ୟର ହ୍ରାସ ହେଉଥିବାରୁ ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ସେହି ବେଦ ଆଉ ଅଧିକ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା।

ଋଷିପୁତ୍ରୈଃ ପୁନର୍ଭେଦା ଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟିଵିଭ୍ରମୈଃ ମନ୍ତ୍ରବ୍ରାହ୍ମଣଵିନ୍ଯାସୈଃ ସ୍ଵରଵର୍ଣଵିପର୍ଯଯୈଃ

ଋଷିମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଦୃଷ୍ଟିର ଭିନ୍ନତା, ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଏବଂ ସ୍ୱର ଓ ଅକ୍ଷରର ଅନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ବେଦରେ ପୁଣି ବିଭାଗ କରିଥିଲେ।

ସଂହିତା ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମ୍ନାଂ ସଂହନ୍ଯନ୍ତେ ମନୀଷିଭିଃ ସାମାନ୍ଯା ଵୈକୃତାଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ରଷ୍ଟୃଭିସ୍ତୈଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଋକ୍, ଯଜୁଷ୍ ଓ ସାମ ଭାଗର ସଂହିତା ତିଆରି କଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ରୂପ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଲା।

ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କଲ୍ପସୂତ୍ରାଣି ମନ୍ତ୍ରପ୍ରଵଚନାନି ଚ ଅନ୍ଯେ ତୁ ପ୍ରସ୍ଥିତାସ୍ତାନ୍ଵୈ କେଚିତ୍ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଳ୍ପସୂତ୍ର ଓ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟାଖ୍ୟା—କିଛି ଲୋକ ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଆଉ କିଛି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଗୁଡିକୁ ଧରି ରହନ୍ତି।

ଇତିହାସପୁରାଣାନି ଭିଦ୍ଯନ୍ତେ କାଲଗୌରଵାତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଂ ପାଦ୍ମଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚ ଶୈଵଂ ଭାଗଵତଂ ତଥା

ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣମାନେ ସମୟର ଭାରରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି: ବ୍ରାହ୍ମ, ପାଦ୍ମ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ ଓ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ।

ଭଵିଷ୍ଯଂ ନାରଦୀଯଂ ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯମତଃ ପରମ୍ ଆଗ୍ନେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତଂ ଲୈଙ୍ଗଂ ଵାରାହମେଵ ଚ

ଭବିଷ୍ୟ, ନାରଦ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ତାପରେ ଆଗ୍ନେୟ, ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ, ଲୈଙ୍ଗ, ଓ ବାରାହ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଵାମନାଖ୍ଯଂ ତତଃ କୂର୍ମଂ ମାତ୍ସ୍ଯଂ ଗାରୁଡମେଵ ଚ ସ୍କାନ୍ଦଂ ତଥା ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ତେଷାଂ ଭେଦଃ ପ୍ରକଥ୍ଯତେ

ତାପରେ ବାମନ, କୂର୍ମ, ମାତ୍ସ୍ୟ, ଗାରୁଡ, ସ୍କାନ୍ଦ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ—ଏହିପରି ସେମାନଙ୍କର ବିଭାଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

ଲୈଙ୍ଗମ୍ ଏକାଦଶଵିଧଂ ପ୍ରଭିନ୍ନଂ ଦ୍ଵାପରେ ଶୁଭମ୍ ମନ୍ଵତ୍ରିଵିଷ୍ଣୁହାରୀତଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋଶନୋ ଽଙ୍ଗିରାଃ

ଶୁଭ ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଲୈଙ୍ଗ ପୁରାଣ ଏଗାରୋଟି ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା: ମନୁ, ତ୍ରି, ବିଷ୍ଣୁ, ହାରୀତ, ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ, ଉଶନାସ ଓ ଅଙ୍ଗିରା।