ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଵର୍ଷାଣାମଷ୍ଟସାହସ୍ରଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯୁଗମ୍ ସଵନଂ ଯୁଗସାହସ୍ରଂ ସର୍ଵଦେଵୋଦ୍ଭଵସ୍ଯ ତୁ

ଆଠି ହଜାର ବର୍ଷ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମ ଯୁଗ; ସବନ ଯୁଗର ଏକ ହଜାର ମିଶି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ହୁଏ।

ସଵନାନାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁ ତ୍ରିଵିଧଂ ତ୍ରିଗୁଣଂ ତଥା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତଃ କାଲଃ କାଲାତ୍ମନଃ ପ୍ରଭୋ

ଏହିପରି, ତିନି ପ୍ରକାର ଓ ତିନି ଗୁଣରେ ବିଭକ୍ତ ହଜାର ହଜାର ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି; ସେପରି, କାଳର ଅବତାର ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମୟ ବି ଏଭଳି ଘୋଷିତ ହୋଇଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ।

ଭଵୋଦ୍ଭଵସ୍ତପଶ୍ଚୈଵ ଭଵ୍ଯୋ ରମ୍ଭଃ କ୍ରତୁଃ ପୁନଃ ଋତୁର୍ଵହ୍ନିର୍ହଵ୍ଯଵାହଃ ସାଵିତ୍ରଃ ଶୁଦ୍ଧ ଏଵ ଚ

ସୃଷ୍ଟି, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟା ଅଛି; ଏହିପରି, ଭବିଷ୍ୟତ, ଫୁଲିବା, ପୁନି ଯଜ୍ଞ, ଋତୁ, ଅଗ୍ନି, ହବି ନେଇଯିବା ଅଗ୍ନି, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଉଶିକଃ କୁଶିକଶ୍ଚୈଵ ଗାନ୍ଧାରୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଋଷଭଶ୍ ଚ ତଥା ଷଡ୍ଜୋ ମଜ୍ଜାଲୀଯଶ୍ ଚ ମଧ୍ଯମଃ

ଉଶିକ, କୁଶିକ, ଗାନ୍ଧାର, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଋଷଭ, ଷଡ୍ଜ, ମଜ୍ଜାଳୀୟ ଓ ମଧ୍ୟମ ଅଛନ୍ତି।

ଵୈରାଜୋ ଵୈ ନିଷାଦଶ୍ ଚ ମୁଖ୍ଯୋ ଵୈ ମେଘଵାହନଃ ପଞ୍ଚମଶ୍ଚିତ୍ରକଶ୍ଚୈଵ ଆକୂତିର୍ ଜ୍ଞାନ ଏଵ ଚ

ବୈରାଜ, ନିଷାଦ, ପ୍ରଧାନ ମେଘବାହନ, ପଞ୍ଚମ ଚିତ୍ରକ, ଆକୂତି ଓ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ମନଃ ସୁଦର୍ଶୋ ବୃଂହଶ୍ ଚ ତଥା ଵୈ ଶ୍ଵେତଲୋହିତଃ ରକ୍ତଶ୍ ଚ ପୀତଵାସାଶ୍ ଚ ଅସିତଃ ସର୍ଵରୂପକଃ

ମନ, ସୁଦର୍ଶ, ବୃଂହ, ଶ୍ୱେତଲୋହିତ, ରକ୍ତ, ପିତାବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଅସିତ ଓ ସମସ୍ତ ରୂପର ଧାରୀ ଅଛନ୍ତି।

ଏଵଂ କଲ୍ପାସ୍ତୁ ସଂଖ୍ଯାତା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରାଣି କଲ୍ପାନାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ

ଏଭଳି, ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରାଯାଇଛି; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୋଟି କୋଟି ହଜାର କଳ୍ପ ଅଛି।

ଗତାନି ତାଵଚ୍ଛେଷାଣି ଅହର୍ନିଶ୍ଯାନି ଵୈ ପୁନଃ ପରାନ୍ତେ ଵୈ ଵିକାରାଣି ଵିକାରଂ ଯାନ୍ତି ଵିଶ୍ଵତଃ

ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ଦିନ ଓ ରାତି ଚାଲିଗଲା; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୟର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସବୁଠାରୁ ନିଜ ମୂଳକୁ ଫେରିଯାଏ।

ଵିକାରସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯାଜ୍ଞାଵଶେନୈଵ ତୁ ସଂହୃତିଃ ସଂହୃତେ ତୁ ଵିକାରେ ଚ ପ୍ରଧାନେ ଚାତ୍ମନି ସ୍ଥିତେ

ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଲୟ ହୁଏ; ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲୟ ହେଲେ, ପ୍ରଧାନ ଓ ଆତ୍ମା ଅବିକଳ ରହିଯାନ୍ତି।

ସାଧର୍ମ୍ଯେଣାଵତିଷ୍ଠେତେ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାଵୁଭୌ ଗୁଣାନାଂ ଚୈଵ ଵୈଷମ୍ଯେ ଵିପ୍ରାଃ ସୃଷ୍ଟିରିତି ସ୍ମୃତା

ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଦୁହେଁ ଏକାକାର ରହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଗୁଣମାନେ ଅସମ ହେଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସାମ୍ଯେ ଲଯୋ ଗୁଣାନାଂ ତୁ ତଯୋର୍ହେତୁର୍ମହେଶ୍ଵରଃ ଲୀଲଯା ଦେଵଦେଵେନ ସର୍ଗାସ୍ତ୍ଵୀଦୃଗ୍ଵିଧାଃ କୃତାଃ

ଗୁଣମାନେ ସମ ହେଲେ, ଲୟ ହୁଏ; ଏହି ଦୁହାର କାରଣ ମହେଶ୍ୱର। ଦେବଦେବଙ୍କର ଲୀଳାରେ ଏପରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ।

ଅସଂଖ୍ଯାତାଶ୍ ଚ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ ପ୍ରଧାନାଦ୍ ଅନ୍ଵଧିଷ୍ଠିତାତ୍ ଅସଂଖ୍ଯାତାଶ୍ ଚ କଲ୍ପାଖ୍ଯା ହ୍ଯ୍ ଅସଂଖ୍ଯାତାଃ ପିତାମହାଃ

ସଂକ୍ଷେପରେ, ପ୍ରଧାନର ଅଧୀନରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଅସଂଖ୍ୟ କଳ୍ପ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ପିତାମହ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ହରଯଶ୍ଚାପ୍ଯସଂଖ୍ଯାତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏକ ଏଵ ମହେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଧାନାଦିପ୍ରଵୃତ୍ତାନି ଲୀଲଯା ପ୍ରାକୃତାନି ତୁ

ହରିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ମହେଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର; ପ୍ରଧାନ ଆଦି ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତିକ କ୍ରିୟା ତାଙ୍କର ଲୀଳାରେ ହୁଏ।

ଗୁଣାତ୍ମିକା ଚ ତଦ୍ଵୃତ୍ତିସ୍ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଵୈ ତ୍ରିଧା ଅପ୍ରାକୃତସ୍ଯ ତସ୍ଯାଦିର୍ ମଧ୍ଯାନ୍ତଂ ନାସ୍ତି ଚାତ୍ମନଃ

ସେଇ ଦେବତାଙ୍କର କ୍ରିୟା ତିନିପ୍ରକାର ଓ ଗୁଣମୟ; ସେଠାରେ ଅପ୍ରାକୃତିକ ମହାନ୍ତା ପାଇଁ ଆତ୍ମାର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ କିଛି ନାହିଁ।

ପିତାମହସ୍ଯାଥ ପରଃ ପରାର୍ଧଦ୍ଵଯସଂମିତଃ ଦିଵା ସୃଷ୍ଟଂ ତୁ ଯତ୍ସର୍ଵଂ ନିଶି ନଶ୍ଯତି ଚାସ୍ଯ ତତ୍

ପିତାମହଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ଦିନ ଦୁଇ ପରାର୍ଧ ସମାନ; ସେଠାରେ ଦିନରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ସବୁ ଜିନିଷ ତାଙ୍କର ରାତିରେ ନଶ୍ୱର ହୁଏ।

ଭୂର୍ଭୁଵଃସ୍ଵର୍ମହସ୍ତତ୍ର ନଶ୍ଯତେ ଚୋର୍ଧ୍ଵତୋ ନ ଚ ରାତ୍ରୌ ଚୈକାର୍ଣଵେ ବ୍ରହ୍ମା ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମେ

ସେଠାରେ ଭୂ, ଭୁଵଃ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଉପରର ଲୋକ ନଶ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ରାତିରେ ସମସ୍ତ ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

ସୁଷ୍ଵାପାମ୍ଭସି ଯସ୍ତସ୍ମାନ୍ ନାରାଯଣ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଶର୍ଵର୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଵୈ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୂନ୍ଯଂ ଚରାଚରମ୍

ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ଜଳରେ ବିଲୀନ ଥିବାରୁ ସେ ନାରାୟଣ ବୋଲି ପରିଚିତ; ରାତି ଶେଷରେ ଜାଗି, ସମସ୍ତ ଚଳିତ ଓ ଅଚଳକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି—

ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଦା ମତିଂ ଚକ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ ଉଦକୈରାପ୍ଲୁତାଂ କ୍ଷ୍ମାଂ ତାଂ ସମାଦାଯ ସନାତନଃ

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ; ଜଳରେ ବିଲୀନ ଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ, ସନାତନ ସ୍ୱରୂପେ—

ପୂର୍ଵଵତ୍ସ୍ଥାପଯାମାସ ଵାରାହଂ ରୂପମାସ୍ଥିତଃ ନଦୀନଦସମୁଦ୍ରାଂଶ୍ ଚ ପୂର୍ଵଵଚ୍ଚାକରୋତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ପୂର୍ବବତ୍ ବାରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେହିପରି ପୃଥିବୀକୁ ରଖିଲେ; ନଦୀ, ନଦ, ସମୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଥିଲେ, ସେହିପରି କରିଦେଲେ।

କୃତ୍ଵା ଧରାଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନିମ୍ନୋନ୍ନତିଵିଵର୍ଜିତାମ୍ ଧରାଯାଂ ସୋ ଽଚିନୋତ୍ସର୍ଵାନ୍ ଗିରୀନ୍ ଦଗ୍ଧାନ୍ ପୁରାଗ୍ନିନା

ସାବଧାନରେ ପୃଥିବୀକୁ ସମତଳ କରି, ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନତା ବିନା କଲେ, ପୁରୁଣା ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼କୁ ସେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ରଖିଲେ।

ଭୂରାଦ୍ଯାଂଶ୍ ଚତୁରୋ ଲୋକାନ୍ କଲ୍ପଯାମାସ ପୂର୍ଵଵତ୍ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଚ ଭଗଵାଂଶ୍ଚକ୍ରେ ତଦା ସ୍ରଷ୍ଟା ପୁନର୍ମତିମ୍

ପୂର୍ବବତ୍ ଭୂଲୋକ ଆଦି ଚାରିଟି ଲୋକ ସେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏବଂ ସେଇ ସମୟରେ, ଭଗବାନ୍ ପୁଣିଥରେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଯଦା ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ମୋହଶ୍ଚାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ ଦ୍ଵିଜାଶ୍ ଚ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ

ଯେତେବେଳେ ସେ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ମନରେ ମୋହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ଜନ୍ମ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସେଠାରୁ ପୂର୍ବରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସିଲେ।

ତମୋ ମୋହୋ ମହାମୋହସ୍ ତାମିସ୍ରଶ୍ଚାନ୍ଧସଂଜ୍ଞିତଃ ଅଵିଦ୍ଯା ପଞ୍ଚଧା ହ୍ଯେଷା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ

ଅନ୍ଧକାର, ମୋହ, ବଡ଼ ମୋହ, ତାମିସ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ଧ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅଜ୍ଞାନର ରୂପ ସ୍ୱୟଂଭୂଠାରୁ ପ୍ରକଟିତ ହେଲା।

ଅଵିଦ୍ଯଯା ମୁନେର୍ଗ୍ରସ୍ତଃ ସର୍ଗୋ ମୁଖ୍ଯ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ଅସାଧକ ଇତି ସ୍ମୃତ୍ଵା ସର୍ଗୋ ମୁଖ୍ଯଃ ପ୍ରଜାପତିଃ

ଯେ ସୃଷ୍ଟି ଅଜ୍ଞାନରେ ଆବୃତ, ତାହାକୁ ପ୍ରଥମିକ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ ଅସଫଳ ବୋଲି ମନେ କରି, ପ୍ରଥମିକ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ।

ଅଭ୍ଯମନ୍ଯତ ସୋ ଽନ୍ଯଂ ଵୈ ନଗା ମୁଖ୍ଯୋଦ୍ଭଵାଃ ସ୍ମୃତାଃ ତ୍ରିଧା କଣ୍ଠୋ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ଧ୍ଯାଯତୋ ଵୈ ହ୍ଯଵର୍ତତ

ସେ ଆଉ ଏକ ସୃଷ୍ଟି ଚିନ୍ତା କଲେ; ମୁଖ୍ୟ ଗଛମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ସେ ଋଷି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ତିନି ପ୍ରକାର ଦେଖାଦେଲା।

ପ୍ରଥମଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ଜଜ୍ଞେ ତିର୍ଯକ୍ସ୍ରୋତୋ ମହାତ୍ମନଃ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ରୋତଃ ପରସ୍ତସ୍ଯ ସାତ୍ତ୍ଵିକଃ ସ ଇତି ସ୍ମୃତଃ

ପ୍ରଥମେ, ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ପ୍ରବାହ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା; ପରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପ୍ରବାହ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହାକୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅର୍ଵାକ୍ସ୍ରୋତୋ ଽନୁଗ୍ରହଶ୍ ଚ ତଥା ଭୂତାଦିକଃ ପୁନଃ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ମହତସ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଭୌତିକସ୍ ତଥା

ଅର୍ବାକ୍ ପ୍ରବାହ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଅନୁଗ୍ରହ ସୃଷ୍ଟି, ତଥା ପୁନି ଭୂତାଦିକ ସୃଷ୍ଟି; ବଡ଼ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ପ୍ରଥମଟିକୁ 'ମହତ୍' ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟଟିକୁ 'ଭୌତିକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସର୍ଗସ୍ତୃତୀଯଶ୍ଚୈନ୍ଦ୍ରିଯସ୍ ତୁରୀଯୋ ମୁଖ୍ଯ ଉଚ୍ଯତେ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନ୍ଯଃ ପଞ୍ଚମସ୍ତୁ ଷଷ୍ଠୋ ଦୈଵିକ ଉଚ୍ଯତେ

ତୃତୀୟ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୃଷ୍ଟି, ଚତୁର୍ଥକୁ ପ୍ରଧାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପଞ୍ଚମଟି ପଶୁ ସୃଷ୍ଟି, ଷଷ୍ଠଟି ଦେବତା ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସପ୍ତମୋ ମାନୁଷୋ ଵିପ୍ରା ଅଷ୍ଟମୋ ଽନୁଗ୍ରହଃ ସ୍ମୃତଃ ନଵମଶ୍ଚୈଵ କୌମାରଃ ପ୍ରାକୃତା ଵୈକୃତାସ୍ତ୍ଵିମେ

ସପ୍ତମଟି ମାନବ ସୃଷ୍ଟି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ; ଅଷ୍ଟମଟିକୁ ଅନୁଗ୍ରହ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ନବମଟି କୌମାର୍ୟ ସୃଷ୍ଟି; ଏହି ସମସ୍ତ ନିଜସ୍ୱ ଏବଂ ବିକୃତ ସୃଷ୍ଟି।