କିଂ କରିଷ୍ଯତି ମେ ମୃତ୍ଯୁର୍ ମୃତ୍ଯୋର୍ମୃତ୍ଯୁରହଂ ଯତଃ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସସ୍ମିତଂ ପ୍ରାହ ଶ୍ଵେତଂ ଲୋକଭଯଂକରଃ
'ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ କଣ କରିପାରିବ, କାରଣ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁର ମୃତ୍ୟୁ।' ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥିବା କାଳ ହସି ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏହ୍ଯେହି ଶ୍ଵେତ ଚାନେନ ଵିଧିନା କିଂ ଫଲଂ ତଵ ରୁଦ୍ରୋ ଵା ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ବ୍ରହ୍ମା ଵା ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ
'ଆସ, ଆସ ଶ୍ୱେତ! ଏହି କ୍ରିୟାରେ ତୁମ ପାଇଁ କଣ ଫଳ? ଏହା ରୁଦ୍ର, ବଘବାନ୍ ବା ବିଷ୍ଣୁ, ବା ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ କି?'
କଃ ସମର୍ଥଃ ପରିତ୍ରାତୁଂ ମଯା ଗ୍ରସ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ ଅନେନ ମମ କିଂ ଵିପ୍ର ରୌଦ୍ରେଣ ଵିଧିନା ପ୍ରଭୋଃ
'ମୋ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିବା ଜଣେକୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ? ଏହି ତୁମ ଭୟଙ୍କର କ୍ରିୟା ଦେବତା ପାଇଁ କଣ ଉପକାର କରିବ?'
ନେତୁଂ ଯସ୍ଯୋତ୍ଥିତଶ୍ଚାହଂ ଯମଲୋକଂ କ୍ଷଣେନ ଵୈ ଯସ୍ମାଦ୍ଗତାଯୁସ୍ତ୍ଵଂ ତସ୍ମାନ୍ ମୁନେ ନେତୁମିହୋଦ୍ଯତଃ
'ତୁମକୁ ନେବା ପାଇଁ ମୁଁ ଉଠିଛି—କେବଳ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଯମର ଲୋକକୁ। ତୁମର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।'
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୈରଵଂ ଧର୍ମମିଶ୍ରିତମ୍ ହା ରୁଦ୍ର ରୁଦ୍ର ରୁଦ୍ରେତି ଲଲାପ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ
ଭୟଙ୍କର କାଳଙ୍କ ଧର୍ମ ମିଶ୍ରିତ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାନ ଋଷି 'ହା ରୁଦ୍ର! ରୁଦ୍ର! ରୁଦ୍ର!' ବୋଲି କୁହିଲେ।
ତଂ ପ୍ରାହ ଚ ମହାଦେଵଂ କାଲଂ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ ଦୃଶା ନେତ୍ରେଣ ବାଷ୍ପମିଶ୍ରେଣ ସଂଭ୍ରାନ୍ତେନ ସମାକୁଲଃ
ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି, କାଳଙ୍କୁ ଚାହିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଜଳଭରା ଥିଲା, ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ତ୍ଵଯା କିଂ କାଲ ନୋ ନାଥଶ୍ ଚାସ୍ତି ଚେଦ୍ଧି ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ ଲିଙ୍ଗେ ଽସ୍ମିନ୍ ଶଙ୍କରୋ ରୁଦ୍ରଃ ସର୍ଵଦେଵଭଵୋଦ୍ଭଵଃ
'କାଳ, ଯଦି ନାଥ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ତୁମେ କଣ କରିପାରିବ? ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି ଶଙ୍କର, ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନ।'
ଅତୀଵ ଭଵଭକ୍ତାନାଂ ମଦ୍ଵିଧାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ଵିଧିନା କିଂ ମହାବାହୋ ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛ ଯଥାଗତମ୍
'ମୋ ପରି ଭବରେ ଭକ୍ତି ଥିବା ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ପାଇଁ, ଏହି କ୍ରିୟାର କଣ ଅର୍ଥ? ବଳବାନ୍, ତୁମେ ଯେପରି ଆସିଛ, ସେପରି ଚାଲିଯାଅ।'
ତତୋ ନିଶମ୍ଯ କୁପିତସ୍ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଭଯଙ୍କରଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ଵେତସ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପାଶହସ୍ତୋ ଭଯାଵହଃ
ଶ୍ୱେତଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ଭୟଙ୍କର କାଳ, ପାଶ ଧାରଣ କରି, ଭୟ ଦେଇ, ବଡ଼ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଲେ, ବାରମ୍ବାର ତାଳି ମାରିଲେ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ସମୟ ଆସିଥିଲା, ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ସିଂହନାଦଂ ମହତ୍କୃତ୍ଵା ଚାସ୍ଫାଟ୍ଯ ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ବବନ୍ଧ ଚ ମୁନିଂ କାଲଃ କାଲପ୍ରାପ୍ତଂ ତମାହ ଚ
ବଡ଼ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ଦେଇ, ପୁନିପୁନି ତାଳି ମାରି, କାଳ ସେ ଆସିଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମଯା ବଦ୍ଧୋ ଽସି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଶ୍ଵେତଂ ନେତୁଂ ଯମାଲଯମ୍ ଅଦ୍ଯ ଵୈ ଦେଵଦେଵେନ ତଵ ରୁଦ୍ରେଣ କିଂ କୃତମ୍
'ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ମୁଁ ତୁମକୁ ବାନ୍ଧିଛି! ଆଜି ମୁଁ ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ନେଉଛି। ତୁମର ଦେବଦେବ, ରୁଦ୍ର କଣ କରିପାରିଲେ?'
କ୍ଵ ଶର୍ଵସ୍ତଵ ଭକ୍ତିଶ୍ ଚ କ୍ଵ ପୂଜା ପୂଜଯା ଫଲମ୍ କ୍ଵ ଚାହଂ କ୍ଵ ଚ ମେ ଭୀତିଃ ଶ୍ଵେତ ବଦ୍ଧୋ ଽସି ଵୈ ମଯା
'ତୁମର ଭକ୍ତି କେଉଁଠି, ପୂଜା କେଉଁଠି, ପୂଜାର ଫଳ କେଉଁଠି? ମୁଁ କେଉଁଠି, ମୋର ଭୟ କେଉଁଠି? ଶ୍ୱେତ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇଛ।'
ଲିଙ୍ଗେ ଽସ୍ମିନ୍ ସଂସ୍ଥିତଃ ଶ୍ଵେତ ତଵ ରୁଦ୍ରୋ ମହେଶ୍ଵରଃ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ଽସୌ ମହାଦେଵଃ କଥଂ ପୂଜ୍ଯୋ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ, ହେ ଶ୍ୱେତ, ତୁମର ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହେଶ୍ୱର ବସିଛନ୍ତି; ସେଇ ନିର୍ଜନ୍ତ୍ର ମହାଦେବଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ?
ତତଃ ସଦାଶିଵଃ ସ୍ଵଯଂ ଦ୍ଵିଜଂ ନିହନ୍ତୁମାଗତମ୍ ନିହନ୍ତୁମନ୍ତକଂ ସ୍ମଯନ୍ ସ୍ମରାରିଯଜ୍ଞହା ହରଃ
ତାପରେ ସଦାଶିବ ନିଜେ, ହସିକି, ମୁଣ୍ଡ କାଟିବାକୁ ଆସିଥିବା ଦ୍ୱିଜକୁ ମାରିବା ପାଇଁ, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ, ସ୍ମରର ଶତ୍ରୁ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ହରଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଲେ।
ତ୍ଵରନ୍ ଵିନିର୍ଗତଃ ପରଃ ଶିଵଃ ସ୍ଵଯଂ ତ୍ରିଲୋଚନଃ ତ୍ରିଯଂବକୋ ଽମ୍ବଯା ସମଂ ସନନ୍ଦିନା ଗଣେଶ୍ଵରୈଃ
ତାଳମାଳେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ସ୍ୱୟଂ ଶିବ, ତ୍ରୟମ୍ବକ, ଅମ୍ବିକା, ନନ୍ଦିନୀ ଓ ଗଣପତିମାନେ ସହିତ ବାହାରିଆସିଲେ।
ସସର୍ଜ ଜୀଵିତଂ କ୍ଷଣାଦ୍ ଭଵଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ ଭଯାତ୍ ପପାତ ଚାଶୁ ଵୈ ବଲୀ ମୁନେସ୍ତୁ ସଂନିଧୌ ଦ୍ଵିଜାଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଜୀବନ ଦେଲେ, ଭୟରେ ଭବଙ୍କୁ ଦେଖି; ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି ମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତୁରନ୍ତ ପଡ଼ିଗଲେ।
ନନାଦ ଚୋର୍ଧ୍ଵମୁଚ୍ଚଧୀର୍ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚାନ୍ତକାନ୍ତକମ୍ ନିରୀକ୍ଷଣେନ ଵୈ ମୃତଂ ଭଵସ୍ଯ ଵିପ୍ରପୁଙ୍ଗଵାଃ
ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କଲେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ଶେଷକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଭବଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ଵିନେଦୁରୁଚ୍ଚମୀଶ୍ଵରାଃ ସୁରେଶ୍ଵରା ମହେଶ୍ଵରମ୍ ପ୍ରଣେମୁରଂବିକାମୁମାଂ ମୁନୀଶ୍ଵରାସ୍ତୁ ହର୍ଷିତାଃ
ଦେବମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦୁଃଖ କଲେ; ସେମାନେ ଅମ୍ବିକା ଓ ଉମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ମହାମୁନିମାନେ ଖୁସି ହେଲେ।
ସସର୍ଜୁର୍ ଅସ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି ଵୈ ମୁନେର୍ଭଵସ୍ଯ ଖେଚରାଃ ସୁଶୋଭନଂ ସୁଶୀତଲଂ ସୁପୁଷ୍ପଵର୍ଷମଂବରାତ୍
ଆକାଶର ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୁନି ଭବଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ସୁନ୍ଦର, ଶୀତଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଝରାଇଲେ।
ଅହୋ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚାନ୍ତକଂ ମୃତଂ ତଦା ସୁଵିସ୍ମିତଃ ଶିଲାଶନାତ୍ମଜୋ ଽଵ୍ଯଯଂ ଶିଵଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶଙ୍କରମ୍
ମୃତ୍ୟୁକୁ ମରିଥିବା ଦେଖି, ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ପାହାଡ଼ର ପୁଅ ଅବିନାଶୀ ଶିବ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଉଵାଚ ବାଲଧୀର୍ମୃତଃ ପ୍ରସୀଦ ଚେତି ଵୈ ମୁନେଃ ମହେଶ୍ଵରଂ ମହେଶ୍ଵର-ସ୍ଯ ଚାନୁଗୋ ଗଣେଶ୍ଵରଃ
ଶିଶୁମନ ନେଇ, ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି କହିଲେ, 'ଦୟା କର', ମୁନିଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ମହେଶ୍ୱର ଓ ଗଣପତି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ସେବକଙ୍କୁ।
ତତୋ ଵିଵେଶ ଭଗଵାନ୍ ଅନୁଗୃହ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମମ୍ କ୍ଷଣାଦ୍ଗୂଢଶରୀରଂ ହି ଧ୍ଵସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନ୍ତକଂ କ୍ଷଣାତ୍
ତାପରେ ଭଗବାନ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କୃପା କରି, ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ମୃତ୍ୟୁଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଦେହ ଧ୍ୱଂସ ହେବାକୁ ଦେଖି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଏହା କଲେ।
ତସ୍ମାନ୍ମୃତ୍ଯୁଞ୍ଜଯଂ ଚୈଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ସମ୍ପୂଜଯେ ଦ୍ଵିଜାଃ ମୁକ୍ତିଦଂ ଭୁକ୍ତିଦଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାମପି ଶଙ୍କରମ୍
ତେଣୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଭକ୍ତି ସହିତ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ସେଇ ଶଙ୍କର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଓ ଭୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ବହୁନା କିଂ ପ୍ରଲାପେନ ସଂନ୍ଯସ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵୈ ଭଵମ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାପରଯା ତସ୍ମିନ୍ ଵିଶୋକା ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯଥ
ଅଧିକ କଥା କହିବାର କଣ ଦରକାର? ସବୁ ଛାଡ଼ି ଭବଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ତୁମେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତଦା ତେନ ବ୍ରହ୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ପ୍ରସୀଦ ଭକ୍ତିର୍ଦେଵେଶେ ଭଵେଦ୍ରୁଦ୍ରେ ପିନାକିନି
ଏପରି ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ କହିଲେ: 'ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ରୁଦ୍ର, ପିନାକଧାରୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ହେଉ।'
କେନ ଵା ତପସା ଦେଵ ଯଜ୍ଞେନାପ୍ଯଥ କେନ ଵା ଵ୍ରତୈର୍ଵା ଭଗଵଦ୍ଭକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
କେଉଁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, ହେ ଦେବ, କିମ୍ବା କେଉଁ ଯଜ୍ଞ, କିମ୍ବା କେଉଁ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ ହେବେ?
ନ ଦାନେନ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ ତପସା ଚ ନ ଵିଦ୍ଯଯା ଯଜ୍ଞୈର୍ ହୋମୈର୍ ଵ୍ରତୈର୍ ଵେଦୈର୍ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରୈର୍ ନିରୋଧନୈଃ
ଦାନ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ, ଯଜ୍ଞ, ହୋମ, ବ୍ରତ, ବେଦ, ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ—
ପ୍ରସାଦେ ନୈଵ ସା ଭକ୍ତିଃ ଶିଵେ ପରମକାରଣେ ଅଥ ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେ ତେ ପରମର୍ଷଯଃ
ଶିବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ, ତାଙ୍କର କୃପା ବିନା ସେଇ ଭକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ସମସ୍ତ ମହାମୁନିମାନେ—
ସଦାରତନଯାଃ ଶ୍ରାନ୍ତାଃ ପ୍ରଣେମୁଶ୍ ଚ ପିତାମହମ୍ ତସ୍ମାତ୍ପାଶୁପତୀ ଭକ୍ତିର୍ ଧର୍ମକାମାର୍ଥସିଦ୍ଧିଦା
ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ ସହିତ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ପିତାମହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ତେଣୁ ପାଶୁପତ ଭକ୍ତି ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
ମୁନେର୍ ଵିଜଯଦା ଚୈଵ ସର୍ଵମୃତ୍ଯୁଜଯପ୍ରଦା ଦଧୀଚସ୍ତୁ ପୁରା ଭକ୍ତ୍ଯା ହରିଂ ଜିତ୍ଵାମରୈର୍ଵିଭୁମ୍
ଏହା ମୁନିଙ୍କୁ ବିଜୟ ଦେଉଛି ଏବଂ ସମସ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଉପରେ ଜୟ ଦେଉଛି। ପୁରୁଣାକାଳରେ ଦଧୀଚି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅମରମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ହରିଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ।