ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହେଣ ମାର୍ଗେଣ ଵିଚାର୍ଯାଲୋକ୍ଯ ସୁଵ୍ରତ ସଂସାରହେତୁଃ ସଂସାରୋ ମୋକ୍ଷହେତୁଶ୍ ଚ ନିର୍ଵୃତିଃ

ଚାରିପ୍ରକାର ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ହେ ସୁବ୍ରତ, ବିଚାର କରି ଦେଖିଲେ, ସଂସାରର କାରଣ ହେଉଛି ସଂସାର, ମୁକ୍ତିର କାରଣ ହେଉଛି ନିର୍ବାଣ ।

ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହଃ ସମାଖ୍ଯାତଶ୍ ଚିନ୍ତକସ୍ଯେହ ଯୋଗିନଃ ଚିନ୍ତା ବହୁଵିଧା ଖ୍ଯାତା ସୈକତ୍ର ପରମେଷ୍ଠିନା

ଏଠାରେ ଧ୍ୟାନୀ ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଚାରିପ୍ରକାର ବିଭାଗ କହାଯାଇଛି; ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧ୍ୟାନ ଜଣାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରେ ।

ସୁନିଷ୍ଠେତ୍ଯତ୍ର କଥିତା ରୁଦ୍ରଂ ରୌଦ୍ରୀ ନ ସଂଶଯଃ ଐନ୍ଦ୍ରୀ ଚେନ୍ଦ୍ରେ ତଥା ସୌମ୍ଯା ସୋମେ ନାରାଯଣେ ତଥା

ଏଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହାଯାଇଛି, ରୌଦ୍ରୀରେ ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରରେ ଐନ୍ଦ୍ରୀ, ସୋମରେ ସୌମ୍ୟା ଏବଂ ନାରାୟଣରେ ନାରାୟଣୀ ଅଛନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ସୂର୍ଯେ ଵହ୍ନୌ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵତ୍ରୈଵଂ ଵିଚାରତଃ ସୈଵାହଂ ସୋ ଽହମିତ୍ଯେଵଂ ଦ୍ଵିଧା ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଭାଵତଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଭାବିଲେ, ମନରେ ଏହି ଭାବକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ କରିବା ଉଚିତ— 'ସେ ମୁଁ, ମୁଁ ସେ' ।

ଭକ୍ତୋ ଽସୌ ନାସ୍ତି ଯସ୍ତସ୍ମାଚ୍ ଚିନ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମୀ ନ ସଂଶଯଃ ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମମଯଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ ପୂର୍ଵଂ ଵିପ୍ର ଚରାଚରମ୍

ଏହି ଭାବନା ଯାହା ପାଖରେ ନାହିଁ, ସେ ଭକ୍ତ ନୁହେଁ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ, ଏମିତି ଲୋକଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ବ୍ରହ୍ମମୟ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହିପରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଭରିତ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କର ।

ଚରାଚରଵିଭାଗଂ ଚ ତ୍ଯଜେଦଭିମତଂ ସ୍ମରନ୍ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମ୍ ଅଲଭ୍ଯଂ ଚ କୃତ୍ଯଂ ଚାକୃତ୍ଯମେଵ ଚ

ଚର ଓ ଅଚର ବେଦାଭେଦକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ, ମନରେ ରଖିବା ଉଚିତ ଯେ, ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷ, ପାଇପାରିବା ଓ ନ ପାଇପାରିବା, କରିବା ଓ ନ କରିବା— ଏସବୁକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଦରକାର ।

ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ସୁତୃପ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମୀ ନ ଚାନ୍ଯଥା ଆଭ୍ଯନ୍ତରଂ ସମାଖ୍ଯାତମ୍ ଏଵମଭ୍ଯର୍ଚନଂ କ୍ରମାତ୍

ଯାହା ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ନାହିଁ, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମଭାବ ନାହିଁ; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବା ନାହିଁ । ଏଭଳି ଭାବରେ ଆନ୍ତରିକ ପୂଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କହାଯାଇଛି ।

ଆଭ୍ଯନ୍ତରାର୍ଚକାଃ ପୂଜ୍ଯା ନମସ୍କାରାଦିଭିସ୍ ତଥା ଵିରୂପା ଵିକୃତାଶ୍ଚାପି ନ ନିନ୍ଦ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ଯେମାନେ ଆନ୍ତରିକ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନମସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟ ମାନ୍ୟତାରେ ପୂଜ୍ୟ । ସେମାନେ ଯଦି ଅସ୍ଥିର କିମ୍ବା ବିକୃତ ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

ଆଭ୍ଯନ୍ତରାର୍ଚକାଃ ସର୍ଵେ ନ ପରୀକ୍ଷ୍ଯା ଵିଜାନତା ନିନ୍ଦକା ଏଵ ଦୁଃଖାର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯଲ୍ପଚେତସଃ

ସମସ୍ତ ଆନ୍ତରିକ ପୂଜାକାରୀଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେଉଁମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଲ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବେ ।

ଯଥା ଦାରୁଵନେ ରୁଦ୍ରଂ ଵିନିନ୍ଦ୍ଯ ମୁନଯଃ ପୁରା ତସ୍ମାତ୍ସେଵ୍ଯା ନମସ୍କାର୍ଯାଃ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଵିଦସ୍ ତଥା

ଯେପରି ପୁରୁଣା ସମୟରେ ମୁନିମାନେ ଦାରୁବନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ସଦା ସେବନ କରିବା ଓ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ ।

ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଵର୍ଣାଶ୍ରମପରାଯଣୈଃ

ଯେମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଯେମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି—

ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁରା ଦାରୁଵନେ ଵିଭୋ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ତଦ୍ଵନସ୍ଥାନାଂ ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍

ଏବେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୁରୁଣା ସମୟରେ ଦାରୁବନରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେଠାରେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ସେଇ ବନବାସୀ ଋଷିମାନେ ସଂପର୍କରେ ।

କଥଂ ଦାରୁଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ନୀଲଲୋହିତଃ ଵିକୃତଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଚୋର୍ଧ୍ଵରେତା ଦିଗମ୍ବରଃ

କିପରି ଭଗବାନ ନୀଳଲୋହିତ, ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଓ ଦିଗମ୍ବର ହୋଇ, ଦାରୁବନକୁ ଗଲେ?

କିଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍

ସେଇ ବନରେ ରୁଦ୍ର ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସଂପର୍କରେ କଣ ଘଟିଲା? ଦେବଦେବଙ୍କ କର୍ମ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିଦିଅ ।

ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ରୁତିସାରଵିଦାଂ ଵରଃ ଶିଲାଦସୂନୁର୍ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରାହ କିଂଚିଦ୍ଭଵଂ ହସନ୍

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଜାଣିଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିଳାଦଙ୍କ ପୁଅ ଭଗବାନ ହସି କିଛି କହିଲେ ।

ମୁନଯୋ ଦାରୁଗହନେ ତପସ୍ତେପୁଃ ସୁଦାରୁଣମ୍ ତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସଦାରତନଯାଗ୍ନଯଃ

ମୁନିମାନେ ଦାରୁବନରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ, ପୁଅମାନେ, ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ, ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ ।

ତୁଷ୍ଟୋ ରୁଦ୍ରୋ ଜଗନ୍ନାଥଶ୍ ଚେକିତାନୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ ଧୂର୍ଜଟିଃ ପରମେଶାନୋ ଭଗଵାନ୍ନୀଲଲୋହିତଃ

ତେବେ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ, ଜ୍ଞାନୀ, ବୃଷଧ୍ୱଜୀ, ଜଟାଧାରୀ, ପରମେଶ୍ୱର, ଭଗବାନ ନୀଳଲୋହିତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ଦାରୁଵନୌକସାମ୍ ପରୀକ୍ଷାର୍ଥଂ ଜଗନ୍ନାଥଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା କ୍ରୀଡଯା ଚ ସଃ

ଦାରୁବନବାସୀମାନେ କରୁଥିବା କର୍ମର ଜ୍ଞାନ କେମିତି ଅଛି ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ, ଜଗତ୍ପତି ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଖେଳର ଭାବରେ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ।

ନିଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣଜ୍ଞାନପ୍ରତିଷ୍ଠାର୍ଥଂ ଚ ଶଙ୍କରଃ ଦେଵଦାରୁଵନସ୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଜ୍ଞାନଚେତସାମ୍

ଏବଂ ଦେବଦାରୁବନରେ ଥିବା, କର୍ମଜ୍ଞାନରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଗ ଓ ନିବୃତ୍ତି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପାଇଁ ଶଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।

ଵିକୃତଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଦିଗ୍ଵାସା ଵିଷମେକ୍ଷଣଃ ମୁଗ୍ଧୋ ଦ୍ଵିହସ୍ତଃ କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗୋ ଦିଵ୍ଯଂ ଦାରୁଵନଂ ଯଯୌ

ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦିଗମ୍ବର, ଅସମାନ ଚକ୍ଷୁ, ମୂଢ଼ ଭାବରେ, ଦୁଇଟି ହାତ ଓ କଳା ଦେହ ନେଇ, ସେ ଦିବ୍ୟ ଦାରୁବନକୁ ଗଲେ ।

ମନ୍ଦସ୍ମିତଂ ଚ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମନସିଜୋଦ୍ଭଵମ୍ ଭ୍ରୂଵିଲାସଂ ଚ ଗାନଂ ଚ ଚକାରାତୀଵ ସୁଂଦରଃ

ଭଗବାନ ଅତି ସୁନ୍ଦର ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ ସହିତ, ନାରୀମାନଙ୍କ ମନରେ କାମଦେବଙ୍କ ଉତ୍ପ୍ରେରଣାରୁ ଭୌହ ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ଗୀତ ଦେଖାଇଲେ ।

ସଂପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ନାରୀଵୃନ୍ଦଂ ଵୈ ମୁହୁର୍ମୁହୁରନଙ୍ଗହା ଅନଙ୍ଗଵୃଦ୍ଧିମ୍ ଅକରୋଦ୍ ଅତୀଵ ମଧୁରାକୃତିଃ

ସେ ଆକର୍ଷକ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ପୁନିପୁନି ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଝରଣା ପାନି ଛିଟିଲେ, ତାଙ୍କର ମଧୁର ରୂପ ଦେଖି ନାରୀମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଆକର୍ଷଣ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ଅନଙ୍ଗ ନାଶକ ତାଙ୍କର ମନରେ ଆଗୁନି ଲଗାଇଲେ।

ଵନେ ତଂ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକୃତଂ ନୀଲଲୋହିତମ୍ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ପତିଵ୍ରତାଶ୍ଚାପି ତମେଵାନ୍ଵଯୁରାଦରାତ୍

ବନରେ ସେ ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଅଜଣା ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପତିନିଷ୍ଠା ଥିଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ, ଆଦର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

ଵନୋଟଜଦ୍ଵାରଗତାଶ୍ ଚ ନାର୍ଯୋ ଵିସ୍ରସ୍ତଵସ୍ତ୍ରାଭରଣା ଵିଚେଷ୍ଟାଃ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସ୍ମିତଂ ତସ୍ଯ ମୁଖାରଵିନ୍ଦାଦ୍ ଦ୍ରୁମାଲଯସ୍ଥାସ୍ ତମ୍ ଅଥାନ୍ଵଯୁସ୍ତାଃ

ବନ ଉଟାର ଦ୍ୱାରରେ ଦଢ଼ିଥିବା ନାରୀମାନେ, ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଓ ଗହଣା ଢିଲା ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଘୁରୁଥିଲେ; ସେ ମଣିମାନି ମୁହଁରୁ ହସ ଦେଖି, ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଶ୍ଚିଦ୍ଭଵଂ ନାର୍ଯୋ ମଦଘୂର୍ଣିତଲୋଚନାଃ ଵିଲାସବାହ୍ଯାସ୍ତାଶ୍ଚାପି ଭ୍ରୂଵିଲାସଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ

କିଛି ନାରୀ, ଭବଙ୍କୁ ଦେଖି, ମଦରେ ଚକ୍ଷୁ ଘୂରୁଥିଲା, ସମସ୍ତ ଲଜ୍ଜା ଭୁଲି ଭୌହରେ ଇସାରା କରି ମନ ଭାବ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

ଅଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପରା ନାର୍ଯଃ କିଂଚିତ୍ ପ୍ରହସିତାନନାଃ କିଂଚିଦ୍ ଵିସ୍ରସ୍ତଵସନାଃ ସ୍ରସ୍ତକାଞ୍ଚୀଗୁଣା ଜଗୁଃ

ତାପରେ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହଳକା ହସିଲେ, କିଛିଙ୍କର ପୋଷାକ ଢିଲା ହେଉଥିଲା, କିଛିଙ୍କର କଞ୍ଚି ଖସିଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଗୀତ ଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

କାଶ୍ଚିତ୍ତଦା ତଂ ଵିପିନେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିପ୍ରାଙ୍ଗନାଃ ସ୍ରସ୍ତନଵାଂଶୁକଂ ଵା ସ୍ଵାନ୍ସ୍ଵାନ୍ଵିଚିତ୍ରାନ୍ ଵଲଯାନ୍ପ୍ରଵିଧ୍ଯ ମଦାନ୍ଵିତା ବନ୍ଧୁଜନାଂଶ୍ ଚ ଜଗ୍ମୁଃ

ସେଇ ସମୟରେ କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନାନୀ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନୂତନ ରେଶମ ପୋଷାକ ଖସିଯାଇଥିଲା, ମଦରେ ନିଜ ନିଜ ବିଭିନ୍ନ ବାଲା ଖୋଲିଦେଇ, ନିଜ ପରିବାର ପାଖକୁ ଚଲିଗଲେ।

କାଚିତ୍ତଦା ତଂ ନ ଵିଵେଦ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଵାସନା ସ୍ରସ୍ତମହାଂଶୁକା ଚ ଶାଖାଵିଚିତ୍ରାନ୍ ଵିଟପାନ୍ପ୍ରସିଦ୍ଧାନ୍ ମଦାନ୍ଵିତା ବନ୍ଧୁଜନାଂସ୍ତଥାନ୍ଯାଃ

ଏକ ଜନାନୀ, ସେତିକି ମଦରେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ପୋଷାକ ଓ ମହା ଚାଦର ଢିଲା ହୋଇଯାଇଥିଲା; ସେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ, ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ଗଛ ଶାଖା ତଳକୁ ଚଲିଗଲେ।

କାଶ୍ଚିଜ୍ଜଗୁସ୍ତଂ ନନୃତୁର୍ ନିପେତୁଶ୍ ଚ ଧରାତଲେ ନିଷେଦୁର୍ଗଜଵଚ୍ଚାନ୍ଯା ପ୍ରୋଵାଚ ଦ୍ଵିଜପୁଙ୍ଗଵାଃ

କିଛି ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗୀତ ଗାଇଲେ, କିଛି ନୃତ୍ୟ କଲେ, କିଛି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ଅନ୍ୟାନ୍ୟେ ହାତୀ ପରି ବସିଗଲେ, କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।