ଵର୍ଷାଣାଂ ତଚ୍ଛତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଦିଵ୍ଯୋ ହ୍ଯେଷ ଵିଧିଃ ସ୍ମୃତଃ ତ୍ରୀଣ୍ଯେଵ ନିଯୁତାନ୍ଯାହୁର୍ ଵର୍ଷାଣାଂ ମାନୁଷାଣି ତୁ
ଏକଶଏ ବର୍ଷକୁ ଦିବ୍ୟ ନିୟମ ଭାବେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ୍ । ତିନି ଲକ୍ଷ ମଣିଷ ବର୍ଷ କୁହାଯାଏ ।
ଷଷ୍ଟିଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରାଣି ସଂଖ୍ଯାତାନି ତୁ ସଂଖ୍ଯଯା ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ପ୍ରାହୁଃ ସଂଖ୍ଯାଵିଦୋ ଜନାଃ
ଷଷ୍ଠି ହଜାର ଗଣାଯାଏ । ଯେମାନେ ସଂଖ୍ୟା ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ହଜାର ବୋଲି କହନ୍ତି ।
ଦିଵ୍ଯେନୈଵ ପ୍ରମାଣେନ ଯୁଗସଂଖ୍ଯାପ୍ରକଲ୍ପନମ୍ ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗଂ ନାମ ତତସ୍ତ୍ରେତା ଵିଧୀଯତେ
ଦିବ୍ୟ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ଯୁଗର ସଂଖ୍ୟା ଗଣାଯାଏ । ପ୍ରଥମେ କୃତ ଯୁଗ, ପରେ ତ୍ରେତା ଯୁଗ ହୁଏ ।
ଦ୍ଵାପରଶ୍ଚ କଲିଶ୍ଚୈଵ ଯୁଗାନ୍ଯେତାନି ସୁଵ୍ରତାଃ ଅଥ ସଂଵତ୍ସରା ଦୃଷ୍ଟା ମାନୁଷେଣ ପ୍ରମାଣତଃ
ତାପରେ ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି ଯୁଗ, ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଯୁଗ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛି । ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ମଣିଷ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଖାଯାଏ ।
କୃତସ୍ଯାଦ୍ଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ଦିଵ୍ଯମାନେନ କୀର୍ତିତମ୍ ସହସ୍ରାଣାଂ ଶତାନ୍ଯାସଂଶ୍ ଚତୁର୍ଦଶ ଚ ସଂଖ୍ଯଯା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, କୃତଯୁଗର ଦିବ୍ୟ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଅବଧି ଚାରିଶେ ହଜାର ହଜାର ଏବଂ ସହସ୍ର ଶତ ମିଶି ଏକ ଲକ୍ଷ ଚାରିଶେ ହଜାର ବର୍ଷ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ତଥାନ୍ଯାନି କୃତଂ ଯୁଗମ୍ ତଥା ଦଶସହସ୍ରାଣାଂ ଵର୍ଷାଣାଂ ଶତସଂଖ୍ଯଯା
ଏହିପରି, କୃତଯୁଗର ଅବଧି ଚାଳିଶି ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷର ଶତ ଗୁଣିତ ମିଶିଛି।
ଅଶୀତିଶ୍ ଚ ସହସ୍ରାଣି କାଲସ୍ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଯ ଚ ସପ୍ତୈଵ ନିଯୁତାନ୍ଯାହୁର୍ ଵର୍ଷାଣାଂ ମାନୁଷାଣି ତୁ
ତ୍ରେତାଯୁଗର ଅବଧି ଅଠାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ସାତ ଲକ୍ଷ ମାନବ ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵିଂଶତିଶ୍ ଚ ସହସ୍ରାଣି କାଲସ୍ତୁ ଦ୍ଵାପରସ୍ଯ ଚ ତଥା ଶତସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ତ୍ରୀଣି ସଂଖ୍ଯଯା
ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ଅବଧି କୁଡି ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଏହା ସହିତ ତିନି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ମିଶିଛି।
ଷଷ୍ଟିଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରାଣି କାଲଃ କଲିଯୁଗସ୍ଯ ତୁ ଏଵଂ ଚତୁର୍ଯୁଗଃ କାଲ ଋତେ ସଂଧ୍ଯାଂଶକାତ୍ସ୍ମୃତଃ
କଳିଯୁଗର ଅବଧି ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ; ଏଭଳି ଚାରିଯୁଗ ମିଶି, ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ବ୍ୟତୀତ ଏହି ଅବଧି ମନେ ରଖାଯାଏ।
ନିଯୁତାନ୍ଯେଵ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ ନିରଂଶାନି ତୁ ତାନି ଵୈ ଚତ୍ଵାରିଂଶତ୍ତଥା ତ୍ରୀଣି ନିଯୁତାନୀହ ସଂଖ୍ଯଯା
ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ ମୋଟ ଛଅ ଲକ୍ଷ ତିରିଶି ହଜାର ବର୍ଷ ଅଛି, ଏଉଁଠି ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଚାଳିଶି ଏବଂ ତିନି ଲକ୍ଷ ହେଉଛି।
ଵିଂଶତିଶ୍ ଚ ସହସ୍ରାଣି ସଂଧ୍ଯାଂଶଶ୍ ଚ ଚତୁର୍ଯୁଗଃ ଏଵଂ ଚତୁର୍ଯୁଗାଖ୍ଯାନାଂ ସାଧିକା ହ୍ଯେକସପ୍ତତିଃ
ଚାରିଯୁଗର ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ମୋଟ କୁଡି ହଜାର ବର୍ଷ; ଏଭଳି, ସନ୍ଧ୍ୟାଂଶ ସହିତ ଚାରିଯୁଗର ମୋଟ ଅବଧି ଏକାତରି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ହୁଏ।
କୃତତ୍ରେତାଦିଯୁକ୍ତାନାଂ ମନୋରନ୍ତରମୁଚ୍ଯତେ ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯା ଚ ଵର୍ଷାଗ୍ରେଣ ପ୍ରକୀର୍ତିତା
କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୁଗ ମିଶିଥିବା ଅବଧିକୁ ମନ୍ବନ୍ତର ବୋଲାଯାଏ; ମନ୍ବନ୍ତରର ସଂଖ୍ୟା ବର୍ଷ ଆରମ୍ଭରେ କହାଯାଇଛି।
ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟ୍ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଷାଣାଂ ମାନୁଷେଣ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ସପ୍ତଷଷ୍ଟିସ୍ତଥାନ୍ଯାନି ନିଯୁତାନ୍ଯଧିକାନି ତୁ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏକ ମନ୍ବନ୍ତରର ଅବଧି ତିରିଶି କୋଟି ମାନବ ବର୍ଷ ଏବଂ ଏହା ସହିତ ସତଷଠି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଅଧିକ ଅଛି।
ଵିଂଶତିଶ୍ ଚ ସହସ୍ରାଣି କାଲୋ ଽଯମ୍ ଅଧିକଂ ଵିନା ମନ୍ଵନ୍ତରସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯୈଷା ଲୈଙ୍ଗେ ଽସ୍ମିନ୍କୀର୍ତିତା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଏଠାରେ ଅଧିକ ଅବଧି କୁଡି ହଜାର ବର୍ଷ ବ୍ୟତୀତ; ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରର ସଂଖ୍ୟା ଲିଙ୍ଗ ପୁରାଣରେ କହାଯାଇଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ଚତୁର୍ଯୁଗସ୍ଯ ଚ ତଥା ଵର୍ଷସଂଖ୍ଯା ପ୍ରକୀର୍ତିତା ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରଂ ଵୈ କଲ୍ପଶ୍ଚୈକୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି, ଚାରିଯୁଗର ବର୍ଷ ସଂଖ୍ୟା କହାଯାଇଛି; ଏକ ହଜାର ଚାରିଯୁଗ ମିଶି ଏକ କଳ୍ପ ହୁଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।
ନିଶାନ୍ତେ ସୃଜତେ ଲୋକାନ୍ ନଶ୍ଯନ୍ତେ ନିଶି ଜନ୍ତଵଃ ତତ୍ର ଵୈମାନିକାନାଂ ତୁ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିକୋଟଯଃ
ରାତି ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ରାତିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନଶ୍ୱର ହୁଅନ୍ତି। ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଅଠାଇଶି କୋଟି ଅଛି।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ଵୈ ସଂଖ୍ଯା ସାନ୍ତରେଷୁ ଯଥାତଥା ତ୍ରୀଣି କୋଟିଶତାନ୍ଯାସନ୍ କୋଟ୍ଯୋ ଦ୍ଵିନଵତିସ୍ ତଥା
ମନ୍ବନ୍ତରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସଂଖ୍ୟା ଏଭଳି: ତିନି ଶତ କୋଟି ଏବଂ ବିରାନବେ କୋଟି ଅଛି।
କଲ୍ପେ ଽତୀତେ ତୁ ଵୈ ଵିପ୍ରାଃ ସହସ୍ରାଣାଂ ତୁ ସପ୍ତତିଃ ପୁନସ୍ତଥାଷ୍ଟସାହସ୍ରଂ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ସମାସତଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପୂର୍ବ କଳ୍ପରେ ସତର ହଜାର ଏବଂ ପୁଣି ଆଠି ହଜାର ସମସ୍ତଠାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଥିଲା।
କଲ୍ପାଵସାନିକାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଲଯେ ସମୁପସ୍ଥିତେ ମହର୍ଲୋକାତ୍ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯେତେ ଜନଲୋକଂ ଜନାସ୍ତତଃ
କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଯେଉଁମାନେ ରହିଯାନ୍ତି, ପ୍ରଳୟ ଆସିଲେ ସେମାନେ ମହର୍ଲୋକ ଛାଡ଼ି ଜନଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
କୋଟୀନାଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତୁ ଅଷ୍ଟୌ କୋଟିଶତାନି ତୁ ଦ୍ଵିଷଷ୍ଟିଶ୍ ଚ ତଥା କୋଟ୍ଯୋ ନିଯୁତାନି ଚ ସପ୍ତତିଃ
ଦୁଇ ହଜାର କୋଟି, ଏଠାରେ ଆଠି ଶତ କୋଟି, ଦୁଇଷଠି କୋଟି ଏବଂ ସତର ଲକ୍ଷ ନିୟୁତି ଅଛି।
କଲ୍ପାର୍ଧସଂଖ୍ଯା ଦିଵ୍ଯା ଵୈ କଲ୍ପମେଵଂ ତୁ କଲ୍ପଯେତ୍ କଲ୍ପାନାଂ ଵୈ ସହସ୍ରଂ ତୁ ଵର୍ଷମେକମଜସ୍ଯ ତୁ
କଳ୍ପର ଅର୍ଧ ସଂଖ୍ୟା ଦିବ୍ୟ ଭାବେ ଏଭଳି ହିସାବ କରାଯାଏ; ଏକ ହଜାର କଳ୍ପ ମିଶି ଅଜନ୍ମାର ଏକ ବର୍ଷ ହୁଏ।
ଵର୍ଷାଣାମଷ୍ଟସାହସ୍ରଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯୁଗମ୍ ସଵନଂ ଯୁଗସାହସ୍ରଂ ସର୍ଵଦେଵୋଦ୍ଭଵସ୍ଯ ତୁ
ଆଠି ହଜାର ବର୍ଷ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମ ଯୁଗ; ସବନ ଯୁଗର ଏକ ହଜାର ମିଶି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ହୁଏ।
ସଵନାନାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁ ତ୍ରିଵିଧଂ ତ୍ରିଗୁଣଂ ତଥା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତୁ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତଃ କାଲଃ କାଲାତ୍ମନଃ ପ୍ରଭୋ
ଏହିପରି, ତିନି ପ୍ରକାର ଓ ତିନି ଗୁଣରେ ବିଭକ୍ତ ହଜାର ହଜାର ଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି; ସେପରି, କାଳର ଅବତାର ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମୟ ବି ଏଭଳି ଘୋଷିତ ହୋଇଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଭଵୋଦ୍ଭଵସ୍ତପଶ୍ଚୈଵ ଭଵ୍ଯୋ ରମ୍ଭଃ କ୍ରତୁଃ ପୁନଃ ଋତୁର୍ଵହ୍ନିର୍ହଵ୍ଯଵାହଃ ସାଵିତ୍ରଃ ଶୁଦ୍ଧ ଏଵ ଚ
ସୃଷ୍ଟି, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ତପସ୍ୟା ଅଛି; ଏହିପରି, ଭବିଷ୍ୟତ, ଫୁଲିବା, ପୁନି ଯଜ୍ଞ, ଋତୁ, ଅଗ୍ନି, ହବି ନେଇଯିବା ଅଗ୍ନି, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଉଶିକଃ କୁଶିକଶ୍ଚୈଵ ଗାନ୍ଧାରୋ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ଋଷଭଶ୍ ଚ ତଥା ଷଡ୍ଜୋ ମଜ୍ଜାଲୀଯଶ୍ ଚ ମଧ୍ଯମଃ
ଉଶିକ, କୁଶିକ, ଗାନ୍ଧାର, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଋଷଭ, ଷଡ୍ଜ, ମଜ୍ଜାଳୀୟ ଓ ମଧ୍ୟମ ଅଛନ୍ତି।
ଵୈରାଜୋ ଵୈ ନିଷାଦଶ୍ ଚ ମୁଖ୍ଯୋ ଵୈ ମେଘଵାହନଃ ପଞ୍ଚମଶ୍ଚିତ୍ରକଶ୍ଚୈଵ ଆକୂତିର୍ ଜ୍ଞାନ ଏଵ ଚ
ବୈରାଜ, ନିଷାଦ, ପ୍ରଧାନ ମେଘବାହନ, ପଞ୍ଚମ ଚିତ୍ରକ, ଆକୂତି ଓ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ମନଃ ସୁଦର୍ଶୋ ବୃଂହଶ୍ ଚ ତଥା ଵୈ ଶ୍ଵେତଲୋହିତଃ ରକ୍ତଶ୍ ଚ ପୀତଵାସାଶ୍ ଚ ଅସିତଃ ସର୍ଵରୂପକଃ
ମନ, ସୁଦର୍ଶ, ବୃଂହ, ଶ୍ୱେତଲୋହିତ, ରକ୍ତ, ପିତାବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଅସିତ ଓ ସମସ୍ତ ରୂପର ଧାରୀ ଅଛନ୍ତି।
ଏଵଂ କଲ୍ପାସ୍ତୁ ସଂଖ୍ଯାତା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରାଣି କଲ୍ପାନାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି, ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରାଯାଇଛି; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୋଟି କୋଟି ହଜାର କଳ୍ପ ଅଛି।
ଗତାନି ତାଵଚ୍ଛେଷାଣି ଅହର୍ନିଶ୍ଯାନି ଵୈ ପୁନଃ ପରାନ୍ତେ ଵୈ ଵିକାରାଣି ଵିକାରଂ ଯାନ୍ତି ଵିଶ୍ଵତଃ
ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ଦିନ ଓ ରାତି ଚାଲିଗଲା; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୟର ଶେଷରେ, ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସବୁଠାରୁ ନିଜ ମୂଳକୁ ଫେରିଯାଏ।
ଵିକାରସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯାଜ୍ଞାଵଶେନୈଵ ତୁ ସଂହୃତିଃ ସଂହୃତେ ତୁ ଵିକାରେ ଚ ପ୍ରଧାନେ ଚାତ୍ମନି ସ୍ଥିତେ
ଶିବଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଲୟ ହୁଏ; ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲୟ ହେଲେ, ପ୍ରଧାନ ଓ ଆତ୍ମା ଅବିକଳ ରହିଯାନ୍ତି।