ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ନିତ୍ଯୋ ଵିଶୁଦ୍ଧୋ ବୁଦ୍ଧଶ୍ ଚ ନିଷ୍କଲଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ ତ୍ଵଯୋକ୍ତୋ ମୁକ୍ତିଦଃ କିଂ ଵା ନିଷ୍କଲଶ୍ଚେତ୍କରୋତି କିମ୍

ପରମେଶ୍ୱର ସଦା ଅବିନାଶୀ, ଶୁଦ୍ଧ, ଜାଗୃତ ଓ ଅଖଣ୍ଡ । ତୁମେ କହିଛ, ସେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ ଅଖଣ୍ଡ, ତେବେ ସେ କଣ କରନ୍ତି ?

କାଲଃ କରୋତି ସକଲଂ କାଲଂ କଲଯତେ ସଦା ନିଷ୍କଲଂ ଚ ମନଃ ସର୍ଵଂ ମନ୍ଯତେ ସୋ ଽପି ନିଷ୍କଲଃ

ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଘଟଣା କାଳ କରେ; କାଳ ସଦା କାଳକୁ ମାପେ । ମନ ସମସ୍ତ କଥା ଭାବେ, ଅଖଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଅଖଣ୍ଡ ।

କର୍ମଣା ତସ୍ଯ ଚୈଵେହ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ କିମତ୍ର ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ମୂର୍ତ୍ଯଷ୍ଟକମିଦଂ ଜଗତ୍

ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତିଆରି ହୋଇଛି । ତେବେ ଦେବଦେବଙ୍କର ଏହି ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଜଗତ କଣ ?

ଵିନାକାଶଂ ଜଗନ୍ନୈଵ ଵିନା କ୍ଷ୍ମାଂ ଵାଯୁନା ଵିନା ତେଜସା ଵାରିଣା ଚୈଵ ଯଜମାନଂ ତଥା ଵିନା

ଆକାଶ ବିନା ଜଗତ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀ ବିନା, ବାୟୁ ବିନା, ଅଗ୍ନି ବିନା, ଜଳ ବିନା ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ବିନା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ।

ଭାନୁନା ଶଶିନା ଲୋକସ୍ ତସ୍ଯୈତାସ୍ତନଵଃ ପ୍ରଭୋଃ ଵିଚାରତସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଥୂଲମେତଚ୍ଚରାଚରମ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ଲୋକ ନାହିଁ । ଏହିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ରୂପ; ଏପରି ଭାବିଲେ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ମହାରୂପ ।

ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଵଦନ୍ତି ଋଷଯୋ ଯନ୍ନ ଵାଚ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଯତୋ ଵାଚୋ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ଅପ୍ରାପ୍ଯ ମନସା ସହ

ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ସୂକ୍ଷ୍ମକୁ କହନ୍ତି, ସେଠାକୁ କହିହେବା ଯାଏନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ ଶବ୍ଦ ଓ ମନ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନାହିଁ, ସେଠାରୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି ।

ଆନନ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ନ ବିଭେତି କୁତଶ୍ଚନ ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ତଥା ତସ୍ମାଜ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵାନନ୍ଦଂ ପିନାକିନଃ

ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦକୁ ଜାଣିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ କେହିଁଠୁ କୌଣସି ଭୟ କରେନାହିଁ; ଏହିପରି, ପିନାକଧାରୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦକୁ ଜାଣିଲେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ ।

ଵିଭୂତଯଶ୍ ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ମତ୍ଵା ସର୍ଵତ୍ର ଭାଵତଃ ସର୍ଵଂ ରୁଦ୍ର ଇତି ପ୍ରାହୁର୍ ମୁନଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ

ରୁଦ୍ରଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖି, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ମୁନିମାନେ କହନ୍ତି, 'ସମସ୍ତ କିଛି ରୁଦ୍ର' ।

ନମସ୍କାରେଣ ସତତଂ ଗୌରଵାତ୍ପରମେଷ୍ଠିନଃ ସର୍ଵଂ ତୁ ଖଲ୍ଵିଦଂ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵୋ ଵୈ ରୁଦ୍ର ଈଶ୍ଵରଃ

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ କିଛି ରୁଦ୍ର ଇଶ୍ୱର ।

ପୁରୁଷୋ ଵୈ ମହାଦେଵୋ ମହେଶାନଃ ପରଃ ଶିଵଃ ଏଵଂ ଵିଭୁର୍ଵିନିର୍ଦିଷ୍ଟୋ ଧ୍ଯାନଂ ତତ୍ରୈଵ ଚିନ୍ତନମ୍

ପୁରୁଷ ହେଉଛନ୍ତି ମହାଦେବ, ମହେଶ୍ୱର, ପରମ ଶିବ । ଏହିପରି ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ତାଙ୍କୁ ମନେ କରିବା ।

ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହେଣ ମାର୍ଗେଣ ଵିଚାର୍ଯାଲୋକ୍ଯ ସୁଵ୍ରତ ସଂସାରହେତୁଃ ସଂସାରୋ ମୋକ୍ଷହେତୁଶ୍ ଚ ନିର୍ଵୃତିଃ

ଚାରିପ୍ରକାର ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ହେ ସୁବ୍ରତ, ବିଚାର କରି ଦେଖିଲେ, ସଂସାରର କାରଣ ହେଉଛି ସଂସାର, ମୁକ୍ତିର କାରଣ ହେଉଛି ନିର୍ବାଣ ।

ଚତୁର୍ଵ୍ଯୂହଃ ସମାଖ୍ଯାତଶ୍ ଚିନ୍ତକସ୍ଯେହ ଯୋଗିନଃ ଚିନ୍ତା ବହୁଵିଧା ଖ୍ଯାତା ସୈକତ୍ର ପରମେଷ୍ଠିନା

ଏଠାରେ ଧ୍ୟାନୀ ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଚାରିପ୍ରକାର ବିଭାଗ କହାଯାଇଛି; ଅନେକ ପ୍ରକାର ଧ୍ୟାନ ଜଣାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରେ ।

ସୁନିଷ୍ଠେତ୍ଯତ୍ର କଥିତା ରୁଦ୍ରଂ ରୌଦ୍ରୀ ନ ସଂଶଯଃ ଐନ୍ଦ୍ରୀ ଚେନ୍ଦ୍ରେ ତଥା ସୌମ୍ଯା ସୋମେ ନାରାଯଣେ ତଥା

ଏଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହାଯାଇଛି, ରୌଦ୍ରୀରେ ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ରରେ ଐନ୍ଦ୍ରୀ, ସୋମରେ ସୌମ୍ୟା ଏବଂ ନାରାୟଣରେ ନାରାୟଣୀ ଅଛନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ସୂର୍ଯେ ଵହ୍ନୌ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵତ୍ରୈଵଂ ଵିଚାରତଃ ସୈଵାହଂ ସୋ ଽହମିତ୍ଯେଵଂ ଦ୍ଵିଧା ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଭାଵତଃ

ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଭାବିଲେ, ମନରେ ଏହି ଭାବକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ କରିବା ଉଚିତ— 'ସେ ମୁଁ, ମୁଁ ସେ' ।

ଭକ୍ତୋ ଽସୌ ନାସ୍ତି ଯସ୍ତସ୍ମାଚ୍ ଚିନ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମୀ ନ ସଂଶଯଃ ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମମଯଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍ ପୂର୍ଵଂ ଵିପ୍ର ଚରାଚରମ୍

ଏହି ଭାବନା ଯାହା ପାଖରେ ନାହିଁ, ସେ ଭକ୍ତ ନୁହେଁ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ, ଏମିତି ଲୋକଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ବ୍ରହ୍ମମୟ ହୁଏ ନାହିଁ । ଏହିପରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଭରିତ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କର ।

ଚରାଚରଵିଭାଗଂ ଚ ତ୍ଯଜେଦଭିମତଂ ସ୍ମରନ୍ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମ୍ ଅଲଭ୍ଯଂ ଚ କୃତ୍ଯଂ ଚାକୃତ୍ଯମେଵ ଚ

ଚର ଓ ଅଚର ବେଦାଭେଦକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ, ମନରେ ରଖିବା ଉଚିତ ଯେ, ଆସକ୍ତି ଓ ଦ୍ୱେଷ, ପାଇପାରିବା ଓ ନ ପାଇପାରିବା, କରିବା ଓ ନ କରିବା— ଏସବୁକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଦରକାର ।

ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ସୁତୃପ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମୀ ନ ଚାନ୍ଯଥା ଆଭ୍ଯନ୍ତରଂ ସମାଖ୍ଯାତମ୍ ଏଵମଭ୍ଯର୍ଚନଂ କ୍ରମାତ୍

ଯାହା ମନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ନାହିଁ, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମଭାବ ନାହିଁ; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବା ନାହିଁ । ଏଭଳି ଭାବରେ ଆନ୍ତରିକ ପୂଜାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କହାଯାଇଛି ।

ଆଭ୍ଯନ୍ତରାର୍ଚକାଃ ପୂଜ୍ଯା ନମସ୍କାରାଦିଭିସ୍ ତଥା ଵିରୂପା ଵିକୃତାଶ୍ଚାପି ନ ନିନ୍ଦ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ଯେମାନେ ଆନ୍ତରିକ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନମସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟ ମାନ୍ୟତାରେ ପୂଜ୍ୟ । ସେମାନେ ଯଦି ଅସ୍ଥିର କିମ୍ବା ବିକୃତ ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ କେବେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

ଆଭ୍ଯନ୍ତରାର୍ଚକାଃ ସର୍ଵେ ନ ପରୀକ୍ଷ୍ଯା ଵିଜାନତା ନିନ୍ଦକା ଏଵ ଦୁଃଖାର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯଲ୍ପଚେତସଃ

ସମସ୍ତ ଆନ୍ତରିକ ପୂଜାକାରୀଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେଉଁମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅଲ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବେ ।

ଯଥା ଦାରୁଵନେ ରୁଦ୍ରଂ ଵିନିନ୍ଦ୍ଯ ମୁନଯଃ ପୁରା ତସ୍ମାତ୍ସେଵ୍ଯା ନମସ୍କାର୍ଯାଃ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଵିଦସ୍ ତଥା

ଯେପରି ପୁରୁଣା ସମୟରେ ମୁନିମାନେ ଦାରୁବନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିଲେ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ସଦା ସେବନ କରିବା ଓ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ ।

ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଵର୍ଣାଶ୍ରମପରାଯଣୈଃ

ଯେମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ଯେମାନେ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି—

ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ପୁରା ଦାରୁଵନେ ଵିଭୋ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ତଦ୍ଵନସ୍ଥାନାଂ ତପସା ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍

ଏବେ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ପୁରୁଣା ସମୟରେ ଦାରୁବନରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସେଠାରେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ସେଇ ବନବାସୀ ଋଷିମାନେ ସଂପର୍କରେ ।

କଥଂ ଦାରୁଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭଗଵାନ୍ନୀଲଲୋହିତଃ ଵିକୃତଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଚୋର୍ଧ୍ଵରେତା ଦିଗମ୍ବରଃ

କିପରି ଭଗବାନ ନୀଳଲୋହିତ, ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ଓ ଦିଗମ୍ବର ହୋଇ, ଦାରୁବନକୁ ଗଲେ?

କିଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଂ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍

ସେଇ ବନରେ ରୁଦ୍ର ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସଂପର୍କରେ କଣ ଘଟିଲା? ଦେବଦେବଙ୍କ କର୍ମ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିଦିଅ ।

ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ରୁତିସାରଵିଦାଂ ଵରଃ ଶିଲାଦସୂନୁର୍ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରାହ କିଂଚିଦ୍ଭଵଂ ହସନ୍

ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ଜାଣିଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶିଳାଦଙ୍କ ପୁଅ ଭଗବାନ ହସି କିଛି କହିଲେ ।

ମୁନଯୋ ଦାରୁଗହନେ ତପସ୍ତେପୁଃ ସୁଦାରୁଣମ୍ ତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସଦାରତନଯାଗ୍ନଯଃ

ମୁନିମାନେ ଦାରୁବନରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ, ପୁଅମାନେ, ଓ ଅଗ୍ନି ସହିତ, ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ ।

ତୁଷ୍ଟୋ ରୁଦ୍ରୋ ଜଗନ୍ନାଥଶ୍ ଚେକିତାନୋ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ ଧୂର୍ଜଟିଃ ପରମେଶାନୋ ଭଗଵାନ୍ନୀଲଲୋହିତଃ

ତେବେ ରୁଦ୍ର, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ, ଜ୍ଞାନୀ, ବୃଷଧ୍ୱଜୀ, ଜଟାଧାରୀ, ପରମେଶ୍ୱର, ଭଗବାନ ନୀଳଲୋହିତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ।

ପ୍ରଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣଂ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାତୁଂ ଦାରୁଵନୌକସାମ୍ ପରୀକ୍ଷାର୍ଥଂ ଜଗନ୍ନାଥଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା କ୍ରୀଡଯା ଚ ସଃ

ଦାରୁବନବାସୀମାନେ କରୁଥିବା କର୍ମର ଜ୍ଞାନ କେମିତି ଅଛି ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ, ଜଗତ୍ପତି ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଖେଳର ଭାବରେ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଲେ ।

ନିଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣଜ୍ଞାନପ୍ରତିଷ୍ଠାର୍ଥଂ ଚ ଶଙ୍କରଃ ଦେଵଦାରୁଵନସ୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଜ୍ଞାନଚେତସାମ୍

ଏବଂ ଦେବଦାରୁବନରେ ଥିବା, କର୍ମଜ୍ଞାନରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଗ ଓ ନିବୃତ୍ତି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ପାଇଁ ଶଙ୍କର ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।