ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଗନ୍ଧଂ ପୁଷ୍ପଂ ତଥା ଧୂପଂ ଦୀପମନ୍ନଂ କ୍ରମେଣ ତୁ ତୋଯଂ ସୁଗନ୍ଧିତଂ ଚୈଵ ପୁନରାଚମନୀଯକମ୍

ତାପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ଭୋଜନ, ପୁନି ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଓ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।

ମୁକୁଟଂ ଚ ଶୁଭଂ ଛନ୍ନଂ ତଥା ଵୈ ଭୂଷଣାନି ଚ ଦାପଯେତ୍ପ୍ରଣଵେନୈଵ ମୁଖଵାସାଦିକାନି ଚ

ଏହାପରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଢାକା ମୁକୁଟ, ଭୂଷଣ ଓ ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ ମୁଖସୁଗନ୍ଧି ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।

ତତଃ ସ୍ଫଟିକସଂକାଶଂ ଦେଵଂ ନିଷ୍କଲମକ୍ଷରମ୍ କାରଣଂ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ସର୍ଵଲୋକମଯଂ ପରମ୍

ତାପରେ ସ୍ଫଟିକ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଅଖଣ୍ଡ, ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କର କାରଣ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ପରମ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ ଋଷିଦେଵୈର୍ ଅଗୋଚରମ୍ ଵେଦଵିଦ୍ଭିର୍ ହି ଵେଦାନ୍ତୈସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଗୋଚରମିତି ଶ୍ରୁତିଃ

ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷି ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ବେଦ ଏହିପରି କହେ।

ଆଦିମଧ୍ଯାନ୍ତରହିତଂ ଭେଷଜଂ ଭଵରୋଗିଣାମ୍ ଶିଵତତ୍ତ୍ଵମିତି ଖ୍ଯାତଂ ଶିଵଲିଙ୍ଗେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍

ଯିଏ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ସଂସାର ଦୁଃଖର ଔଷଧ, ଶିବତତ୍ତ୍ୱ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।

ପ୍ରଣଵେନୈଵ ମନ୍ତ୍ରେଣ ପୂଜଯେଲ୍ଲିଙ୍ଗମୂର୍ଧନି ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଜପେଚ୍ଚ ଵିଧିନା ନମସ୍କାରଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍

ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗର ଶିରେ ପୂଜା କରିବା, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢିବା, ନମସ୍କାର ଓ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଥ ପୁଷ୍ପାଣି ପାଦଯୋସ୍ତୁ ଵିକୀର୍ଯ ଚ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ ଦେଵେଶମ୍ ଆତ୍ମନ୍ଯାରୋପଯେଚ୍ଛିଵମ୍

ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଓ ଚରଣ ତଳେ ଫୁଲ ଛିଟିଏ, ଦେବେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ନିଜ ମନରେ ବିରାଜିତ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ସଂକ୍ଷିପ୍ଯ କଥିତଂ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚନମନୁତ୍ତମମ୍ ଆଭ୍ଯନ୍ତରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଲିଙ୍ଗାର୍ଚନମିହାଦ୍ଯ ତେ

ଏଭଳି ଲିଙ୍ଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଜା ସଂକ୍ଷେପରେ କହାଗଲା; ଏବେ ମୁଁ ତୋତେ ଏଠାରେ ଆନ୍ତରିକ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନ ବିଷୟରେ କହିବି।

ଆଗ୍ନେଯଂ ସୌରମମୃତଂ ବିମ୍ବଂ ଭାଵ୍ଯଂ ତତୋପରି ଗୁଣତ୍ରଯଂ ଚ ହୃଦଯେ ତଥା ଚାତ୍ମତ୍ରଯଂ କ୍ରମାତ୍

ଅଗ୍ନିମୟ, ସୂର୍ୟମୟ ଓ ଅମୃତ ଚକ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ଉପରେ ହୃଦୟରେ ତିନି ଗୁଣ ଓ ପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତିନି ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ତସ୍ଯୋପରି ମହାଦେଵଂ ନିଷ୍କଲଂ ସକଲାକୃତିମ୍ କାନ୍ତାର୍ଧରୂଢଦେହଂ ଚ ପୂଜଯେଦ୍ଧ୍ଯାନଵିଦ୍ଯଯା

ଏହା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ବିଦ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମହାଦେବଙ୍କୁ, ନିରାକାର ଓ ସମସ୍ତ ଆକାରର ଥିବା, ଜନନୀଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଥିବା ଦେହକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ତତୋ ବହୁଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ତତ୍ରାସ୍ତି ଚେଦ୍ଯତଃ ଚିନ୍ତକସ୍ଯ ତତଶ୍ଚିନ୍ତା ଅନ୍ଯଥା ନୋପପଦ୍ଯତେ

ଏହିଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି, ତାହା ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ ନାହିଁ।

ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯେଯଂ ତଥା ଧ୍ଯାନଂ ଯଜମାନଃ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ ସ୍ମରେତ୍ତନ୍ନାନ୍ଯଥା ଜାତୁ ବୁଧ୍ଯତେ ପୁରୁଷସ୍ଯ ହ

ସେହିପରି, ଯଜମାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ମନେ ରଖି ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ନାହିଁଲେ ମଣିଷର ଜ୍ଞାନ ଜାଗୃତ ହୁଏ ନାହିଁ।

ପୁରେ ଶେତେ ପୁରଂ ଦେହଂ ତସ୍ମାତ୍ପୁରୁଷ ଉଚ୍ଯତେ ଯାଜ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜତେ ଯଜମାନସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ

ଯିଏ ଦେହର ନଗରରେ ବସିଥାଏ, ସେହିପାଇଁ ତାକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯାଜ୍ୟଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରାଯାଏ, ଏବଂ ପୂଜାକାରୀ ଯଜମାନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଧ୍ଯେଯୋ ମହେଶ୍ଵରୋ ଧ୍ଯାନଂ ଚିନ୍ତନଂ ନିର୍ଵୃତିଃ ଫଲମ୍ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷେଶାନଂ ଯାଥାତଥ୍ଯଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ଚିନ୍ତନ, ଏହାର ଫଳ ହେଉଛି ମୋକ୍ଷ। ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷଙ୍କ ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ।

ଇହ ଷଡ୍ଵିଂଶକୋ ଧ୍ଯେଯୋ ଧ୍ଯାତା ଵୈ ପଞ୍ଚଵିଂଶକଃ ଚତୁର୍ଵିଂଶକମ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ମହଦାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ସପ୍ତ ଚ

ଏଠାରେ ଛବିଶିତମକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ପଚିଶିତମ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଚବିଶିତମ, ଏବଂ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ସାତଟି।

ମହାଂସ୍ ତଥା ତ୍ଵହଙ୍କାରଂ ତନ୍ମାତ୍ରଂ ପଞ୍ଚକଂ ପୁନଃ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପଞ୍ଚୈଵ ତଥା ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ

ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ତାପରେ ଅହଂକାର, ପୁନି ପାଞ୍ଚଟି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ, ପାଞ୍ଚଟି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ବୁଦ୍ଧିେନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଛି ।

ମନଶ୍ ଚ ପଞ୍ଚ ଭୂତାନି ଶିଵଃ ଷଡ୍ଵିଂଶକସ୍ତତଃ ସ ଏଵ ଭର୍ତା କର୍ତା ଚ ଵିଧେରପି ମହେଶ୍ଵରଃ

ମନ ଏବଂ ପାଞ୍ଚଟି ମୂଳ ଭୂତ ମିଶି, ଏହିପରି ଶିବ ଛବିଶିତମ ହୁଅନ୍ତି । ସେଉଁଠି ସେ ଏକମାତ୍ର ପାଳକ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଉପରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ରୁଦ୍ରୋ ଽସୌ ଜନଯାମାସ ଶଙ୍କରଃ ଵିଶ୍ଵାଧିକଶ୍ ଚ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵିଶ୍ଵରୂପ ଇତି ସ୍ମୃତଃ

ଶଙ୍କର, ଯିଏ ରୁଦ୍ର, ସେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ସ୍ମୃତ ।

ଵିନା ଯଥା ହି ପିତରଂ ମାତରଂ ତନଯାସ୍ତ୍ଵିହ ନ ଜାଯନ୍ତେ ତଥା ସୋମଂ ଵିନା ନାସ୍ତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍

ଯେପରି ଏଠାରେ ପିତା ଓ ମାଆ ବିନା ସନ୍ତାନ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ସୋମ ବିନା ତିନି ଜଗତ ରହିପାରେନାହିଁ ।

କର୍ତା ଯଦି ମହାଦେଵଃ ପରମାତ୍ମା ମହେଶ୍ଵରଃ ତଥା କାରଯିତା ଚୈଵ କୁର୍ଵତୋ ଽଲ୍ପାତ୍ମନସ୍ ତଥା

ଯଦି ମହାଦେବ, ପରମାତ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର କର୍ତ୍ତା, ତେବେ ସେ ଅଳ୍ପ ଆତ୍ମାମାନେ କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟର କାରଣ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ।

ନିତ୍ଯୋ ଵିଶୁଦ୍ଧୋ ବୁଦ୍ଧଶ୍ ଚ ନିଷ୍କଲଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ ତ୍ଵଯୋକ୍ତୋ ମୁକ୍ତିଦଃ କିଂ ଵା ନିଷ୍କଲଶ୍ଚେତ୍କରୋତି କିମ୍

ପରମେଶ୍ୱର ସଦା ଅବିନାଶୀ, ଶୁଦ୍ଧ, ଜାଗୃତ ଓ ଅଖଣ୍ଡ । ତୁମେ କହିଛ, ସେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ ଅଖଣ୍ଡ, ତେବେ ସେ କଣ କରନ୍ତି ?

କାଲଃ କରୋତି ସକଲଂ କାଲଂ କଲଯତେ ସଦା ନିଷ୍କଲଂ ଚ ମନଃ ସର୍ଵଂ ମନ୍ଯତେ ସୋ ଽପି ନିଷ୍କଲଃ

ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଘଟଣା କାଳ କରେ; କାଳ ସଦା କାଳକୁ ମାପେ । ମନ ସମସ୍ତ କଥା ଭାବେ, ଅଖଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଅଖଣ୍ଡ ।

କର୍ମଣା ତସ୍ଯ ଚୈଵେହ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ କିମତ୍ର ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ମୂର୍ତ୍ଯଷ୍ଟକମିଦଂ ଜଗତ୍

ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତିଆରି ହୋଇଛି । ତେବେ ଦେବଦେବଙ୍କର ଏହି ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି ଜଗତ କଣ ?

ଵିନାକାଶଂ ଜଗନ୍ନୈଵ ଵିନା କ୍ଷ୍ମାଂ ଵାଯୁନା ଵିନା ତେଜସା ଵାରିଣା ଚୈଵ ଯଜମାନଂ ତଥା ଵିନା

ଆକାଶ ବିନା ଜଗତ ନାହିଁ; ପୃଥିବୀ ବିନା, ବାୟୁ ବିନା, ଅଗ୍ନି ବିନା, ଜଳ ବିନା ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା ବିନା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ।

ଭାନୁନା ଶଶିନା ଲୋକସ୍ ତସ୍ଯୈତାସ୍ତନଵଃ ପ୍ରଭୋଃ ଵିଚାରତସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ସ୍ଥୂଲମେତଚ୍ଚରାଚରମ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ବିନା ଲୋକ ନାହିଁ । ଏହିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ରୂପ; ଏପରି ଭାବିଲେ, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ମହାରୂପ ।

ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଵଦନ୍ତି ଋଷଯୋ ଯନ୍ନ ଵାଚ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଯତୋ ଵାଚୋ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ଅପ୍ରାପ୍ଯ ମନସା ସହ

ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ ସୂକ୍ଷ୍ମକୁ କହନ୍ତି, ସେଠାକୁ କହିହେବା ଯାଏନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ ଶବ୍ଦ ଓ ମନ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନାହିଁ, ସେଠାରୁ ଫେରିଯାଆନ୍ତି ।

ଆନନ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ନ ବିଭେତି କୁତଶ୍ଚନ ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ତଥା ତସ୍ମାଜ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵାନନ୍ଦଂ ପିନାକିନଃ

ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦକୁ ଜାଣିଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ କେହିଁଠୁ କୌଣସି ଭୟ କରେନାହିଁ; ଏହିପରି, ପିନାକଧାରୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦକୁ ଜାଣିଲେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ ।

ଵିଭୂତଯଶ୍ ଚ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ମତ୍ଵା ସର୍ଵତ୍ର ଭାଵତଃ ସର୍ଵଂ ରୁଦ୍ର ଇତି ପ୍ରାହୁର୍ ମୁନଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ

ରୁଦ୍ରଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖି, ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ମୁନିମାନେ କହନ୍ତି, 'ସମସ୍ତ କିଛି ରୁଦ୍ର' ।

ନମସ୍କାରେଣ ସତତଂ ଗୌରଵାତ୍ପରମେଷ୍ଠିନଃ ସର୍ଵଂ ତୁ ଖଲ୍ଵିଦଂ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵୋ ଵୈ ରୁଦ୍ର ଈଶ୍ଵରଃ

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ନମସ୍କାର କରି, ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତ କିଛି ରୁଦ୍ର ଇଶ୍ୱର ।