ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଯଦାଚରେତ୍ତପଶ୍ଚାଯଂ ସର୍ଵଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଵିଵର୍ଜିତମ୍ ତଦା ସ ମୁକ୍ତୋ ମନ୍ତଵ୍ଯଃ ପକ୍ଵଂ ଫଲମିଵ ସ୍ଥିତଃ

ଯେତେବେଳେ କେହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ମୁକ୍ତ ବୋଲି ମନ୍ତବ୍ୟ, ପକା ଫଳ ପରି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ।

ଏକାହଂ ଯଃ ପୁମାନ୍ସମ୍ଯକ୍ ଚରେତ୍ପାଶୁପତଵ୍ରତମ୍ ନ ସାଂଖ୍ଯେ ପଞ୍ଚରାତ୍ରେ ଵା ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଗତିଂ କଦା

ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଏକ ଦିନ ପାଶୁପତ ବ୍ରତକୁ ଠିକ ଭାବରେ ପାଳନ କରେ, ସେ ସାଂଖ୍ୟ କିମ୍ବା ପଞ୍ଚରାତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵୈ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଅଵତାରେଷୁ ଲକ୍ଷଣମ୍ ମନ୍ଵାଦିକୃଷ୍ଣପର୍ଯନ୍ତମ୍ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଦ୍ ଯୁଗକ୍ରମାତ୍

ଏଭଳି ମୁଁ ମନୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୃଷ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଠାଇଶ ଯୁଗର ଅନୁକ୍ରମରେ ଅବତାରମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ବିବରଣା କରିଛି।

ତତ୍ର ଶ୍ରୁତିସମୂହାନାଂ ଵିଭାଗୋ ଧର୍ମଲକ୍ଷଣଃ ଭଵିଷ୍ଯତି ତଦା କଲ୍ପେ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନୋ ଯଦା

ସେଠାରେ ଶ୍ରୁତିଗୁଡିକର ବିଭାଗ ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ ହେବ; ଏହି କଳ୍ପରେ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱୈପାୟନ ଉପସ୍ଥିତ ହେବାବେଳେ ଏହା ହେବ।

ନିଶମ୍ଯୈଵଂ ମହାତେଜା ମହାଦେଵେନ କୀର୍ତିତମ୍ ରୁଦ୍ରାଵତାରଂ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରମ୍

ମହାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଅବତାର ବିଷୟରେ ଏଭଳି ଶୁଣି, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।

ତୁଷ୍ଟାଵ ଵାଗ୍ଭିର୍ ଇଷ୍ଟାଭିଃ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ଚ ଶଙ୍କରମ୍ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁମଯା ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ଵିଷ୍ଣୁମଯା ଗଣାଃ

ସେ ଇଚ୍ଛିତ ଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କରି, ପୁନି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଗଣମାନେ ବିଷ୍ଣୁରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ଅଛନ୍ତି।'

ନ ହି ଵିଷ୍ଣୁସମା କାଚିଦ୍ ଗତିରନ୍ଯା ଵିଧୀଯତେ ଇତ୍ଯେଵଂ ସତତଂ ଵେଦା ଗାଯନ୍ତି ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ; ଏହିପରି ବେଦମାନେ ସଦା ଗାୟନ କରନ୍ତି— ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ସ ଦେଵଦେଵୋ ଭଗଵାଂସ୍ ତଵ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚନେ ରତଃ ତଵ ପ୍ରଣାମପରମଃ କଥଂ ଦେଵୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମର ଲିଙ୍ଗ ପୂଜାରେ ଲଗିଥିବା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିବାରେ ସଦା ଲଗିଥିବା— ଦେବତା କିପରି ପ୍ରଭୁ ହେଲେ?

ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ପ୍ରପିବନ୍ନିଵ ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ପ୍ରୀତସ୍ତତ୍ପ୍ରଶ୍ନଗୌରଵାତ୍

ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାହାର ପ୍ରଶ୍ନର ଗମ୍ଭୀରତାରୁ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରେ ତାକି ରହିଲେ।

ପୂଜାପ୍ରକରଣଂ ତସ୍ମୈ ତମାଲୋକ୍ଯାହ ଶଙ୍କରଃ ଭଵାନ୍ନାରାଯଣଶ୍ଚୈଵ ଶକ୍ରଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସୁରୋତ୍ତମଃ

ପୂଜା ବିଷୟକୁ ଦେଖି, ଶଙ୍କର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଭବାନ୍, ନାରାୟଣ ଏବଂ ଶକ୍ର, ସୁରମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।'

ମୁନଯଶ୍ ଚ ସଦା ଲିଙ୍ଗଂ ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ପଦଂ ଵିଭୋ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ ତସ୍ମାତ୍ ସମ୍ପୂଜଯନ୍ତି ତେ

ଏବଂ ମୁନିମାନେ ସଦା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରି, ନିଜ-ନିଜ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ; ଏହି କାରଣରୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଲିଙ୍ଗାର୍ଚନଂ ଵିନା ନିଷ୍ଠା ନାସ୍ତି ତସ୍ମାଜ୍ଜନାର୍ଦନଃ ଆତ୍ମନୋ ଯଜତେ ନିତ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ

ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ବିନା ନିଷ୍ଠା ନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ ଜନାର୍ଦନ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ସଦା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ନିଜକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣମ୍ ଅନୁଗୃହ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରଃ ପୁନଃ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦେଵେଶଂ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ

ଏଭଳି କହି, ମହେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କୃପା କରି, ପୁନି ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁକୁ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ନମସ୍କୃତ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵଶେଷଂ ଭଗଵାଂଲ୍ ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞସ୍ତୁ ଶଙ୍କରାତ୍

ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚେତନା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

କଥଂ ପୂଜ୍ଯୋ ମହାଦେଵୋ ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତିର୍ମହେଶ୍ଵରଃ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଚାସ୍ମାକଂ ରୋମହର୍ଷଣ ସାଂପ୍ରତମ୍

ମହାଦେବ, ମହେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ଆକାରରେ କିପରି ପୂଜା ଯୋଗ୍ୟ? ରୋମହର୍ଷଣ, ଏହି ମହୁର୍ତ୍ତରେ ଆମକୁ ଏହା କହିବା ଉଚିତ।

ଦେଵ୍ଯା ପୃଷ୍ଟୋ ମହାଦେଵଃ କୈଲାସେ ତାଂ ନଗାତ୍ମଜାମ୍ ଅଙ୍କସ୍ଥାମାହ ଦେଵେଶୋ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚନଵିଧିଂ କ୍ରମାତ୍

ଦେବୀ କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଆଂକରେ ବସିଥିବା ପର୍ବତ-କନ୍ୟାକୁ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜାର ବିଧିକୁ ପ୍ରତିକ୍ରମାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।

ତଦା ପାର୍ଶ୍ଵେ ସ୍ଥିତୋ ନନ୍ଦୀ ଶାଲଙ୍କାଯନକାତ୍ମଜଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଖିଲଂ ପୁରା ପ୍ରାହ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରାଯ ସୁଵ୍ରତାଃ

ତାପରେ ନନ୍ଦୀ, ଶାଳଙ୍କାୟନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପାଖରେ ଦଣ୍ଡାଇ, ପୂର୍ବରୁ ସବୁ କଥା ଶୁଣି, ସୁବ୍ରତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ।

ସନତ୍କୁମାରାଯ ଶୁଭଂ ଲିଙ୍ଗାର୍ଚନଵିଧିଂ ପରମ୍ ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ଯାସୋ ମହାତେଜାଃ ଶ୍ରୁତଵାଞ୍ଛ୍ରୁତିସଂମିତମ୍

ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ସେ ଶୁଭ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା ବିଧି କହିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ, ମହାତେଜସ୍ବୀ ବ୍ୟାସ ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ ଏହା ଶିଖିଲେ।

ସ୍ନାନଯୋଗୋପଚାରଂ ଚ ଯଥା ଶୈଲାଦିନୋ ମୁଖାତ୍ ଶ୍ରୁତଵାନ୍ ତତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସ୍ନାନାଦ୍ଯଂ ଚାର୍ଚନାଵିଧିମ୍

ଶୈଳାଦି ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମୁଖରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ଏବେ ମୁଁ ସ୍ନାନ ଓ ଉପଚାରର ଯଥାଯଥି ପ୍ରକ୍ରିୟା, ସ୍ନାନ ଆରମ୍ଭ କରି ଆର୍ଚନା ବିଧି କହିବି।

ଅଥ ସ୍ନାନଵିଧିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ହିତାଯ ଚ ସର୍ଵପାପହରଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ ଛିଵେନ କଥିତଂ ପୁରା

ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ନିଜେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ସ୍ନାନର ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ଅନେନ ଵିଧିନା ସ୍ନାତ୍ଵା ସକୃତ୍ପୂଜ୍ଯ ଚ ଶଙ୍କରମ୍ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚଂ ଚ ପୀତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ଏହି ବିଧିରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକଥର ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବ୍ରହ୍ମକୁର୍ଚ୍ଚ ପିଇଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ତ୍ରିଵିଧଂ ସ୍ନାନମାଖ୍ଯାତଂ ଦେଵଦେଵେନ ଶଂଭୁନା ହିତାଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦ୍ଯାନାଂ ଚତୁର୍ମୁଖସୁତୋତ୍ତମ

ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବ ଶମ୍ଭୁ ଚାରିମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପୁଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପକୃତ ହେଉଥିବା ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ ବିବରଣା କରିଛନ୍ତି।

ଵାରୁଣଂ ପୁରତଃ କୃତ୍ଵା ତତଶ୍ଚାଗ୍ନେଯମୁତ୍ତମମ୍ ମନ୍ତ୍ରସ୍ନାନଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ପୂଜଯେତ୍ପରମେଶ୍ଵରମ୍

ପ୍ରଥମେ ବାରୁଣ ସ୍ନାନ, ତାପରେ ଉତ୍ତମ ଅଗ୍ନିୟ ସ୍ନାନ, ତାପରେ ମନ୍ତ୍ର ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ଭାଵଦୁଷ୍ଟୋ ଽମ୍ଭସି ସ୍ନାତ୍ଵା ଭସ୍ମନା ଚ ନ ଶୁଧ୍ଯତି ଭାଵଶୁଦ୍ଧଶ୍ଚରେଚ୍ଛୌଚମ୍ ଅନ୍ଯଥା ନ ସମାଚରେତ୍

ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ ରହିଲେ, ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବା ଭସ୍ମ ଲଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ମିଳେନି। ଭଲ ଭାବ ରଖି ପବିତ୍ରତା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ, ନାହିଁଲେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ସରିତ୍ସରସ୍ତଡାଗେଷୁ ସର୍ଵେଷ୍ଵ୍ ଆ ପ୍ରଲଯଂ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵାପି ଭାଵଦୁଷ୍ଟଶ୍ଚେନ୍ ନ ଶୁଧ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ

ଏକ ଲୋକ ଯଦି ସମସ୍ତ ନଦୀ, ସର, ପୋଖରୀରେ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ମନ ଅପବିତ୍ର ରହିଲା, ତେବେ ପବିତ୍ରତା ହୁଏନି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ନୃଣାଂ ହି ଚିତ୍ତକମଲଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଯଦା ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ତମସା ଜ୍ଞାନଭାନୋର୍ଭାସା ତଦା ଶୁଚିଃ

ମନର କମଳ ଯେତେବେଳେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏହା ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଯଦି ଏହା ଅନ୍ଧକାରରେ ଶୁଏ, ତେବେ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ପବିତ୍ରତା ମିଳେ।

ମୃଚ୍ଛକୃତ୍ତିଲପୁଷ୍ପଂ ଚ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ଭସିତଂ ତଥା ଆଦାଯ ତୀରେ ନିଃକ୍ଷିପ୍ଯ ସ୍ନାନତୀର୍ଥେ କୁଶାନି ଚ

ସ୍ନାନ ପାଇଁ ମାଟି, ଗୋବର, ଫୁଲ ଏବଂ ଭସ୍ମ ନେଇ, ତୀରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ସେଥିରେ କୁଶ ଘାସ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ ସ୍ଥାନରେ ରଖିବା ଦରକାର।

ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯାଚମ୍ଯ ପାଦୌ ଚ ମଲଂ ଦେହାଦ୍ଵିଶୋଧ୍ଯ ଚ ଦ୍ରଵ୍ଯୈସ୍ତୁ ତୀରଦେଶସ୍ଥୈସ୍ ତତଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍

ପାଦ ଧୋଇ ଏବଂ ମୁଖ ଧୋଇ, ତୀରରେ ମିଳୁଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେହର ମଳ ହଟାଇ, ତାପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଉଦ୍ଧୃତାସୀତିମନ୍ତ୍ରେଣ ପୁନର୍ଦେହଂ ଵିଶୋଧଯେତ୍ ମୃଦାଦାଯ ତତଶ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ ଵସ୍ତ୍ରଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ହ୍ଯନୁଲ୍ବଣମ୍

'ଉଦ୍ଧୃତାସୀତି' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେହକୁ ପୁଣିଥରେ ପବିତ୍ର କରିବା, ମାଟି ନେଇ, ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ଦୂରେ ରଖି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।