ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଆକାଶେନାଵୃତୋ ଵାଯୁର୍ ଅହଂକାରେଣ ଶବ୍ଦଜଃ ମହତା ଶବ୍ଦହେତୁର୍ଵୈ ପ୍ରଧାନେନାଵୃତଃ ସ୍ଵଯମ୍

ବାୟୁକୁ ଆକାଶ ଢାକି ରହିଛି, ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଅହଂକାରରୁ । ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଯାହା ଶବ୍ଦର କାରଣ, ସେଠି ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି ।

ସପ୍ତାଣ୍ଡାଵରଣାନ୍ଯାହୁସ୍ ତସ୍ଯାତ୍ମା କମଲାସନଃ କୋଟିକୋଟିଯୁତାନ୍ଯତ୍ର ଚାଣ୍ଡାନି କଥିତାନି ତୁ

ଏହି ଅଣ୍ଡର ସାତଟି ଆବରଣ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ । ଏହାର ଆତ୍ମା କମଳାସନୀ, ଏଠାରେ କୋଟି କୋଟି ଅଣ୍ଡ ଅଛି ବୋଲି କହାଯାଏ ।

ତତ୍ରତତ୍ର ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରା ବ୍ରହ୍ମାଣୋ ହରଯୋ ଭଵାଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଧାନେନ ତଦା ଲବ୍ଧ୍ଵା ଶମ୍ଭୋସ୍ତୁ ସଂନିଧିମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣ୍ଡରେ ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଭବଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ, ଯେଉଁମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଥାନ୍ତି ।

ଲଯଶ୍ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯୋନ୍ଯମ୍ ଆନ୍ଦ୍ଯନ୍ତମ୍ ଇତି କୀର୍ତିତମ୍ ସର୍ଗସ୍ଯ ପ୍ରତିସର୍ଗସ୍ଯ ସ୍ଥିତେଃ କର୍ତା ମହେଶ୍ଵରଃ

ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣ୍ଡର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ହୁଏ । ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ ଓ ରକ୍ଷାର କର୍ତ୍ତା ମହେଶ୍ୱର ।

ସର୍ଗେ ଚ ରଜସା ଯୁକ୍ତଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥଃ ପ୍ରତିପାଲନେ ପ୍ରତିସର୍ଗେ ତମୋଦ୍ରିକ୍ତଃ ସ ଏଵ ତ୍ରିଵିଧଃ କ୍ରମାତ୍

ସୃଷ୍ଟିରେ ସେ ରଜୋଗୁଣରେ ଅଛନ୍ତି, ପାଳନରେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ଅଛନ୍ତି, ପ୍ରଳୟରେ ତମୋଗୁଣରେ ବେଶି ଅଛନ୍ତି । ଏଭଳି କ୍ରମେ ସେ ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।

ଆଦିକର୍ତା ଚ ଭୂତାନାଂ ସଂହର୍ତା ପରିପାଲକଃ ତସ୍ମାନ୍ମହେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଧିପତିଃ ଶିଵଃ

ସେ ଭୂତମାନଙ୍କର ଆଦି ସୃଷ୍ଟା, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକ । ଏହିପରି, ମହେଶ୍ୱର ଦେବ, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମାଲିକ ।

ସଦାଶିଵୋ ଭଵୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵାତ୍ମକୋ ଯତଃ ଏକଦଣ୍ଡେ ତଥା ଲୋକା ଇମେ କର୍ତା ପିତାମହଃ

ସଦାଶିବ, ଭବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣ୍ଡରେ ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି ।

ପ୍ରାକୃତଃ କଥିତସ୍ତ୍ଵେଷ ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତୋ ମଯା ସର୍ଗଶ୍ ଚାବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜାଃ ପ୍ରାଥମିକଃ ଶୁଭଃ

ଏହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପୁରୁଷଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥାଏ । ଏବଂ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଶୁଭ ସୃଷ୍ଟି ବିଚାର ଛାଡି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ଅଥ ପ୍ରାଥମିକସ୍ଯେହ ଯଃ କାଲସ୍ତଦହଃ ସ୍ମୃତମ୍ ସର୍ଗସ୍ଯ ତାଦୃଶୀ ରାତ୍ରିଃ ପ୍ରାକୃତସ୍ଯ ସମାସତଃ

ଏଠାରେ ପ୍ରଥମିକ ସୃଷ୍ଟିର ସମୟକୁ 'ଦିନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସୃଷ୍ଟିର ରାତି ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟର ରାତି ହେଉଛି ।

ଦିଵା ସୃଷ୍ଟିଂ ଵିକୁରୁତେ ରଜନ୍ଯାଂ ପ୍ରଲଯଂ ଵିଭୁଃ ଔପଚାରିକମସ୍ଯୈତଦ୍ ଅହୋରାତ୍ରଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ

ଦିନରେ ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ରାତିରେ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦିନ ଓ ରାତି କେବଳ ଉପମା ମାତ୍ର, ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ନାହିଁ ।

ଦିଵା ଵିକୃତଯଃ ସର୍ଵେ ଵିକାରା ଵିଶ୍ଵଦେଵତାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ

ଦିନରେ ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ନାୟକ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି ।

ରାତ୍ରୌ ସର୍ଵେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ନିଶାନ୍ତେ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ଚ ଅହସ୍ତୁ ତସ୍ଯ ଵୈକଲ୍ପୋ ରାତ୍ରିସ୍ତାଦୃଗ୍ଵିଧା ସ୍ମୃତା

ରାତିରେ ସମସ୍ତେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ରାତି ଶେଷରେ ପୁଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ତାଙ୍କର ରାତି ଏଭଳି ପ୍ରକାର, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଦିନର ପରିବର୍ତ୍ତନ ।

ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ମନଵସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଦଶ ଚତ୍ଵାରି ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵତ୍ସରାଣାଂ କୃତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଚାରିଯୁଗର ହଜାର ଚକ୍ର ଶେଷରେ ଚୌଦ ମନୁ ଥାନ୍ତି । ଏବଂ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ହେଉଛି କୃତଯୁଗ ।

ତାଵଚ୍ଛତୀ ଚ ଵୈ ସଂଧ୍ଯା ସଂଧ୍ଯାଂଶଶ୍ ଚ କୃତସ୍ଯ ତୁ ତ୍ରିଶତୀ ଦ୍ଵିଶତୀ ସଂଧ୍ଯା ତଥା ଚୈକଶତୀ କ୍ରମାତ୍

କୃତଯୁଗର ଶେଷର ସଂଧ୍ୟା ଏକଶେ ବର୍ଷ ଓ ତାହାର ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି । ଅନ୍ୟ ଯୁଗମାନେ ପାଇଁ ସଂଧ୍ୟାକ୍ରମେ ତିନିଶେ, ଦୁଇଶେ ଓ ଏକଶେ ବର୍ଷ ।

ଅଂଶକଃ ଷଟ୍ଶତଂ ତସ୍ମାତ୍ କୃତସଂଧ୍ଯାଂଶକଂ ଵିନା ତ୍ରିଦ୍ଵ୍ଯେକସାହସ୍ରମିତୋ ଵିନା ସଂଧ୍ଯାଂଶକେନ ତୁ

ଏହାର ଅଂଶ ଛଅଶେ, କୃତଯୁଗର ସଂଧ୍ୟା ଅଂଶ ଛାଡି । ଏଭଳି, ତିନି, ଦୁଇ ଓ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଅନୁକ୍ରମେ ସଂଧ୍ୟା ଅଂଶ ବିନା ।

ତ୍ରେତାଦ୍ଵାପରତିଷ୍ଯାଣାଂ କୃତସ୍ଯ କଥଯାମି ଵଃ ନିମେଷପଞ୍ଚଦଶକା କାଷ୍ଠା ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତାଃ

ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, ତିଷ୍ୟ ଏବଂ କୃତ ଯୁଗର ସମୟ ମାପ କେମିତି ହୁଏ, ମୁଁ ତୁମମାନେଂକୁ କହିବି । ଏଠି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିର ପନ୍ଦରଟି ଝିଞ୍ଜିଆ ହେଲେ ଗୋଟିଏ କାଷ୍ଠା ହୁଏ ।

ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଚାକ୍ଷ୍ଣୋସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ ଚ ତତସ୍ ତ୍ରିଂଶତିକା କଲା କଲାତ୍ରିଂଶତିକୋ ଵିପ୍ରା ମୁହୂର୍ତ ଇତି କଲ୍ପିତଃ

ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ, ଏହି ପନ୍ଦର କାଷ୍ଠାର ତିରିଶଟି ହେଲେ ଗୋଟିଏ କଳା କୁହାଯାଏ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତିରିଶଟି କଳା ମିଶିଲେ ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ ।

ମୁହୂର୍ତପଞ୍ଚଦଶିକା ରଜନୀ ତାଦୃଶଂ ତ୍ଵହଃ ପିତ୍ର୍ଯେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ମାସଃ ପ୍ରଵିଭାଗସ୍ତଯୋଃ ପୁନଃ

ପନ୍ଦରଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଶିଲେ ଗୋଟିଏ ରାତି ହୁଏ, ଏଭଳି ଦିନ ମଧ୍ୟ । ପିତୃମାନେ ପାଇଁ, ରାତି ଓ ଦିନ ମିଶିଲେ ଗୋଟିଏ ମାସ ହୁଏ, ଏହାର ବିଭାଗ ପୁନି କୁହାଯାଏ ।

କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ତ୍ଵହସ୍ତେଷାଂ ଶୁକ୍ଲଃ ସ୍ଵପ୍ନାଯ ଶର୍ଵରୀ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯେ ମାନୁଷା ମାସାଃ ପିତ୍ର୍ଯୋ ମାସସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ହେଉଛି ଦିନ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ହେଉଛି ରାତି । ତିରିଶଟି ମଣିଷ ମାସ ମିଶିଲେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମାସ ହୁଏ ।

ଶତାନି ତ୍ରୀଣି ମାସାନାଂ ଷଷ୍ଟ୍ଯା ଚାପ୍ଯଧିକାନି ଵୈ ପିତ୍ର୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ହ୍ଯେଷ ମାନୁଷେଣ ଵିଭାଵ୍ଯତେ

ତିନିଶଏ ମାସ ଓ ଏଠାରେ ଅଧିକ ଷଷ୍ଠି ମାସ ମିଶିଲେ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଯାହାକି ମଣିଷ ମାନେ ଗଣନା କରନ୍ତି ।

ମାନୁଷେଣୈଵ ମାନେନ ଵର୍ଷାଣାଂ ଯଚ୍ଛତଂ ଭଵେତ୍ ପିତୄଣାଂ ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷାଣି ସଂଖ୍ଯାତାନୀହ ତାନି ଵୈ

ମଣିଷ ମାନେ ଯେପରି ମାପନ କରନ୍ତି, ଏଠି ଏକଶଏ ବର୍ଷ ମଣିଷ ପାଇଁ ତିନି ବର୍ଷ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ହୁଏ । ଏହିଭଳି ଗଣନା କରାଯାଏ ।

ଦଶ ଵୈ ଦ୍ଵ୍ଯଧିକା ମାସାଃ ପିତୃସଂଖ୍ଯେହ ସଂସ୍ମୃତା ଲୌକିକେନୈଵ ମାନେନ ଅବ୍ଦୋ ଯୋ ମାନୁଷଃ ସ୍ମୃତଃ

ଦଶ ଓ ଦୁଇ ମାସ, ଅର୍ଥାତ୍ ବାରମାସ, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ । ସାଧାରଣ ମଣିଷ ମାପରେ ଏହି ବର୍ଷ ହୁଏ ।

ଏତଦ୍ଦିଵ୍ଯମହୋରାତ୍ରମ୍ ଇତି ଲୈଙ୍ଗେ ଽତ୍ର ପଠ୍ଯତେ ଦିଵ୍ଯେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ଵର୍ଷଂ ପ୍ରଵିଭାଗସ୍ତଯୋଃ ପୁନଃ

ଏହି ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ଲିଙ୍ଗପୁରାଣରେ ଦିବ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ, ଦିନ ଓ ରାତି ମିଶିଲେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ହୁଏ, ଏହାର ବିଭାଗ ପୁନି କୁହାଯାଏ ।

ଅହସ୍ତତ୍ରୋଦଗଯନଂ ରାତ୍ରିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଯନମ୍ ଏତେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ଦିଵ୍ଯେ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତେ ଵିଶେଷତଃ

ସେଠାରେ, ଦିନ ହେଉଛି ଉତ୍ତରାୟଣ, ରାତି ହେଉଛି ଦକ୍ଷିଣାୟଣ । ଏହି ଦିବ୍ୟ ଦିନ ଓ ରାତି ବିଶେଷ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ ।

ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯାନି ତୁ ଵର୍ଷାଣି ଦିଵ୍ଯୋ ମାସସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ ମାନୁଷଂ ତୁ ଶତଂ ଵିପ୍ରା ଦିଵ୍ଯମାସାସ୍ତ୍ରଯସ୍ତୁ ତେ

ତିରିଶ ବର୍ଷ ମିଶିଲେ ଗୋଟିଏ ଦିବ୍ୟ ମାସ ହୁଏ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏକଶଏ ମଣିଷ ବର୍ଷ ମିଶିଲେ ତିନି ଦିବ୍ୟ ମାସ ହୁଏ ।

ଦଶ ଚୈଵ ତଥାହାନି ଦିଵ୍ଯୋ ହ୍ଯେଷ ଵିଧିଃ ସ୍ମୃତଃ ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷଶତାନ୍ଯେଵ ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷାଣି ଯାନି ତୁ

ଦଶ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ନିୟମ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ । ତିନିଶଏ ବର୍ଷ ଓ ଷଷ୍ଠି ବର୍ଷ ଏଭଳି ଗଣନା କରାଯାଏ ।

ଦିଵ୍ଯଃ ସଂଵତ୍ସରୋ ହ୍ଯେଷ ମାନୁଷେଣ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ତ୍ରୀଣି ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ମାନୁଷାଣି ପ୍ରମାଣତଃ

ଏହି ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷକୁ ମଣିଷ ମାନେ ଯେପରି ଗଣନା କରନ୍ତି, ସେପରି କୁହାଯାଏ । ତିନି ହଜାର ମଣିଷ ବର୍ଷ ଏହାର ମାପ ।

ତ୍ରିଂଶଦନ୍ଯାନି ଵର୍ଷାଣି ମତଃ ସପ୍ତର୍ଷିଵତ୍ସରଃ ନଵ ଯାନି ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ମାନୁଷାଣି ତୁ

ଅନ୍ୟ ତିରିଶ ବର୍ଷକୁ ସପ୍ତର୍ଷି ବର୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ନଅ ହଜାର ମଣିଷ ବର୍ଷ ଏଠି ଗଣାଯାଏ ।

ଅନ୍ଯାନି ନଵତୀଶ୍ଚୈଵ ଧ୍ରୌଵଃ ସଂଵତ୍ସରସ୍ତୁ ସଃ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ମାନୁଷାଣି ତୁ

ଅନ୍ୟ ନବେ ବର୍ଷ ଧ୍ରୁବ ବର୍ଷ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଛଅତିରିଶ ହଜାର ମଣିଷ ବର୍ଷ ଏଠି ଗଣାଯାଏ ।