ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ଆଵୃଣୋଦ୍ଧି ତଥାକାଶଂ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ ଆଵୃଣୋଦ୍ରୂପମାତ୍ରଂ ତୁ ଵାଯୁର୍ଵାତି କ୍ରିଯାତ୍ମକଃ

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଆକାଶ ସ୍ପର୍ଶର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା। କ୍ରିୟାଶୀଳ ବାୟୁ ରୂପର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା।

ଆଵୃଣୋଦ୍ରସମାତ୍ରଂ ଵୈ ଦେଵଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଭାଵସୁଃ ଆଵୃଣ୍ଵାନା ଗନ୍ଧମାତ୍ରମ୍ ଆପଃ ସର୍ଵରସାତ୍ମିକାଃ

ଦେବତା ଅଗ୍ନି ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ରସର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲେ। ସମସ୍ତ ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳ ଗନ୍ଧର ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆବୃତ କଲା।

କ୍ଷ୍ମା ସା ପଞ୍ଚଗୁଣା ତସ୍ମାଦ୍ ଏକୋନା ରସସମ୍ଭଵାଃ ତ୍ରିଗୁଣୋ ଭଗଵାନ୍ଵହ୍ନିର୍ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ୍ପର୍ଶସମ୍ଭଵଃ

ଏହିପରି, ପୃଥିବୀ ପାଞ୍ଚଗୁଣୀ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ତାହାରୁ କମ୍ ରସ ଥିବା ବସ୍ତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ତିନି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ବାୟୁ, ସ୍ପର୍ଶ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଦୁଇ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ।

ଅଵକାଶସ୍ତତୋ ଦେଵ ଏକମାତ୍ରସ୍ତୁ ନିଷ୍କଲଃ ତନ୍ମାତ୍ରାଦ୍ଭୂତସର୍ଗଶ୍ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଶ୍ ଚ ପରସ୍ପରମ୍

ତାପରେ, ଆକାଶ ଏକ ଗୁଣର ଦେବତା, ଅଖଣ୍ଡ। ସୂକ୍ଷ୍ମତତ୍ତ୍ୱରୁ ଭୂତସୃଷ୍ଟି ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

ଵୈକାରିକଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ଵୈ ଯୁଗପତ୍ସମ୍ପ୍ରଵର୍ତତେ ସର୍ଗସ୍ ତଥାପ୍ଯହଂକାରାଦ୍ ଏଵମତ୍ର ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ

ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣୀ ଭାବରେ ବୈକାରିକ ଏକାସାଥି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ଅହଂକାରରୁ ସୃଷ୍ଟି ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ପଞ୍ଚ ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣ୍ଯସ୍ଯ ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ତୁ ଶବ୍ଦାଦୀନାମଵାପ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ମନଶ୍ଚୈଵୋଭଯାତ୍ମକମ୍

ଏଠାରୁ ପାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ, ପାଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦୁଇଟିର ଗୁଣ ଥିବା ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଧରିବା ପାଇଁ।

ମହଦାଦିଵିଶେଷାନ୍ତା ହ୍ଯ୍ ଅଣ୍ଡମୁତ୍ପାଦଯନ୍ତି ଚ ଜଲବୁଦ୍ବୁଦଵତ୍ତସ୍ମାଦ୍ ଅଵତୀର୍ଣଃ ପିତାମହଃ

ମହତ୍ ଠାରୁ ନିଜେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱ ଯାଏଁ ସମସ୍ତେ ଏକ ଅଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ସେଠାରୁ, ଜଳରେ ବୁଲବୁଲି ଭଳି, ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ ରୁଦ୍ରୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଶ୍ଵଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ ତସ୍ମିନ୍ନଣ୍ଡେ ତ୍ଵିମେ ଲୋକା ଅନ୍ତର୍ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍

ସେଇ ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଭଳି, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ବ୍ୟାପିତ ଅଛନ୍ତି । ସେଇ ଅଣ୍ଡରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ।

ଅଣ୍ଡଂ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ଵାରିଣା ପ୍ରାଵୃତଂ ବହିଃ ଆପୋ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ତଦ୍ବାହ୍ଯସ୍ତେଜସା ଵୃତାଃ

ଅଣ୍ଡଟି ବାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ପରିମାଣର ପାଣିରେ ଢାକାଯାଇଛି । ସେହି ପାଣିକୁ ମଧ୍ୟ, ତାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଘେରି ରହିଛି ।

ତେଜୋ ଦଶଗୁଣେନୈଵ ବାହ୍ଯତୋ ଵାଯୁନା ଵୃତମ୍ ଵାଯୁର୍ଦଶଗୁଣେନୈଵ ବାହ୍ଯତୋ ନଭସା ଵୃତଃ

ଅଗ୍ନିକୁ ବାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ବଡ଼ ବାୟୁ ଢାକି ରହିଛି । ଏବଂ ବାୟୁକୁ ମଧ୍ୟ, ତାହାରୁ ଦଶଗୁଣ ବଡ଼ ଆକାଶ ଘେରି ରହିଛି ।

ଆକାଶେନାଵୃତୋ ଵାଯୁର୍ ଅହଂକାରେଣ ଶବ୍ଦଜଃ ମହତା ଶବ୍ଦହେତୁର୍ଵୈ ପ୍ରଧାନେନାଵୃତଃ ସ୍ଵଯମ୍

ବାୟୁକୁ ଆକାଶ ଢାକି ରହିଛି, ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଅହଂକାରରୁ । ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଯାହା ଶବ୍ଦର କାରଣ, ସେଠି ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି ।

ସପ୍ତାଣ୍ଡାଵରଣାନ୍ଯାହୁସ୍ ତସ୍ଯାତ୍ମା କମଲାସନଃ କୋଟିକୋଟିଯୁତାନ୍ଯତ୍ର ଚାଣ୍ଡାନି କଥିତାନି ତୁ

ଏହି ଅଣ୍ଡର ସାତଟି ଆବରଣ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ । ଏହାର ଆତ୍ମା କମଳାସନୀ, ଏଠାରେ କୋଟି କୋଟି ଅଣ୍ଡ ଅଛି ବୋଲି କହାଯାଏ ।

ତତ୍ରତତ୍ର ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରା ବ୍ରହ୍ମାଣୋ ହରଯୋ ଭଵାଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଧାନେନ ତଦା ଲବ୍ଧ୍ଵା ଶମ୍ଭୋସ୍ତୁ ସଂନିଧିମ୍

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣ୍ଡରେ ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଭବଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ, ଯେଉଁମାନେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଥାନ୍ତି ।

ଲଯଶ୍ଚୈଵ ତଥାନ୍ଯୋନ୍ଯମ୍ ଆନ୍ଦ୍ଯନ୍ତମ୍ ଇତି କୀର୍ତିତମ୍ ସର୍ଗସ୍ଯ ପ୍ରତିସର୍ଗସ୍ଯ ସ୍ଥିତେଃ କର୍ତା ମହେଶ୍ଵରଃ

ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣ୍ଡର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ ହୁଏ । ଏହି ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ ଓ ରକ୍ଷାର କର୍ତ୍ତା ମହେଶ୍ୱର ।

ସର୍ଗେ ଚ ରଜସା ଯୁକ୍ତଃ ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଥଃ ପ୍ରତିପାଲନେ ପ୍ରତିସର୍ଗେ ତମୋଦ୍ରିକ୍ତଃ ସ ଏଵ ତ୍ରିଵିଧଃ କ୍ରମାତ୍

ସୃଷ୍ଟିରେ ସେ ରଜୋଗୁଣରେ ଅଛନ୍ତି, ପାଳନରେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣରେ ଅଛନ୍ତି, ପ୍ରଳୟରେ ତମୋଗୁଣରେ ବେଶି ଅଛନ୍ତି । ଏଭଳି କ୍ରମେ ସେ ତିନି ପ୍ରକାର ଭାବ ଧାରଣ କରନ୍ତି ।

ଆଦିକର୍ତା ଚ ଭୂତାନାଂ ସଂହର୍ତା ପରିପାଲକଃ ତସ୍ମାନ୍ମହେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽଧିପତିଃ ଶିଵଃ

ସେ ଭୂତମାନଙ୍କର ଆଦି ସୃଷ୍ଟା, ସଂହାରକ ଓ ପାଳକ । ଏହିପରି, ମହେଶ୍ୱର ଦେବ, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମାଲିକ ।

ସଦାଶିଵୋ ଭଵୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ଵାତ୍ମକୋ ଯତଃ ଏକଦଣ୍ଡେ ତଥା ଲୋକା ଇମେ କର୍ତା ପିତାମହଃ

ସଦାଶିବ, ଭବ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଣ୍ଡରେ ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି ।

ପ୍ରାକୃତଃ କଥିତସ୍ତ୍ଵେଷ ପୁରୁଷାଧିଷ୍ଠିତୋ ମଯା ସର୍ଗଶ୍ ଚାବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜାଃ ପ୍ରାଥମିକଃ ଶୁଭଃ

ଏହାକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପୁରୁଷଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥାଏ । ଏବଂ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଶୁଭ ସୃଷ୍ଟି ବିଚାର ଛାଡି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ଅଥ ପ୍ରାଥମିକସ୍ଯେହ ଯଃ କାଲସ୍ତଦହଃ ସ୍ମୃତମ୍ ସର୍ଗସ୍ଯ ତାଦୃଶୀ ରାତ୍ରିଃ ପ୍ରାକୃତସ୍ଯ ସମାସତଃ

ଏଠାରେ ପ୍ରଥମିକ ସୃଷ୍ଟିର ସମୟକୁ 'ଦିନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ସୃଷ୍ଟିର ରାତି ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଳୟର ରାତି ହେଉଛି ।

ଦିଵା ସୃଷ୍ଟିଂ ଵିକୁରୁତେ ରଜନ୍ଯାଂ ପ୍ରଲଯଂ ଵିଭୁଃ ଔପଚାରିକମସ୍ଯୈତଦ୍ ଅହୋରାତ୍ରଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ

ଦିନରେ ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ରାତିରେ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଦିନ ଓ ରାତି କେବଳ ଉପମା ମାତ୍ର, ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ନାହିଁ ।

ଦିଵା ଵିକୃତଯଃ ସର୍ଵେ ଵିକାରା ଵିଶ୍ଵଦେଵତାଃ ପ୍ରଜାନାଂ ପତଯଃ ସର୍ଵେ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ

ଦିନରେ ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ନାୟକ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି ।

ରାତ୍ରୌ ସର୍ଵେ ପ୍ରଲୀଯନ୍ତେ ନିଶାନ୍ତେ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ଚ ଅହସ୍ତୁ ତସ୍ଯ ଵୈକଲ୍ପୋ ରାତ୍ରିସ୍ତାଦୃଗ୍ଵିଧା ସ୍ମୃତା

ରାତିରେ ସମସ୍ତେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ରାତି ଶେଷରେ ପୁଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ତାଙ୍କର ରାତି ଏଭଳି ପ୍ରକାର, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଦିନର ପରିବର୍ତ୍ତନ ।

ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ମନଵସ୍ତୁ ଚତୁର୍ଦଶ ଚତ୍ଵାରି ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଵତ୍ସରାଣାଂ କୃତଂ ଦ୍ଵିଜାଃ

ଚାରିଯୁଗର ହଜାର ଚକ୍ର ଶେଷରେ ଚୌଦ ମନୁ ଥାନ୍ତି । ଏବଂ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ହେଉଛି କୃତଯୁଗ ।

ତାଵଚ୍ଛତୀ ଚ ଵୈ ସଂଧ୍ଯା ସଂଧ୍ଯାଂଶଶ୍ ଚ କୃତସ୍ଯ ତୁ ତ୍ରିଶତୀ ଦ୍ଵିଶତୀ ସଂଧ୍ଯା ତଥା ଚୈକଶତୀ କ୍ରମାତ୍

କୃତଯୁଗର ଶେଷର ସଂଧ୍ୟା ଏକଶେ ବର୍ଷ ଓ ତାହାର ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି । ଅନ୍ୟ ଯୁଗମାନେ ପାଇଁ ସଂଧ୍ୟାକ୍ରମେ ତିନିଶେ, ଦୁଇଶେ ଓ ଏକଶେ ବର୍ଷ ।

ଅଂଶକଃ ଷଟ୍ଶତଂ ତସ୍ମାତ୍ କୃତସଂଧ୍ଯାଂଶକଂ ଵିନା ତ୍ରିଦ୍ଵ୍ଯେକସାହସ୍ରମିତୋ ଵିନା ସଂଧ୍ଯାଂଶକେନ ତୁ

ଏହାର ଅଂଶ ଛଅଶେ, କୃତଯୁଗର ସଂଧ୍ୟା ଅଂଶ ଛାଡି । ଏଭଳି, ତିନି, ଦୁଇ ଓ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଅନୁକ୍ରମେ ସଂଧ୍ୟା ଅଂଶ ବିନା ।

ତ୍ରେତାଦ୍ଵାପରତିଷ୍ଯାଣାଂ କୃତସ୍ଯ କଥଯାମି ଵଃ ନିମେଷପଞ୍ଚଦଶକା କାଷ୍ଠା ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତାଃ

ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର, ତିଷ୍ୟ ଏବଂ କୃତ ଯୁଗର ସମୟ ମାପ କେମିତି ହୁଏ, ମୁଁ ତୁମମାନେଂକୁ କହିବି । ଏଠି, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିର ପନ୍ଦରଟି ଝିଞ୍ଜିଆ ହେଲେ ଗୋଟିଏ କାଷ୍ଠା ହୁଏ ।

ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଚାକ୍ଷ୍ଣୋସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ ଚ ତତସ୍ ତ୍ରିଂଶତିକା କଲା କଲାତ୍ରିଂଶତିକୋ ଵିପ୍ରା ମୁହୂର୍ତ ଇତି କଲ୍ପିତଃ

ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ, ଏହି ପନ୍ଦର କାଷ୍ଠାର ତିରିଶଟି ହେଲେ ଗୋଟିଏ କଳା କୁହାଯାଏ । ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତିରିଶଟି କଳା ମିଶିଲେ ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ ।

ମୁହୂର୍ତପଞ୍ଚଦଶିକା ରଜନୀ ତାଦୃଶଂ ତ୍ଵହଃ ପିତ୍ର୍ଯେ ରାତ୍ର୍ଯହନୀ ମାସଃ ପ୍ରଵିଭାଗସ୍ତଯୋଃ ପୁନଃ

ପନ୍ଦରଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଶିଲେ ଗୋଟିଏ ରାତି ହୁଏ, ଏଭଳି ଦିନ ମଧ୍ୟ । ପିତୃମାନେ ପାଇଁ, ରାତି ଓ ଦିନ ମିଶିଲେ ଗୋଟିଏ ମାସ ହୁଏ, ଏହାର ବିଭାଗ ପୁନି କୁହାଯାଏ ।

କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ତ୍ଵହସ୍ତେଷାଂ ଶୁକ୍ଲଃ ସ୍ଵପ୍ନାଯ ଶର୍ଵରୀ ତ୍ରିଂଶଦ୍ଯେ ମାନୁଷା ମାସାଃ ପିତ୍ର୍ଯୋ ମାସସ୍ତୁ ସ ସ୍ମୃତଃ

ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ହେଉଛି ଦିନ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ହେଉଛି ରାତି । ତିରିଶଟି ମଣିଷ ମାସ ମିଶିଲେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ମାସ ହୁଏ ।