ଲିଙ୍ଗପୁରାଣମ୍

ନାରଦୋ ଽଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଶୈଲେଶେ ଶଙ୍କରଂ ସଙ୍ଗମେଶ୍ଵରେ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭେ ସ୍ଵର୍ଲୀନେ ହ୍ଯ୍ ଅଵିମୁକ୍ତେ ମହାଲଯେ

ନାରଦ ମୁନି ଶୈଳେଶ, ଶଙ୍କର, ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱର, ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ସ୍ୱର୍ଳୀନ ଓ ଅବିମୁକ୍ତ ମହାଳୟରେ ପୂଜା କଲେ।

ରୌଦ୍ରେ ଗୋପ୍ରେକ୍ଷକେ ଚୈଵ ଶ୍ରେଷ୍ଠେ ପାଶୁପତେ ତଥା ଵିଘ୍ନେଶ୍ଵରେ ଚ କେଦାରେ ତଥା ଗୋମାଯୁକେଶ୍ଵରେ

ସେ ରୌଦ୍ର, ଗୋପ୍ରେକ୍ଷକ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଶୁପତ, ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର, କେଦାର ଓ ଗୋମାୟୁକେଶ୍ୱରରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କଲେ।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭେ ଚନ୍ଦ୍ରେଶେ ଈଶାନ୍ଯେ ଚ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ ଶୁକ୍ରେଶ୍ଵରେ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ନୈମିଷଂ ପ୍ରଯଯୌ ମୁନିଃ

ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ, ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର, ତ୍ରିବିଷ୍ଟପରେ ଈଶାନ୍ୟ ଓ ଯଥାନୁକ୍ରମେ ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱରରେ ପୂଜା କରି, ସେ ମୁନି ନୈମିଷକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ନୈମିଷେଯାସ୍ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରଦଂ ହୃଷ୍ଟମାନସାଃ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯାସନଂ ତସ୍ମୈ ତଦ୍ଯୋଗ୍ଯଂ ସମକଲ୍ପଯନ୍

ନୈମିଷର ବାସିନ୍ଦାମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆସନ ତିଆରି କଲେ।

ସୋ ଽପି ହୃଷ୍ଟୋ ମୁନିଵରୈର୍ ଦତ୍ତଂ ଭେଜେ ତଦାସନମ୍ ସମ୍ପୂଜ୍ଯମାନୋ ମୁନିଭିଃ ସୁଖାସୀନୋ ଵରାସନେ

ସେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ, ମହାମୁନିମାନେ ଦେଇଥିବା ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ସୁବିଧାରେ ବସିଲେ।

ଚକ୍ରେ କଥାଂ ଵିଚିତ୍ରାର୍ଥାଂ ଲିଙ୍ଗମାହାତ୍ମ୍ଯମାଶ୍ରିତାମ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵକାଲେ ତୁ ସୂତଃ ପୌରାଣିକଃ ସ୍ଵଯମ୍

ସେ ତାହାଁଠି ଲିଙ୍ଗର ମହିମାକୁ ନେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ଅର୍ଥର ଗଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ପୁରାଣ ପାଠକ ସୂତ ନିଜେ ଆସିଲେ।

ଜଗାମ ନୈମିଷଂ ଧୀମାନ୍ ପ୍ରଣାମାର୍ଥଂ ତପସ୍ଵିନାମ୍ ତସ୍ମୈ ସାମ ଚ ପୂଜାଂ ଚ ଯଥାଵଚ୍ଚକ୍ରିରେ ତଦା

ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୂତ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ନୈମିଷକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାଗତ ଓ ପୂଜା କଲେ।

ନୈମିଷେଯାସ୍ତୁ ଶିଷ୍ଯାଯ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ଯ ତୁ ଅଥ ତେଷାଂ ପୁରାଣସ୍ଯ ଶୁଶ୍ରୂଷା ସମପଦ୍ଯତ

ନୈମିଷର ବାସିନ୍ଦାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ସେ ସୂତଙ୍କଠାରୁ ପୁରାଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମ୍ ଅତିଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ଅପୃଚ୍ଛଂଶ୍ଚ ତତଃ ସୂତମ୍ ଋଷିଂ ସର୍ଵେ ତପୋଧନାଃ

ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଓ ପଣ୍ଡିତ ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ତପସ୍ବୀମାନେ ସୂତ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ପୁରାଣସଂହିତାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ଲିଙ୍ଗମାହାତ୍ମ୍ଯସଂଯୁତାମ୍ ତ୍ଵଯା ସୂତ ମହାବୁଦ୍ଧେ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନୋ ମୁନିଃ

ଲିଙ୍ଗର ମହିମା ଥିବା ପବିତ୍ର ପୁରାଣ ସଂହିତା କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ମୁନିଙ୍କଠାରୁ ତୁମେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୂତ, ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ।

ଉପାସିତଃ ପୁରାଣାର୍ଥଂ ଲବ୍ଧା ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସଂହିତା ତସ୍ମାଦ୍ଭଵନ୍ତଂ ପୃଚ୍ଛାମଃ ସୂତ ପୌରାଣିକୋତ୍ତମମ୍

ପୁରାଣର ଅର୍ଥ ଜାଣିବା ପାଇଁ ସେଠାରେ ସେବା କରି, ସେଠାରୁ ସଂହିତା ପାଇଥିଲ। ଏହିଠାରୁ, ସୂତ, ପୁରାଣ ପାଠକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ।

ପୁରାଣସଂହିତାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ଲିଙ୍ଗମାହାତ୍ମ୍ଯସଂଯୁତାମ୍ ନାରଦୋ ଽପ୍ଯସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ

ଲିଙ୍ଗର ମହିମା ଥିବା ଦିବ୍ୟ ପୁରାଣ ସଂହିତା ଏହି ଦେବତା ରୁଦ୍ର, ପରମାତ୍ମା ବିଷୟରେ ନାରଦ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।

କ୍ଷେତ୍ରାଣ୍ଯାସାଦ୍ଯ ଚାଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଲିଙ୍ଗାନି ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ ଇହ ସଂନିହିତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ

ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଯାଇ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରଦ ଏଠାରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି।

ଭଵଭକ୍ତୋ ଭଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଵଯଂ ଵୈ ନାରଦସ୍ତଥା ଅସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ମୁନେଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁରାଣଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି

ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଛୁ, ନାରଦ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ, ଏହି ମୁନିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ପୁରାଣ କଥା କହ।

ସଫଲଂ ସାଧିତଂ ସର୍ଵଂ ଭଵତା ଵିଦିତଂ ଭଵେତ୍ ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ସୂତଃ ପୌରାଣିକୋତ୍ତମଃ

ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହୋଇଛି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ତୁମେ ଜାଣ, ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ପୁରାଣ ପାଠକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂତ ଖୁସି ହେଲେ।

ଅଭିଵାଦ୍ଯାଗ୍ରତୋ ଧୀମାନ୍ ନାରଦଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତମ୍ ନୈମିଷେଯାଂଶ୍ଚ ପୁଣ୍ଯାତ୍ମା ପୁରାଣଂ ଵ୍ଯାଜହାର ସଃ

ବୁଦ୍ଧିମାନ ସୂତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନାରଦ ଓ ନୈମିଷର ପବିତ୍ର ବାସିନ୍ଦାମାନେଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନମସ୍କାର କରି ପୁରାଣ କଥା କହିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ନମସ୍କୃତ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ଜନାର୍ଦନମ୍ ମୁନୀଶ୍ଵରଂ ତଥା ଵ୍ଯାସଂ ଵକ୍ତୁଂ ଲିଙ୍ଗଂ ସ୍ମରାମ୍ଯହମ୍

ମହାଦେବ, ବ୍ରହ୍ମା, ଜନାର୍ଦନ ଓ ବ୍ୟାସ ମୁନିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଏହି କଥା କହୁଛି।

ଶବ୍ଦଂ ବ୍ରହ୍ମତନୁଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ ଛବ୍ଦବ୍ରହ୍ମପ୍ରକାଶକମ୍ ଵର୍ଣାଵଯଵମ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତଲକ୍ଷଣଂ ବହୁଧା ସ୍ଥିତମ୍

ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦେହ, ଏହି ଶବ୍ଦ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଏହା ଅନେକ ଅକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରି, ବହୁ ରୂପରେ ବ୍ୟାପିଛି।

ଅକାରୋକାରମକାରଂ ସ୍ଥୂଲଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ପରାତ୍ପରମ୍ ଓଙ୍କାରରୂପମ୍ ଋଗ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ସମଜିହ୍ଵାସମନ୍ଵିତମ୍

'ଅ', 'ଉ', 'ମ' ଏହି ତିନି ଅକ୍ଷର—ଏକ ମୋଟ, ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏବଂ ଏକ ସମସ୍ତ ଉପରେ—ଏମାନେ ମିଶି ଓଁକାର ରୂପ ନେଇଛନ୍ତି। ଏହି ଓଁକାର ରିଗ୍ବେଦର ମୁଖ ଭାବେ, ସମାନ ଜିଭା ସହିତ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ।

ଯଜୁର୍ଵେଦମହାଗ୍ରୀଵମ୍ ଅଥର୍ଵହୃଦଯଂ ଵିଭୁମ୍ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାତୀତଂ ପ୍ରଲଯୋତ୍ପତ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍

ଏହା ଯଜୁର୍ବେଦର କଣ୍ଠ, ଅଥର୍ବବେଦର ହୃଦୟ ଭାବେ ଅଛି; ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ଏହାର କେବଳ ନ ଆରମ୍ଭ ଅଛି, ନ ଶେଷ।

ତମସା କାଲରୁଦ୍ରାଖ୍ଯଂ ରଜସା କନକାଣ୍ଡଜମ୍ ସତ୍ତ୍ଵେନ ସର୍ଵଗଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ନିର୍ଗୁଣତ୍ଵେ ମହେଶ୍ଵରମ୍

ତମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ କାଳରୁଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ରଜସ ଦ୍ୱାରା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଡିଞ୍ଡି ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ବିଷ୍ଣୁ; ନିର୍ଗୁଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ମହେଶ୍ୱର।

ପ୍ରଧାନାଵଯଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସପ୍ତଧାଧିଷ୍ଠିତଂ କ୍ରମାତ୍ ପୁନଃ ଷୋଡଶଧା ଚୈଵ ଷଡ୍ଵିଂଶକମ୍ ଅଜୋଦ୍ଭଵମ୍

ଏହା ପ୍ରଧାନର ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ବ୍ୟାପି, ସପ୍ତ ଭାଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ପୁଣି ଷୋଳ ଭାଗରେ, ଏବଂ ଛବିଶି ଭାଗରେ ଅଜନ୍ମା ଭାବେ ଅଛି।

ସର୍ଗପ୍ରତିଷ୍ଠାସଂହାରଲୀଲାର୍ଥଂ ଲିଙ୍ଗରୂପିଣମ୍ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଲିଙ୍ଗୋଦ୍ଭଵଂ ଶୁଭମ୍

ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ ପାଇଁ ଯିଏ ଲିଙ୍ଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଠିକି ମୁଁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପ୍ରଣାମ କରି, ଏବେ ଶୁଭ ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ପତ୍ତିର କଥା କହିବି।

ଈଶାନକଲ୍ପଵୃତ୍ତାନ୍ତମ୍ ଅଧିକୃତ୍ଯ ମହାତ୍ମନା ବ୍ରହ୍ମଣା କଲ୍ପିତଂ ପୂର୍ଵଂ ପୁରାଣଂ ଲୈଙ୍ଗମ୍ ଉତ୍ତମମ୍

ଈଶାନଙ୍କ କଳ୍ପର ଉପାଖ୍ୟାନ ଉପରେ ଆଧାର କରି, ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ବେ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ପୁରାଣ ରଚନା କରିଥିଲେ।

ଗ୍ରନ୍ଥକୋଟିପ୍ରମାଣଂ ତୁ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରେ ଚତୁର୍ଲକ୍ଷେଣ ସଂକ୍ଷିପ୍ତେ ଵ୍ଯାସୈଃ ସର୍ଵାନ୍ତରେଷୁ ଵୈ

ଏହାର ମାପ ଗ୍ରନ୍ଥର ସୀମାକୁ ଛୁଇଁଥିଲା, ଶତ କୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ; ବ୍ୟାସ ଏହାକୁ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରିଥିଲେ।

ଵ୍ଯସ୍ତେଷ୍ଟା ଦଶଧା ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମାଦୌ ଦ୍ଵାପରାଦିଷୁ ଲିଙ୍ଗମେକାଦଶଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମଯା ଵ୍ଯାସାଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ଚ ତତ୍

ଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦ୍ୱାପର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୁଗରେ, ଏକାଦଶ ଲିଙ୍ଗ ମୁଁ ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରବଚନ କରିଛି।

ଅସ୍ଯୈକାଦଶସାହସ୍ରେ ଗ୍ରନ୍ଥମାନମିହ ଦ୍ଵିଜାଃ ତସ୍ମାତ୍ସଂକ୍ଷେପତୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ନ ଶ୍ରୁତଂ ଵିସ୍ତରେଣ ଯତ୍

ଏଠାରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥର ଏକାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଯାହା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ, ତାହା କହିବି।

ଚତୁର୍ଲକ୍ଷେଣ ସଂକ୍ଷିପ୍ତେ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନେନ ତୁ ଅତ୍ରୈକାଦଶସାହସ୍ରୈଃ କଥିତୋ ଲିଙ୍ଗସମ୍ଭଵଃ

କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରି ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ, ଏଠାରେ ଏକାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକରେ ଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହାଯାଇଛି।

ସର୍ଗଃ ପ୍ରାଧାନିକଃ ପଶ୍ଚାତ୍ ପ୍ରାକୃତୋ ଵୈକୃତାନି ଚ ଅଣ୍ଡସ୍ଯାସ୍ଯ ଚ ସମ୍ଭୂତିର୍ ଅଣ୍ଡସ୍ଯାଵରଣାଷ୍ଟକମ୍

ପ୍ରଥମେ ପ୍ରାଧାନିକ ସୃଷ୍ଟି, ପରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ବିକୃତି ସୃଷ୍ଟି; ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଏହାର ଆଠଟି ଆବରଣ।