ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଅପରିମିତ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ସ୍ୱାମୀ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ମହାଦେବ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କୃତ ବୀର ଓଡ଼ଣା ପିନ୍ଧି ଦେଖାଦେଲେ। ସେଠିକୁ ଅନନ୍ତ, ସର୍ପମୁକୁଟର ସ୍ୱାମୀ, ହରି ଯାଉଥିଲେ। ସେ ତିବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ଚାପରେ ଭୂମି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରେ ହଠାତ୍ ଘନ ଜଳବିନ୍ଦୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉପରକୁ ଉଠିଲା, ବାୟୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଷ୍ଣ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୀତ ଭାବରେ ବହିଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣ ଜଳବିନ୍ଦୁ ମହାପଦ୍ମକୁ ବଡ଼ ଭାବେ ଉଣ୍ମୁଳିତ କରୁଛି। ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କର, କିମ୍ବା ତୁମେ ଆଉ କିଛି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ଦାନବ ନାଶକ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା, ଚିନ୍ତା କରିଲେ, "ମୋର ନାଭିରେ କି ଆଉ କିଛି ଜୀବ ଅଛି?" ସେ ଏହି ଭାବରେ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲି; ମୁଁ ମନେ ଚିନ୍ତା କରି ଏହି ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲି। "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆଜି କାହିଁକି ଏହିପରି ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଲୋଟସ୍ରେ? ମୁଁ କଣ କରିଛି, ହେ ଦେବ, ଯେଉଁଥିରୁ ଆପଣ ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନେହରେ ମୋତେ କଥା କହୁଛନ୍ତି?" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରି ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପୁରୁଷୋत्तମ, କାହିଁକି ଆପଣ ଏପରି କଥା କହୁଛନ୍ତି? ନିଷ୍କପଟ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।" ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା, ବେଦମୟ ପ୍ରଭୁ, କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ, ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କର ପେଟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି, ଏହା ଘଟିଥିଲା। ଯେପରି ଆପଣ ମୋର ପେଟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ପେଟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖିଥିଲି।" "ଏପରି ହେଉଛି, ହେ ନିର୍ମଳ, ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ଆପଣ ମୋତେ ଅପମାନିତ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଦେହରୁ ତାନି ନେଲେ। ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ହେଲା, ତେବେ ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ବିଚାର କରିଲି। ଏକ ମାର୍ଗ ମୁଁ ନାଭି ଅଞ୍ଚଳରୁ, କମଳ ଡଣ୍ଡ ମାଧ୍ୟମରେ ପାଇଲି; ଆପଣଙ୍କ କାମରେ କିଛି ଅବରୋଧ ହେଉନାହିଁ।" "ଏହିପରି ଉପାୟ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ, ଏବେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣ କହନ୍ତୁ, ଏପରେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?" ଏହି ସମୟରେ, ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଠାରୁ ଏକ ନିର୍ମଳ, ପ୍ରିୟ, ଶୁଭ ଵର ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ୱେଷ ଶୂନ୍ୟ ହରି ତାକୁ ଵର ଦେଇଥିଲେ; କାରଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିନଥିଲି। "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶିଖ୍ୟା ଦେବାକୁ ଏବଂ ଖେଳ ଭାବେ, ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ନିଜ ଦେହର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରିଥିଲି। ଆପଣ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ବୁଝନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ ଏବଂ ମାନ୍ୟ। ମୁଁ ଯାହା କିଛି ଆପଣଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କରିଛି, ହେ ମଙ୍ଗଳମୟ, ଦୟାକରି ମାନିଦିଅ।" "ଯେପରି ଆପଣ ମୋତେ ସମ୍ମାନିତ କରୁଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କମଳରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବହନ କରିପାରିବି ନାହିଁ, ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ।" ତେବେ ସେ କହିଲେ, "ଏକ ଵର ମାଗ, ହେ ପ୍ରଭୁ, କମଳରୁ ଅବତର; ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉ, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ଏବଂ ତୁମେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ।" "ଶୁଭ କଥା କହ, ହେ ପ୍ରଭୁ, କମଳରୁ ଅବତର; ତୁମେ ଆମ ମହାଯୋଗୀ, ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ, ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ର ସ୍ୱରୂପ।" "ଆଜି ଠାରୁ, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଧଳା ପାଗୁଡ଼ି ପିନ୍ଧି, ତୁମେ 'ପଦ୍ମୟୋନି' (କମଳଉତ୍ପନ୍ନ) ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।" "ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉ, ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ସପ୍ତ ଲୋକର ନାଥ।" ଏପରି ବର ଦେଇ, ଶୁଭ ପ୍ରଭୁ— "ତଥାସ୍ତୁ," ବୋଲି, ପ୍ରସନ୍ନ ଏବଂ ଦ୍ୱେଷ ଶୂନ୍ୟ ହୃଦୟରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମୁହଁ, ଉଦୟ ରବି ସଦୃଶ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜଣେ ନିକଟକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ସେ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ ଦେଖି, ନାରାୟଣ କହିଲେ: "ଅପରିମିତ, ବଡ଼ ମୁହଁ, କଟୁ ଦାନ୍ତ, ମୁଣ୍ଡରୁ କେଶ ଶୂନ୍ୟ— ଦଶ ହସ୍ତ, ତ୍ରିଶୂଳ ଚିହ୍ନିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚକ୍ଷୁ, ସ୍ୱୟଂ ଲୋକନାଥ, ବିକୃତ ଦେହ, ମୁଞ୍ଜା କଟିବନ୍ଧନ— ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ, ଉତ୍ତିଉଠିଥିବା ଲିଙ୍ଗ, ଏହି ପ୍ରଭାଶାଳୀ କିଏ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ?" ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ଆକାଶ ଭରି ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛନ୍ତି; ଏହିପରି ଦେଖି, ଶୁଭ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଯାହାର ପଦସ୍ପର୍ଶରେ ସାଗର ଉପରେ ପାଦ ଦେଇ, ଜଳ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଆକାଶକୁ ଉଠିଯାଉଛି— ଏହି ମୂଳ ଭୂତରୁ, ହେ କମଳଉତ୍ପନ୍ନ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସ୍ରାବିତ; ତୁମ ସହ ଘ୍ରାଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବାୟୁ ଚଞ୍ଚଳତା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ମୋର ନାଭିରୁ ସ୍୵ତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ମହାକମଳ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ; ଭବ ଆସିଗଲେ, ଆଦିହୀନ ଓ ସମାପ୍ତିକର୍ତ୍ତା। ଭବ ଓ ମୁଁ, ସ୍ତୁତି କରି, ବୃଷଧ୍ୱଜଧାରୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲୁ; ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ବ୍ରହ୍ମା, କମଳନୟନ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ— "ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିନାହ, ହେ ଲୋକନାଥ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ତୁମେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିନାହ, ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।" "ଏହି ଶଙ୍କର କିଏ, ଯିଏ ଆମ ଦୁଇଁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ?" ଏହି କ୍ରୋଧଜନିତ କଥା ଶୁଣି, ହରି କହିଲେ— "ଏପରି କଥା କହିବେ ନାହିଁ, ହେ ମଙ୍ଗଳମୟ, ମହାଆତ୍ମାଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରିବେ ନାହିଁ; ମହାଯୋଗୀ, ଧର୍ମ, ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଵରଦାତା।" "ସେଉଁଛି ଏହି ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ, ପୁରାତନ, ଅବିନାଶୀ ପୁରୁଷ; ସେ ସମସ୍ତ ବୀଜର ବୀଜ, ଏକମାତ୍ର ଜ୍ୟୋତି।" "ଶିଶୁ ଭାବେ ଶଙ୍କର ଖେଳ କରନ୍ତି; ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଧାନ, ଗର୍ଭ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ପ୍ରକୃତିର ଅନ୍ଧକାର।" "ମୋର ଏହି ନାମ ସଦା ଫଳଦାୟକ; କିଏ ସେ ଶିବ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ତପସ୍ବୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି।" "ସେ ବୀଜ, ତୁମେ ବୀଜଧାରୀ, ମୁଁ ଅନନ୍ତ ଗର୍ଭ; ଏପରି କହି, ବ୍ରହ୍ମା, ସଂସାର ଆତ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।