ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ କହିଲେ, “ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଥିବ, ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି, ଓ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଛି—ସ୍ୱର୍ଗ, ମଧ୍ୟଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ—ଏହା ସବୁର ଉପରେ ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଉପରେ ଅତିତ, ପରମ ଆଶ୍ରୟ।” ଏପରେ, ଭଗବତୀ ବିଷ୍ଣୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମହାନ୍ୟ, ଆପଣ କିଏ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି? ପୁନି କେଉଁଠି ଯିବେ? ଆପଣଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ କ’ଣ? ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଆପଣ ପାଇଁ ମୁଁ କ’ଣ କରିପାରିବି?” ଏପରି ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ସେ ସମୟରେ ଶିବଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପରିଚୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ କହିଲେ, “ଯେପରି ଆପଣ, ସେପରି ମୁଁ—ମୁଁ ମୂଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପ୍ରଜାପତି।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାପରେ, କୌତୁହଳବଶତଃ, ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଅଠାରି ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପର୍ବତସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ଏତେ ବେଶି ଥିଲା ଯେ, ସେ ସମସ୍ତ ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସପ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପେଟ ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦେଖି, ବାରମ୍ବାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ କହିଲେ, “ଆହା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି!” ବିଭିନ୍ନ ଲୋକ ଓ ନାନା ନିବାସ ସ୍ଥାନରେ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଭ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ବାହାରିଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମହାନ୍ୟ, ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ, କାଳ, ଦିଗ୍ ଓ ଆକାଶ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପେଟର ଶେଷ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ।” ଏପରେ, ହରି ପୁନି କହିଲେ, “ଏଭଳି ମୋର ପେଟ ମଧ୍ୟ ସନାତନ ଓ ଅସୀମ। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅପୂର୍ବ ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆପଣ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ।” ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ତାଙ୍କର ପେଟରେ ପୁନି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠି ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶେଷ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଂଚାର ଅନୁଭବ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ଓ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମୁଁ ଏବେ ବିଶ୍ରାମ କରିବି।” ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ କରି ନାଭି ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଲେ। ପଦ୍ମ ତଣ୍ଡ ଅନୁସରଣ କରି, ସେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ପଦ୍ମରୁ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସି, ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ଦେଖି, ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ମୂଳ ଓ ପ୍ରଜାପତି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ତାହାଁଠୁ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ମହାଦେବ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ସୁନା ରଙ୍ଗର ବୀର ଓଷ୍ଟ୍ର ଧାରଣ କରି, ଏହି ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଏଠାରେ, ଅନନ୍ତ ନାଗର ନାୟକ ହରି ତ୍ବରିତ ଆଗେଇବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି କମ୍ପିତ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହେଲା। ହଠାତ୍ ଆକାଶରେ ଘନ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଲା, ଏବଂ ବାୟୁ କେବେ ଅତି ଉଷ୍ଣ, କେବେ ଅତି ଶୀତ ହୋଇ ବହୁଥିଲା। ଏହି ବିଚିତ୍ର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ଉଷ୍ଣ ଓ ଶୀତ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପଦ୍ମକୁ ବଡ଼ ଭାବେ କମ୍ପିତ କରୁଛି। ଏହି ମୋ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନିବୃତ୍ତ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଆପଣ ଆଉ କ’ଣ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି?” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦାନବ ନାଶକ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମୋର ନାଭିରେ କ’ଣ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଅଛି କି?” ସେ ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲି; ଏହି ଭାବେ ମୁଁ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି ଉତ୍ତର ଦେଲି। “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ପଦ୍ମରେ ଏହି ଅସ୍ପଷ୍ଟତା କାହିଁକି? ମୁଁ କ’ଣ ଅପରାଧ କରିଛି, ମୋତେ ଏପରି ପ୍ରେମରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି?” “ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଏପରି କାହିଁକି କହୁଛନ୍ତି? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।” ଏଭଳି ଦେବତାମନ୍ୟଙ୍କ ନାୟକ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ। ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା—ଵେଦର ଧାମ, କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଆପଣଙ୍କ ପେଟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି। ଯେପରି ଆପଣ ମୋର ପେଟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପେଟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖିଥିଲି।” “ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ହେ ନିର୍ମଳ, ଆପଣ ମୋତେ ବଶ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ, ତେଣୁ ମୋତେ ବାହାର କରିଦେଲେ। ତୁରନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା; ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଚିନ୍ତା କଲି। ଏକ ମାର୍ଗ ନାଭି ତଳରେ ମିଳିଲା, ପଦ୍ମ ତଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ବାହାରିଲି। ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ କୌଣସି ବାଧା ନ ହେଉ।” “ଏହି ଭାବେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହି ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରାଯିବା ଉଚିତ; ଏବେ କହନ୍ତୁ, ଆପଣ ଆଉ କ’ଣ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି?” ତାପରେ, ଅପାର ଆତ୍ମା ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ହରି ତାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏପରି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଆପଣ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରିନଥିଲି। “ଆପଣଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଓ ଖେଳ ଭାବରେ, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଦେହର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରିଦେଲି। ଆପଣ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ବୁଝନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ, ଗୌରବ ଯୋଗ୍ୟ। ମୋର ଯେଉଁ ଅପରାଧ ହୋଇଥିଲା, ତାହାକୁ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।” “ଯେପରି ଆପଣ ମୋତେ ସମ୍ମାନିତ କରୁଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ପଦ୍ମରୁ ଅବତରଣ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିପାରୁନାହିଁ, ହେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ପୂଜ୍ୟ।” ଏଭଳି, ଦେବତାମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଉପାଖ୍ୟାନ ଘଟିଗଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସୃଷ୍ଟି, ମାୟା, ଏବଂ ପରସ୍ପର ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାର ମହିମା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।