ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ମୂଳ ସ୍ରୋତ, ଅଷ୍ଟବାହୁଧାରୀ, ବିରାଟ୍ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଥିବା ପରମ ପୁରୁଷ ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ମୁଁହଁରୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ଯୋଗର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଅଧିଶ୍ୱର ଭାବେ ଅପୂର୍ବ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ଏବଂ ହଜାର ନାଗମଣିର ଫଣିରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ସେ ମହାନାଗ ଶେଷଙ୍କର ଉପରେ ତାଙ୍କର ମହାନ ଶଯ୍ୟା ବିଛାଇ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିରାଟ୍ ଓ ଉଚ୍ଚ ଶଯ୍ୟା ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଶ୍ରୀହରି ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର କୌତୁକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କୌଶଳରେ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଏକ ବିରାଟ୍ ପଦ୍ମ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯାହା ଶତ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ଥୃତ, ଉଦୟାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଶାଳ କଣ୍ଡ ଓ ଉଚ୍ଚତାର ଅଧିକାରୀ। ଏହି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଲୀଳା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ନିପାତରେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ ପ୍ରଶଂସିତ ଦେବତା, ହେମଗର୍ଭ, ପଦ୍ମସମ୍ଭୂତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ବ୍ରହ୍ମା। ଚତୁର୍ମୁଖୀ, ବିସ୍ତୃତ ନେତ୍ର ଥିବା, ଦିବ୍ୟ ଶୋଭା, ଗନ୍ଧ ଓ ଚୟାରେ ଶୋଭିତ ବ୍ରହ୍ମା ଏଠାରେ ଆସିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ, ନିମ୍ନମୁଖ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ କୌତୁହଳରେ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସୁମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କିଏ, ହେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା?" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି, ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ନେତ୍ରରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ମୁଁ ଅଶ୍ରୟ ଦେଉଥିବି। ଯାହା କରାଯିବାକୁ ଥିବା, ଯାହା କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଯାହା ଚାଲିଛି—ସ୍ୱର୍ଗ, ମଧ୍ୟଭୂମି ଓ ପୃଥିବୀ—ମୁଁ ସେଇ ପରମ ଆଶ୍ରୟ, ଯାହା ଜଗତ୍ ଉପରେ ଅତୀତ।" ଏପରି କହି, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କିଏ, ହେ ପୂଜ୍ୟ? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ? ପୁନି କେଉଁଠି ଯିବ? କ’ଣ ତୁମର ଆଶ୍ରୟ? ତୁମେ ଏହି ବିଶ୍ୱର ରୂପ ନୁହଁନ୍ତି କି? ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?" ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଶିବଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମା ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ତୁମେ ଯେପରି, ମୁଁ ସେପରି; ମୁଁ ମୂଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଜଗତର ପ୍ରଭୁ।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜଣାଇ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। କୌତୁହଳବଶତଃ, ମହାୟୋଗୀ ନାରାୟଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଁହଁ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସହିତେ ଏହି ଅଠାର ଦ୍ୱୀପ, ସମୁଦ୍ର ଓ ପର୍ବତମାନେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦ୍ମକଣ୍ଡର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସପ୍ତ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଲୋକମାନେ ଦେଖିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉଦର ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଦେଖି, ପୁନିପୁନି କହିଲେ—"ଆହା, କେତେ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି!" ଏହିପରି ବିଭିନ୍ନ ଲୋକ ଓ ନିବାସ ଘୁରି, ହଜାର ବର୍ଷ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ତିନି ମୁଁହଁରୁ ବାହାରି, ନାରାୟଣ, ଜଗତର ଧାରକ ଓ ନାଗରାଜ ଶେଷଙ୍କର ନିବାସୀ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ ପୂଜ୍ୟ, ତୁମେ ମୂଳ, ଆଶ୍ରୟ, ମଧ୍ୟ, କାଳ, ଦିଗ, ଓ ଆକାଶ; ତୁମର ଉଦରର ଶେଷ ମୁଁ ଦେଖିପାରିଲି ନାହିଁ।" ଏପରି କହି, ହରି ପୁନି କହିଲେ—"ମୋ ଉଦର ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଅନନ୍ୟ, ଅନନ୍ତ। ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପ୍ରବେଶ କର, ଏହି ଅପୂର୍ବ ଲୋକମାନେ ଦେଖ।" ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ପୁନି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ନେଇ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଦରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଇ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାହାର ଗର୍ଭରେ ଦେଖିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଘୁରି ଘୁରି, ହରିଙ୍କ ଶେଷ ଉପଲବ୍ଧ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଯାତ୍ରାର ଅନୁଭୂତିରେ, ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ କରି, ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ କରିବି।" ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ନାଭି ମାର୍ଗରେ ଏକ ଦ୍ୱାର ଖୋଜିଲେ। ପଦ୍ମର ସୂତ୍ର ଅନୁସରି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ତାହା ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲେ, ଏବଂ ପଦ୍ମରୁ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପରେ ପ୍ରକଟିତ ହେଲେ। ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସି, ପଦ୍ମଗର୍ଭର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଭଗ୍ୟବାନ୍, ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମା ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦୁଇଜଣ ଏକାଉଁଠି ଆସି, ଦୁଇଁଠି ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିପୁଳ ବିବାଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଠିଏ, କେଉଁଠିଁଠାରୁ ଅପାର ଭଗବାନ୍, ଭୂତମହେଶ୍ୱର, ତ୍ରିଶୂଲଧାରୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବୀରବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ମହାଦେବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସହସ୍ର ଫଣିର ନାଗପତି ଅନନ୍ତ, ହରିଙ୍କ ସହ ଏଠିକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସ୍ପର୍ଶରେ ଭୂମି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଉଥିଲା। ଏହିଁଠି ହଠାତ୍ ଆକାଶରେ ଘନ ଜଳବିନ୍ଦୁ ବର୍ଷିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ବାୟୁ ଏଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତାପ୍ତ ଓ ଏକାଧିକ ଶୀତଳ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—"ଏହି ତାପ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପଦ୍ମକୁ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଉଛି।" "ମୋ ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର, କିମ୍ବା ଆଉ କ’ଣ କରିବାକୁ ଚାହଁ, କହ।"—ଏପରି ଶବ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଁହଁରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅସୁରବିନାଶୀ, ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ଭଗବାନ୍ ବିଚାର କଲେ—"ମୋ ନାଭିରେ ଆଉ କିଛି ଜୀବ ଅଛନ୍ତି କି?" ସେ ମୃଦୁ ଭାବରେ କଥା କହିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରୂଷ୍ଟ ହେଲି; ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଲି। "ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆଜି ପଦ୍ମରେ ଏହି ଅସ୍ଥିରତା କାହିଁକି? ମୁଁ କ’ଣ କଲି, ହେ ଦେବ, ଯେପରି ତୁମେ ଏପରି ଗଭୀର ସ୍ନେହରେ ମୋତେ କଥା କହୁଛ?" "ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ’ଣ କାରଣରୁ ଏପରି କହୁଛ? ସତ୍ୟ କହ।" ଏପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ଯେଉଁଠି ଜଗତର ଧାରଣକାରୀ, କଥା କହିବା ସମୟରେ— ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ବିଦ୍ୟାର ଧାରକ, ପଦ୍ମନେତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତୁମର ଉଦରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି।