ଏହି ଗୁପ୍ତ ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ—ଗୌରୀ, ମାୟା, ବିଦ୍ୟା, କୃଷ୍ଣା, ହୈମବତୀ, ପ୍ରଧାନ, ଏବଂ ପ୍ରକୃତି। ତାଙ୍କୁ ଅଜନ୍ମା, ଏକା, ଲାଲ, ଧଳା ଓ କଳା ରୂପରେ ଜଣାଯାଏ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ଅଜନ୍ମା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଯାଏ, ସାର୍ବଭୌମ ରୂପ, ଗାୟତ୍ରୀ, ସାର୍ବଜନୀନ ଗାଈ ଭାବରେ। ଏପରେ, ମହାଦେବ, ପରମେଶ୍ୱର, ଏପରି କଥା କହି ଦେବୀଙ୍କ ପାଖରୁ ସମସ୍ତ ରୂପର ଛୋଟ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସେମାନେ କିଏ ଜଟାଧାରୀ, କିଏ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, କିଏ ଚୂଡାଧାରୀ, କିଏ ଅର୍ଦ୍ଧମୁଣ୍ଡା ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଶିଶୁମାନେ ଯୋଗ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପରେ, ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଧର୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ଯୋଗରେ ସ୍ଥିର ହେଲେ। ଶିଷ୍ୟମାନେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ସାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ କହାଯାଇଛି। ଏହି କଥାକୁ ଯେଉଁଠାରେ କିଏ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ବ୍ରହ୍ମା ସହ ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ଲିଙ୍ଗର ଉତ୍ପତ୍ତି କିପରି ହେଲା? ଲିଙ୍ଗ କ'ଣ? ଲିଙ୍ଗୀ କିଏ? ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପଚାରିଲେ—"ହେ ଭଗବନ୍, ଲିଙ୍ଗ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ମହେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗରେ କିପରି ପୂଜିବା?" ପ୍ରଜାପତି କହିଲେ—"ମୁଁ ଲିଙ୍ଗର ବିଷୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି, ଲିଙ୍ଗୀ ପରମେଶ୍ୱର।" ସୃଷ୍ଟିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ, ବିଷ୍ଣୁ ମୋ ପାଇଁ ସାଗରରେ ଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଋଷିମାନେ ଜନ ଲୋକକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଧର୍ମର ରଖିବା ଅବଧି ଶେଷ ହେଲା, ଏବଂ ଏକ ହଜାର ଚତୁର୍ଯୁଗ ଶେଷରେ, ଦେବମାନେ ସତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସମୟ ଶେଷରେ, ଯେତେବେଳେ ସମତା ବ୍ୟାପି ରହିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଚଳ ଜିନିଷ ଶୁଖା ହେଇଗଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମହା ଶୁଷ୍କତା ଦେଖାଗଲା। ଗାଈ, ମଣିଷ, ଗଛ, ମାଂସାହାରୀ ଭୂତ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଜଳିଗଲେ। ଏକ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ର, ଚାରିପାଖରେ ଅନ୍ଧାରରେ ଢକା, ସେଠାରେ ଯୋଗର ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଆତ୍ମା ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପା, ହଜାର ହାତ, ସବୁ ଜଣା, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ରଜସ ଓ ତମସରେ ଶଙ୍କର, ସତ୍ତ୍ୱରେ ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ; ମହେଶ୍ୱର ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା। ସମୟର ଆତ୍ମା, ଯାହାର ନାଭି ସମୟ, ସେ ଧଳା; କଳା ନିର୍ଗୁଣ; ନାରାୟଣ, ବଳବାନ୍, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ର ମିଶ୍ର। ଏହିପରି ଲୋଟସ ଆଖି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶୟନ ଦେଖି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହେଇ ରୋଷରେ ପଚାରିଲି—"ତୁମେ କିଏ?" ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ହାତ ଦେଇ ଉଠାଇଲି; ତାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତରେ ଜୋର ଦେଲି। ଜାଗି, ସେ ଶୟନରୁ ଉଠି, ଏକ କ୍ଷଣ ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ନିର୍ମଳ ନିଦ୍ରା ହିନ୍ନ ଆଖିରେ ଦେଖିଲେ। ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଶ୍ରୀହରି ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ଉଠି, ଭଗବାନ୍ ଏକ ମଧୁର ହାସ୍ୟ ସହିତ କହିଲେ—"ସ୍ୱାଗତ, ସ୍ୱାଗତ, ବାଳକ, ଓ ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଜାପତି!" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧୁର ହାସ୍ୟ କଲେ। ମୁଁ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ଜଡିତ ହୋଇ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପଚାରିଲି—"ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାରର କାରଣ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, କିପରି ମୋତେ 'ବାଳକ, ବାଳକ' କୁହ?" "ତୁମେ ମୋତେ ଶିଷ୍ୟ ଭଳି କୁହ, ଯଦିଓ ମୁଁ ସଂସାରର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ପ୍ରକୃତିର ଆରମ୍ଭକାରୀ।" "ତୁମେ ମୋତେ ଅଜନ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଆତ୍ମା, ନିର୍ମାତା, ଧାରକ, ପଦ୍ମାକ୍ଷ କୁହ।" "ତୁମେ କିପରି ମୋତେ ଏପରି ଭ୍ରମରେ କୁହ? ତୁମେ ତ୍ୱରିତ ସତ୍ୟ କୁହ।" ତାପରେ ସେ କହିଲେ—"ମୁଁ ସଂସାରର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା—ଦେଖ!" "ତୁମେ ଧାରକ ଓ ସଂହାରକ, ମୋ ଅବିନାଶୀ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭୁଲିଛ, ଯିଏ ସମସ୍ତର ନାଥ, ଦୁଃଖ ହିନ।" "ପରମ ପୁରୁଷ, ପରମ ଆତ୍ମା, ସବୁଠୁ ଅଧିକ ପୂଜିତ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଅଧିକ ପ୍ରଶଂସିତ, ବିଷ୍ଣୁ, ଅଚଳ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ମୂଳ।" "ତୁମେ କୌଣସି ଦୋଷ କରିନାହ, ଏହି ସବୁ ମୋ ମାୟାର କାରଣ। ସତ୍ୟ ଶୁଣ, ଚତୁର୍ମୁଖ: ଏହି ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ।" "ମୁଁ ଏକା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ନେତା, ନାଶକ; ମୋ ପରି କିଏ ନାହିଁ, ବଳବାନ୍। ମୁଁ ଏକା ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଉତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱ, ପ୍ରଜାପତି।" "ମୁଁ ଏକା ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ପରମ ଆତ୍ମା, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ଏହି ସଂସାରରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ଶୁଣାଯାଏ, ଚଳ ଅଚଳ, ସବୁ ମୋ ମଧ୍ୟରେ।" "ଚତୁର୍ମୁଖ, ଜଣା, ଏହି ସମସ୍ତ ମୋତେ ଉତ୍ପନ୍ନ। ପୂର୍ବରୁ, ମୁଁ ନିଜେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଚବିଶ ତତ୍ତ୍ୱର ଗୋଷ୍ଠୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି।" "ଅନନ୍ତ ଅଣୁ, ଏକଠା ହୋଇ, ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ—କ୍ରୋଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତୁମର ଅନୁଗ୍ରହରେ, ଏଠାରେ ଅନେକ ଅଣ୍ଡ ଖେଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।" "ବୁଦ୍ଧିକୁ ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କଲି; ତାହାରୁ ତିନି ପ୍ରକାରର ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାହାରୁ ପାଞ୍ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ; ତାହାରୁ ମନ ଓ ଛଅ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ।" "ଆକାଶ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ଥୂଳ ରୂପ ମୁଁ ଖେଳରେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲି।" ସେ ଏପରି କହିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏପରି କହିଲି— ତାପରେ, ଦୁଇଜଣ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରେ ଆବଦ୍ଧ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଆମର ବିବାଦ ଶେଷ କରିବା ଓ ବୁଝିବା ପାଇଁ। ଏହା ହଜାର ଅଗ୍ନି ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଶତ ନାଶ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଏ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ହ୍ରାସ ହିନ୍, ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ।