ଉପମନ୍ୟୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅତିତମ, ନିଜ ଦୁଧ ପାଇଁ ଆଶାକୁ ଏଠାରେ ବଦ୍ଧ କରି ରଖିଲେ । ସେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଶିବଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଧ କରିବାକୁ ଦୃଢ ନିଷ୍ଠା ନେଇ, ଏହି ଶରୀରକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ । ଦୀର୍ଘକାଳ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ମାଆ ନିଷ୍ପଟ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିଲେ—ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିନଥିଲେ । ଏପରି ଭାବରେ ଦେବତାଙ୍କୁ କଥା କହି, ଉପମନ୍ୟୁ ଭୟହୀନ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ଅଥର୍ବଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ବଧ କରିବାକୁ ଦୃଢ ଚିତ୍ତ ହେଲେ । ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉପମନ୍ୟୁ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ଏକ ମୁଠି ଭସ୍ମ ନେଇ, ଅଥର୍ବଣ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ ଓ ଗର୍ଜନ କଲେ । ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଦଗ୍ଧ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଅଗ୍ନି ଧ୍ୟାନରେ ଲଗି, ଉପମନ୍ୟୁ ଦୃଢ ଭାବରେ ଉଭୟ ଅଗ୍ନି ଶଳ୍ୟ ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ । ଏପରି ଦୃଢ ନିଷ୍ଠା ନେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନକୁ, ଭାଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନାଶକ ଶିବ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ନେହରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ନନ୍ଦୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଅଥର୍ବଣ ଅସ୍ତ୍ର, ସମୟର ଅଗ୍ନିପରି ଦହୁଉଥିବା, ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଗଲା । ଏବେ, ପରମ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୀ ଦେବତା, ନିଜ ସ୍ଵରୂପ ଧରି, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାର ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ । ସେ ଦେବତା ଚାରିପାଖରେ ହଜାର ଦୁଧ ଝରଣା, ଦୁଧର ସାଗର, ଦହିର ସାଗର, ଘିଅର ସାଗର, ଫଳର ସାଗର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭୋଗର ସାଗର, ଏବଂ ପହାଡ଼ ପହାଡ଼ ମିଥାଇ ଦେଇ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଆବୃତ କରି ଦେଇଥିଲେ । ପରମେଶ୍ଵର ହସି, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ପରିବାର ସହ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଦେଖି, ଗିରିଜାଙ୍କ ସହ ଦୟା ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦୟାର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ । "ମୋ ପୁଅ, ଚାହିଁ ଚାହିଁ ଆନନ୍ଦ କର, ତୁମର ପରିବାର ସହ ଭୋଗ କର । ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ପୁଅ କରିଛି; ଦୁଧର ସାଗର, ମଧୁର ସାଗର, ଦହିର ସାଗର ଦେଇଛି । ଘିଅର ସାଗର, ଫଳ ଓ ମିଥାଇର ସାଗର, ପହାଡ଼ ପହାଡ଼ ମିଥାଇ, ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗର ସାଗର ଦେଇଛି ।" "ଉପମନ୍ୟୁ, ତୁମର ପିତା ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା; ତୁମର ମାଆ ଚିରସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମାଆ—ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ମୁଁ ତୁମକୁ ଅମରତ୍ୱ ଓ ଗଣମାନ୍ୟ ଅଖଣ୍ଡ ଲୋକପତିତ୍ୱ ଦେଇଛି; ଆଉ ଯାହା ଚାହିଁବା, ମୁଁ ଦେଇବି—ଏଠାରେ କିଛି ଦ୍ୱିତୀୟତା ନାହିଁ ।" ଏପରି କହି, ମହାଦେବ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଶୁଘିଲେ, ଦେବୀ ସହ ଭବ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ । ଦେବୀ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି ବଡ଼ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ତାଙ୍କୁ ଯୋଗଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱ ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଦେଲେ । ଉପମନ୍ୟୁ, ଦେବୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଚିରଯୁବନତ୍ୱ ପାଇ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗଳା ଚାପି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ତୁତି କଲେ । ତାପରେ, ହାତ ଜୋଡି ଅନେକ ଥର ନମସ୍କାର କରି, ନିର୍ମଳ ଚକ୍ଷୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆଉ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଲେ—"ଦୟା କର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ; ସ୍ଥିର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ତୁମର ସାନିଧ୍ୟ, ମହାଦେବ, ସଦା ମୋ ମନରେ ବସି ରହୁ ।" ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଏପରି କହି, ଶଙ୍କର ହସି, ଚାହିଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ଅପରିମଳିତ କର୍ମ ଅଧିକାରୀ ବସୁଦେବ କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ । ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଠାରୁ ସେ ପାଶୁପତ ଦିକ୍ଷା ନେଲେ । କୃଷ୍ଣ କିପରି ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ? ଏହି ପାପ ନାଶକ କଥା ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଏଠାରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହିଁଛି । ଅବିନାଶୀ ବସୁଦେବ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅବତରିତ ହୋଇ, ଶରୀର ଶୁଧି କରି, ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଅପମାନ କରିଥିବା ପରି ଦେଖାଉଥିଲେ । ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ପରମେଶ୍ଵର ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ବଡ଼ ସମ୍ମାନରେ ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଠାରେ ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ତିନିଥର ପରିକ୍ରମା କଲେ । ଏହି ମହାତ୍ମା ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ମାତ୍ରରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀର ଓ କର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ଅଶୁଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦୂର ହେଲା । ଉପମନ୍ୟୁ, ଅଦ୍ଭୁତ ତେଜସ୍ୱୀ, ଭସ୍ମ ଛିଟି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଆଦି ଭାବରେ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ଦିବ୍ୟ ପାଶୁପତ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ । ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଦୟାରେ, କୃଷ୍ଣ ପାଶୁପତ ଦିକ୍ଷା ପାଇଲେ । ଏକ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପରେ, ଶିବଙ୍କୁ ସଂବା, ତାଙ୍କ ସହାୟକ ଭାଗୀଦାର ସହ ଶାନ୍ତ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ପୁଅ ପାଇଲେ । ଏହି ସମୟରୁ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ, ନିୟମ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁସୃତ, ସଦା ପାଶୁପତ ଦିବ୍ୟତ୍ୱରେ ଶୋଭିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ରହିଲେ । ଏବେ, ମୁଁ ଆଉ ଏକ ଉପାୟ କଥା କହିବି, ଯାହା ଜୀବମାନଙ୍କ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି, ଏକ ଦଣ୍ଡ ଧରିବାକୁ । ପୁରୁଷ ବା ସ୍ତ୍ରୀ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି, ଏକ ଆସନ, ଚମର, ଦଣ୍ଡ, ତିନ୍ଦୁ, ଲେଖନୀ, ମୁଣ୍ଡା, କତର, ବା ଏକ ପାତ୍ର ତିଆରି କରି, ଭସ୍ମ ଲଗାଉଥିବା ପାଶୁପତ କୁ ଦେବା ଉଚିତ । ଏହା ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୂପା, କାଂସାରେ ତିଆରି କରି, ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ । ଏହି ଦାନ କରି, ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହ, ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ରୁଦ୍ର ଦେବତ୍ୱ ପାଇଁ । ଏହି ବିଷୟରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଏହି ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଗୃହସ୍ଥ ଜନ୍ମ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଯୋଗୀଙ୍କୁ ଦେଇ, ଶିବ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ଚାହିଁଥିଲେ, ରାଜ୍ୟ, ପୁଅ, ଧନ, ଘୋଡ଼ା, ଯାନ, ବା ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଅସ୍ଥିର ଶରୀର ଦ୍ୱାରା, ଚିର ଲକ୍ଷ୍ୟ—ଶୁଭ ପାଶୁପତ ମାର୍ଗକୁ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଜଗତର ଭବସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉପାୟ ।