ଶକ୍ରଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଉପମନ୍ୟୁ ଦୋହା ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋର ଇଛାରେ ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତିକୁ ବର ଭାବେ ଚୟନ କରୁଛି।” ଋଷିଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଶକ୍ରଙ୍କ ଆକାରରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରଭୁ ଅଳ୍ପ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କିଛି ଅସ୍ଥିରତାରେ କହିଲେ, “ହେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିନାହାନ୍ତି କି? ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କର ରାଜା, ତିନି ଲୋକର ଶାସକ ଶକ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କର ପୂଜିତ।” “ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏବେ ମୋର ଭକ୍ତ ହେଉ, ସଦା ମୋତେ ପୂଜା କର। ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଭଲ ଦେବି; ନିର୍ଗୁଣ ରୁଦ୍ରକୁ ଛାଡିଦିଅ।” ଶକ୍ରଙ୍କ ଏହି ମନକୁ ବିଦ୍ରାବିତ କରୁଥିବା କଥା ଉପମନ୍ୟୁ ଶୁଣି, ଶିବଙ୍କ ଶୁଭ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ କିଏ ଏଠି ଶକ୍ରଙ୍କ ଆକାରରେ ଆସିଛି, କିଏ ତଳ ଦାନବ ଧର୍ମରେ ବାଧା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।” “ତୁମେ ନିଜେ, ନିନ୍ଦା କରିବା ପ୍ରବୃତ୍ତିରେ, ଶିବଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ତାଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ବିଷୟରେ ସବୁ କଥା କହିଥିଲା। ଏଠି ଆଉ ମୋତେ କଣ କହିବାକୁ ପଡିବ? ଆଜି ମୁଁ ଭବଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ମହାପାପ—ମୁଁ ଶୁଣିଥିବା ଭବଙ୍କ ନିନ୍ଦା—ବୁଝିପାରିଛି। ଏହିପରି ଭବଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣିଲେ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିପରି ନିଜକୁ ମାରିଦେଲେ, ଶୀଘ୍ର ଶିବଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଯିଏ ଶିବଙ୍କ ନିନ୍ଦାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଜିଭକୁ ଖେଚିଦେଉଛି, ସେ ଏକାଇଶ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଶିବଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏଠି ମୋ ଦୁଧ ପାଇଁ ଇଛା ଏବେ ଛାଡିଦିଅ; ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଳ, ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ମାରି ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି।” “ଏହି ଆଗରେ, ମୋ ମା ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହିଥିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଆମେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନଥିଲୁ।” ଏପରି ଦେବତାଙ୍କୁ କହି, ଉପମନ୍ୟୁ ଭୟହୀନ ହୋଇ, ଅଥର୍ବଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉପମନ୍ୟୁ, ଅଙ୍ଗରେ ଭସ୍ମ ସଜାଇ, ଏକ ମୁଠି ଭସ୍ମ ନେଇ, ଅଥର୍ବଣ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଶକ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି ଗର୍ଜନ କଲେ। ଏପରି ନିଜ ଦେହକୁ ଦହିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଅଗ୍ନି ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ଉପମନ୍ୟୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଶୁଷ୍କ ଜଳା ଲକଡ଼ା ପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଥିଲେ। ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦ୍ଧାରିତ ଋଷିକୁ ଦେଖି, ଭଗଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନାଶକ ଦେବତା, ଶିବ, ମୃଦୁ ଭାବରେ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନକୁ ରୋକିଦେଲେ। ନନ୍ଦୀ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଅଥର୍ବଣ ଅସ୍ତ୍ର ଯାହା କାଳ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ତାହା ପରାଞ୍ଚ ହେଲା। ତାପରେ, ଶିବ ନିଜ ଏକା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ପ୍ରଭୁ ଏଠି ଚାରିପାଶେ ହଜାର ଦୁଧ ଧାରା, ଦୁଧର ସାଗର, ଦହିର ସାଗର, ଘିଅର ସାଗର, ଛୁଆ ପାଇଁ ଫଳର ସାଗର, ଭୋଜନ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟର ସାଗର, ଓ ପହାଡ଼ ପହାଡ଼ ମିଠା ଦେଖାଇଲେ। ପ୍ରଭୁ ହସି, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖି, ଦୟାର ହସ ଦେଖାଇଥିବା ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଦୟାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ। “ମୋ ପୁଅ, ମନ ଚାହିଁ ଉପଭୋଗ କର, ତୁମ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ସହିତ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ପୁଅ କରିଛି; ଦୁଧର ସାଗର, ମଧୁର ସାଗର, ଦହିର ସାଗର ଦେଇଛି। ଘିଅର ସାଗର, ଫଳ ଓ ମିଠାର ସାଗର, ପହାଡ଼ ପହାଡ଼ ମିଠା, ଭୋଜନର ସାଗର ମଧ୍ୟ ଦେଇଛି। ହେ ଋଷି, ତୁମ ଜନକ ମହାଦେବ, ଲୋକଙ୍କ ପିତା; ତୁମ ମା, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ବିଶ୍ୱର ମା—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଅମରତ୍ୱ ଓ ଗଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚିର ଶାସନ ଦେଇଛି; ଆଉ ବର ଚୟନ କର, ମୁଁ ଦେଇଦେବି—ଏଠି କିଛି ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ।” ମହାଦେବ ଏପରି କହି, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ହାତରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଦେବୀ ସହିତ ଭବ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ଦେବୀ, ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ। ଉପମନ୍ୟୁ, ଦେବୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଚିରଯୁବକ ଭାବ ପାଇ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗଳା ଭରି ଷ୍ଟୁତି କଲେ। ତାପରେ, ହାତ ଯୋଡି ନମସ୍କାର କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିର୍ମଳ ଚକ୍ଷୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆଉ ଏକ ବର ଚାହିଲେ—“ଦୟା କର, ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ; ଅଟୁଟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ତୁମର ଉପସ୍ଥିତି, ମହାଦେବ, ସଦା ମୋ ଭିତରେ ରହୁ।” ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଶଙ୍କର ହସି, ଚାହିଥିବା ବର ଦେଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ, ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବସୁଦେବ କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ; ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଁଠୁ ପଶୁପତ ଦିବ୍ୟ ଦିକ୍ଷା ଲାଭ କଲେ। କୃଷ୍ଣ କିପରି ସେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ? ଏହି ଦୁଃଖ ନାଶକ କଥା ଏବେ କହିବା ଉଚିତ। ଏତେବେଳେ, ଚିରଅବିନାଶୀ ବସୁଦେବ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଅବତରିତ ହୋଇ, ଦେହ ଶୁଧିକରଣ କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନକୁ ଅପମାନ କରିଥିବା ପରି। ପୁଅ ପାଇଁ ଇଛା କରି, ପ୍ରଭୁ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଗଲେ, ଏବଂ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। କୃଷ୍ଣ, ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗଭୀର ସମ୍ମାନରେ ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇଁଠୁ ନମସ୍କାର କରି, ତିନିଥର ଉପଚାର କଲେ। ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତା ନଷ୍ଟ ହେଲା। ଉପମନ୍ୟୁ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଭସ୍ମ ଛିଟିଦେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଆଦି ରୂପରେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ। ସାନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନରେ, ଉପମନ୍ୟୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଶୁପତ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ; ଋଷିଙ୍କ ଦୟାରେ, କୃଷ୍ଣ ପଶୁପତ ଦିକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ।