ଭବ ଦେବ, ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ଏକ ଶିଶୁର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୂତ-ପିଶାଚରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ମଶାନରେ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ, କାଳୀଙ୍କ ରୋଷର ଅଗ୍ନିକୁ ପିବିବା ପାଇଁ। ଏହି ଶିଶୁ ଈଶାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିବା କାଳୀ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ, ଶିଶୁର ଛାତିକୁ ଘ୍ରାଣ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଂଚଳ ଦେଇ ଦୁଧ ପିଇଲେ। ଏହିପରି, ଦୁଧ ସହିତ ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ରୋଷକୁ ମଧ୍ୟ ପିଇଲେ, ଏହି ରୋଷରେ ଶିଶୁ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏବଂ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କର ରକ୍ଷାକାରୀ ହେଲେ। ଏହି ଜ୍ଞାନୀ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କ ଆଠଟି ରୂପ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ଶିଶୁ ଭବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୋଧିତ କାଳୀ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଦେବାଦିଦେବ ମହାଦେବ ସମସ୍ତ ଭୂତ, ପ୍ରମୁଖ ଦେବତାମାନେ ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଶିବଙ୍କ ତାଣ୍ଡବ ରସ ପିଇ ମହାଦେବୀ ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଯୋଗିନୀମାନେ ଭୂତମଣ୍ଡଳରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ କାଳୀ ଓ ପୁନି ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ତାଣ୍ଡବ ଓ ଯୋଗାନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଣ୍ଡବର କଥା ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ କହାଗଲା। ଏବେ, ସୂତଜୀ, ତୁମେ କହ, କିପରି ଉପମନ୍ୟୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଗାଣପତ୍ୟ ଉପଦେଶ ପାଇଥିଲେ ଏବଂ କିପରି କ୍ଷୀରସାଗର ଲାଭ ହେଲା। କାଳୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପରେ ଓ ତ୍ରିନେତ୍ରୀ ଭଗବାନ ଯାଇଥିବା ସମୟରେ, ଉପମନ୍ୟୁ ତପସ୍ୟା କରି ଫଳ ଲାଭ କଲେ। ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଉପମନ୍ୟୁ ନାମକ ଏକ ଋଷି ଥିଲେ, ଯିଏ ଯୁବକ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ନେଇ ଇଚ୍ଛାମତେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ, ସେ ଅଳ୍ପ ଦୁଧ ପିଇଲେ; ତାଙ୍କ ଭାଇ ଇର୍ଷ୍ୟାବଶତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁଧ ପିଇ ନେଲେ। ଉପମନ୍ୟୁ ଯେତେ ଇଚ୍ଛା କଲେ ଦୁଧ ପିଇ, ଏହା ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କ ମା'ଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମା, ମୋତେ ଦୁଧ ଦିଅ।" ସେ କହିଲେ, "ଗାୟର ଦୁଧ ଖୁବ ମିଠା, ଏହା କେବେ ଉତ୍ତାପ ନୁହେଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।" ପୁଅଙ୍କ ସ୍ନେହରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଦେଖି, ସେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ, ନିଜ ଦରିଦ୍ରତାକୁ ମନେ ପକାଇଲେ। ଉପମନ୍ୟୁ ପୁନିପୁନି "ଦେଅ, ଦେଅ" ବୋଲି କାନ୍ଦିଲେ। ତାପରେ, ସେ ଉପଲବ୍ଧ ମଣିଷ ଧାନ୍ୟ ଚକି ଚୁରି କଲେ, ତାହାକୁ ପାଣି ସହିତ ମିଶାଇ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, "ଆସ, ପୁଅ," ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ପିଲାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କୃତ୍ରିମ ଦୁଧ ଦେଲେ। ଉପମନ୍ୟୁ ମା'ଙ୍କ ଦିଆ କୃତ୍ରିମ ଦୁଧ ପିଇ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ମା, ଏହା ଦୁଧ ନୁହେଁ।" ତା'ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ମୃଦୁ ହାତରେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁକୁ ପୁଞ୍ଜିଲେ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, "ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପାତାଳରେ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଭରା ନଦୀ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟହୀନ ଓ ଶିବଭକ୍ତି ବିହୀନ ଲୋକମାନେ ଏହା ଦେଖିନାହାନ୍ତି। ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଦୁଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଏମିତି ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ସେମାନେ ପାଉନାହାନ୍ତି, କାରଣ ଶିବ କେବେ ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏନାହାନ୍ତି। ସମସ୍ତ କିଛି ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ମିଳେ, ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭଜିଥିବା ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦୁଧ କିପରି ମିଳିବ, ଯେତେବେଳେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇନି? ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଯେଉଁ ଶିବପୂଜା କରିଥିଲୁ, ସେହିଠିକି ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ।" ମା'ଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଉପମନ୍ୟୁ ଶିଶୁ ହେବା ସତ୍ୱେ ମାତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ମା, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼; ମହାଦେବ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି। ଦେଖ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ କିମ୍ବା ଶୀଘ୍ର, ମୁଁ କ୍ଷୀରସାଗର ଲାଭ କରିବି।" ଏହିପରି କହି, ମା'ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ମା' କହିଲେ, "ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କର," ଏବଂ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ, ମା'ଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ସେ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ। ହିମବତ୍ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉନ୍ମାଦିତ ହେଲା। ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଦେବତା ହରିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ; ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭଗବତ୍ତମ ପୁରୁଷ ବିଚାର କଲେ, "ଏହା କଣ?" ଏବଂ କାରଣ ଜାଣି, ଶୀଘ୍ର ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନମସ୍କାର କରି, ହସ୍ତଯୋଗ କରି କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ଉପମନ୍ୟୁ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଛନ୍ତି, ଏହିପରି ଶୁଣାଯାଉଛି। ସେ ଦୁଧ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦେଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ନିବାରଣ କରନ୍ତୁ।" ଏହି ସମୟରେ, ପିନାକୀ ଭଗବାନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତାପରେ, ସଦାଶିବ ଦେବତା, ଦେବ, ଅସୁର, ସିଦ୍ଧ, ମହାନାଗମାନେ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ବଡ଼ ଧଳା ହାତୀରେ ଚଢ଼ି ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ତପୋବନକୁ ଗଲେ। ଶଚୀଙ୍କୁ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଧଳା ଛତା ଧରି, ଶିବ ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପରେ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନ ମନ୍ଦର ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ଉପମନ୍ୟୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ କୃପା କରିବାକୁ ଗଲେ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିବଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପରେ ଦେଖି, ଉପମନ୍ୟୁ ଋଷି ମାଥା ନମାଇ କହିଲେ, "ଏହି ଆଶ୍ରମ ପବିତ୍ର ହେଲା, କାରଣ ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ନିଜେ ଆସିଛନ୍ତି; ଇନ୍ଦ୍ର, ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ପ୍ରଭୁ।" ଏଭଳି କହି, ଉପମନ୍ୟୁ ହସ୍ତଯୋଗରେ ଦଣ୍ଡାତ୍ମକ ଦେଖି, ହରା, ଇନ୍ଦ୍ର ରୂପରେ ଗଭୀର କଥା କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ; ମନ୍ୟତା ମାଗ, ଧୃଢ଼ ଉପମନ୍ୟୁ। ଏହି ତପସ୍ୟାରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେବି, ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଭାଇ।