ତିନି ଜଗତରେ ସବୁଠାରେ, ହେ ବିଘ୍ନନାଶକ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ସମ୍ମାନ କରିବା ଅବଶ୍ୟକ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯଦି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ବଳି, ଯଜ୍ଞ, ବିଧିବତ ଉପାସନା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ, ନାରାୟଣ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତଥାପି ପ୍ରଥମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏହି ଶୁଭ ଗଣେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପୂଜା ନ କଲେ, ବେଦ, ସ୍ମାର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଲୋକିକ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଅଶୁଭ ହୋଇଯାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଗଜାନନ, ଶୁଦ୍ଧ ଭୋଜନ ଓ ପାନ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ ସଫଳତା ଲଭ କରନ୍ତି। ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା ନ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତିନି ଲୋକରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଭିନାୟକଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ଫଳ ଆଶା କରନ୍ତି ଓ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ଅଜନ୍ମା, ହରି, ମୁଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଘ୍ନ ଦେଇଥାଆନ୍ତି। ଏପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଗଣପତି ବିଘ୍ନମାଳା ସୃଷ୍ଟି କରି, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ସହିତ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି ଦଢ଼ି ହେଲେ। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି ଲୋକରେ ଲୋକମାନେ ଗଣନାଥଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ଏବଂ ଗଣେଶ୍ୱର ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ଧର୍ମରେ ବିଘ୍ନ ଦେଲେ। ଏହିପରି ଉପାଖ୍ୟାନ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; ଯିଏ ଏହା ପଢ଼େ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣାଏ, ସେ ସୁଖୀ ହୁଏ। ଏହିପରେ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସୁକତା ଜନ୍ମିଲା—ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନୃତ୍ୟ କିପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଓ କାହିଁକି? ଯେହେତୁ ମୁଁ ଗଣେଶଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣିଛି, ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ମୋତେ କହ। ଦାରୁକ ନାମକ ଏକ ଦାନବ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଲଭ କରି, ଦେବତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପରେ ବିନାଶକାରୀ ଅଗ୍ନି ପରି ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଦାରୁକ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଧିକ ପୀଡ଼ା ଦେଲାପରେ, ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶାନ, କୁମାର ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଅସହ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ଦାନବ ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚି, ନାରୀବଧକ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା; ସେ ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲା। ଏହି ଭୟଭୀତ ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ କଥା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଉମାପତିଙ୍କ ସହିତ ବିବେଚନା କଲେ। ସମସ୍ତେ ଗୃହପତିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅନେକ ଭାବରେ ବନ୍ଦନା କଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ: “ହେ ଭଗ୍ୟଶାଳୀ, ଭୟଙ୍କର ଦାରୁକ ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ହରାଇଥିଲେ; ଏହି ଦାଇତ୍ୟ ଦାରୁକ, ନାରୀବଧକ, ଆପଣ ହତ୍ୟା କରନ୍ତୁ ଓ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଭଗ୍ନ ଚକ୍ଷୁ ଭଗ୍ବାନ ଗିରିଜାଙ୍କୁ ହସିହସି କହିଲେ: “ହେ ଶୁଭେ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଗତର କ୍ଷେମ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ଏହି ଦାରୁକ, ନାରୀବଧକଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ।” ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶରଣାଗତ ମା ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଜନ୍ମ ପାଇବା ପ୍ରୟୋଜନରେ। ଏକ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଏହି ମହାମାୟାକୁ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଗିରିଜାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଖି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ତାପରେ ପାର୍ବତୀ ଦେବଦେବଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ବିଷ ଥିଲା, ସେ ଶରୀରକୁ ନିଜର ଶରୀର କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ବଦଳିଥିବା ଦେଖି, କାମଶତ୍ରୁ ତୃତୀୟ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କାଳୀଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—କଳା କଣ୍ଠ, ଜଟାଧାରି ଦେବୀ। ଏହି କଳା କଣ୍ଠା କାଳୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସହିତ, ଦେବତାମାନେ ବଡ଼ ଯଶ ଓ ବିଜୟ ଲଭିଲେ, ଅସୁରମାନଙ୍କ ପରାଜୟ ହେଲା, ଭବାନୀ ଓ ପରମେଶ୍ବର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦେବୀ, ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଓ ବିଷରେ କଳା ଗଳା ଦେଖି, ଉପେନ୍ଦ୍ର, ପଦ୍ମଜ, ଇନ୍ଦ୍ର ସମେତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ। ତାଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଚମକୁଥିଲା, ଗଳାରେ ଭୟଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ହାତରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ଦିବ୍ୟବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଦେବୀ ସହ ଅନେକ ସିଦ୍ଧମୁନି, ଅନ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ଓ ପିଶାଚମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଦାରୁକ ଦାନବଙ୍କୁ ବିନାଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ରୋଷ ଓ କ୍ଷୋଭରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ରାଗାଗ୍ନିରେ ତପିଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଭବ, ଏକ ଶିଶୁ ରୂପେ, ଶ୍ମଶାନରେ ପିଶାଚମାନେ ଭିତରେ ତାଙ୍କ ମାୟାରେ କାନ୍ଦିଲେ, ଦେବୀଙ୍କ ରାଗାଗ୍ନି ପାନ କରିବାକୁ। ଏହି ଶିଶୁ ଈଶାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ତାଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ଶିଶୁକୁ ଉଠେଇ ଚେଷ୍ଟ ଶୁଘିଲେ ଓ ନିଜ ଦୁଧ ଦେଇ ଦେଲେ। ଦେବୀଙ୍କ ଦୁଧ ସହିତ ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ରାଗ ମଧ୍ୟ ପାନ କଲା; ଏହି ରାଗ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁ କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଜ୍ଞାନୀ କ୍ଷେତ୍ରପାଳଙ୍କ ଆଠ ରୂପ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଏହିପରି ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ରୋଷିତ ଦେବୀ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଲଭିଲେ। ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବା ପାଇଁ, ଦେବଦେବ ଶମ୍ଭୁ ଦେବତା, ପିଶାଚ, ଏବଂ ତୃପ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ସହିତ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ତାଣ୍ଡବ ରସ ପିଇ ଶିବା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଯୋଗିନୀମାନେ ପିଶାଚମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା କାଳୀ ଓ ପୁନଃ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ। ଏହିପରି, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ତାଣ୍ଡବ କଥା, ଏବଂ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଗାନନ୍ଦ ଭରିତ ତାଣ୍ଡବ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ କହାଗଲା। ଏବେ, ହେ ସୂତ, କିପରି ଉପମନ୍ୟୁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ଗାଣପତ୍ୟ ଉପଦେଶ ଲଭିଲେ ଓ କିପରି କ୍ଷୀରସାଗର ଲଭିଲେ, ଏହା କହ।