ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତୃ, ଜଗତର ଚୂଡ଼ାମଣି ଓ ମହାମଧୁମକ୍ଷିକା ଭାବରେ, ଭଗବତ୍ ଜନେ ଇଶାନ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ। ସେ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଭଳି ପବିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲେ। ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ—“ଓମ୍ ଇଶାନ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ମହାଦେବ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।” “ଏ ଇଶାନ, ଜ୍ଞାନର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାୟକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଏ ଋଷଭଧ୍ୱଜ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାୟକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାୟକ, ବ୍ରହ୍ମାର ଆକୃତିଧାରୀ, ଶିବ, ସଦାଶିବ, ସଦା ମୋ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଓମ୍ ରୂପୀ, ସଦ୍ୟୋଜାତ, ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର; ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଶରଣ ନେଇଛି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଅସତ୍ ଓ ସତ୍ରେ, ଅତି ସତ୍ ଭିତରେ ନୁହେଁ, ତୁମେ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ମୂଳ, ଚମକୁଥିବା, ମୋ ପାଇଁ ଦୟା କର। ଏ ବାମଦେବ, ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଦାନଦାତା, ରୁଦ୍ର, କାଳ, ମାପକ, ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଏ ବିକରଣ, କାଳର ରଙ୍ଗ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ସଦା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଶକ୍ତି ନାଶକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବ୍ରହ୍ମାର ଆକୃତିଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ନାୟକ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଶମ କରନ୍ତି; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚିତ୍ତର ଦେବ, ଚମକୁଥିବା, ବାମଦେବ, ଶାନ୍ତ, ମହାତ୍ମା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ରୁଦ୍ର, ଦାନଦାତା, କାଳ ନାଶକ, ମହାତ୍ମା, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଏଭଳି ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଋଷଭଧ୍ୱଜ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର କିଏ ଏଠାରେ ଏକଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। କିମ୍ବା, ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ର ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଶୁଣାଇଲେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବେ। ଏଭଳି, ପିତାମହ ଧ୍ୟାନ ଓ ନମସ୍କାରରେ ଲିନ ହେଇଥିଲେ। ଏତେବେଳେ, ଭଗବତ୍ ଲୋକ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ; କଣ ଚାହୁଁଛ?” ପିତାମହ ନମସ୍କାର କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଭାଷାରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଲେ। ଭଗବତ୍ ଲୋକ, ପ୍ରସନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ବିଶ୍ୱ ଆକୃତି, ବିଶ୍ୱ ଗାଈ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଶାସକ ଅଟୁଟ ଅଛି। ମୁଁ ଏହାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବୀ କିଏ, ଚାରି ପାଦ ଓ ଚାରି ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି?” “କିପରି ସେ ଚାରି ଶିଙ୍ଗ, ଚାରି ମୁଖ, ଚାରି ଦାନ୍ତ, ଚାରି ଷ୍ଟନ, ଚାରି ହାତ, ଚାରି ଆଖି, ବିଶ୍ୱ ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି? ତାଙ୍କର ନାମ ଓ ବଂଶ କଣ? କାହାର? ଶକ୍ତି ଓ କୌଶଳ କଣ?” ଏହି ପ୍ରସ୍ନ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ, ଋଷଭଧ୍ୱଜ, ଦିବ୍ୟ ବୃଷ ଓ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ପବିତ୍ର ଓ ପୋଷଣ ଦାୟୀ। “ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଯେପରି ଥିଲା, ସେହି ଉତ୍ତମ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ; ଏହିପରି ଅଛି, ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଜଣେ ବିଶ୍ୱ ଆକୃତି ହେବେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଏହା, ତୁମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ; ତୁମ ଉପରେ ଶୁଭ ବିଷ୍ଣୁର ଦଶା ଅଛି। ବିଷ୍ଣୁ, ପବିତ୍ର, ମୋ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ, କିମ୍ବା ବୈକୁଣ୍ଠ, ଏହି ତ୍ରିତିୟ-ତୃତୀୟ କଳ୍ପରୁ ଆରମ୍ଭ। ଏକ ଶତ ଥର ଏକ ଲକ୍ଷ କଳ୍ପ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ପରିଚୟ ହୋଇଛି। ପୂର୍ବରୁ ଏହା ଥିଲା, ଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ, ମହାତ୍ମା, ଶୁଣ। ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଭାବେ ଜଣାଯିବ, ଆନନ୍ଦରେ ବିଶ୍ୱାସିତ; ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ବଂଶର, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋର ପୁତ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ତୁମେ ଯୋଗ ଓ ସାଂଖ୍ୟ, ତପ, ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ, ସତ୍ୟ, ତତ୍ତ୍ୱ, ଦୟା, ବ୍ରହ୍ମ, ଅହିଂସା, ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧି, ଖ୍ଷମା ରହିଛ। ଧ୍ୟାନ, ଧ୍ୟାନର ବସ୍ତୁ, ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଶାନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ବୁଦ୍ଧି, ଧୃତି, ଶୋଭା, ନୀତି, କୀର୍ତି, ମେଧା, ଲଜ୍ଜା, ଦୃଷ୍ଟି, ଓ ସରସ୍ୱତୀ; ସନ୍ତୋଷ, ପୋଷଣ, କର୍ମ, କୃପା ଏହି ୩୨ ଗୁଣ ଅଛି, ଏହି ୩୨ ଅକ୍ଷର ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏ ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରକୃତି ନିୟୋଜିତ; ମହାଦେବୀ ତୁମର ଉତ୍ସ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ; ଏ ଦେବତା, ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦେବୀ ମୋର ଉତ୍ସ, ଚାରି ମୁହଁ ଧାରଣ କରି, ବିଶ୍ୱର ଗର୍ଭ, ପ୍ରକୃତି, ଗାଈ, ସ୍ଥିତ। ସେ ଗୌରୀ, ମାୟା, ବିଦ୍ୟା, କୃଷ୍ଣା, ହେମବତୀ, ପ୍ରଧାନ, ପ୍ରକୃତି—ତତ୍ତ୍ୱ ଚିନ୍ତକମାନେ ଏହି ନାମରେ କହନ୍ତି। ସେ ଅଜନ୍ମା, ଏକା, ଲାଲ, ଧଳା, କଳା, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସମାନ ଆକୃତିର। ମୁଁ ଅଜନ୍ମା, ମୋତେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଆକୃତି, ଗାୟତ୍ରୀ, ବିଶ୍ୱ ଗାଈ ଭାବେ ଜଣ; ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଜଣ। ଏଭଳି କହି, ମହାଦେବ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବ, ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଦେବୀଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ସମସ୍ତ ଆକୃତିର ପୁରୁଷମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। କେହି ଜଟାଧାରୀ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, କେହି ଚୁଡ଼ାଧାରୀ, କେହି ଅର୍ଧମୁଣ୍ଡା ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏହିପରି ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମହାଶକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ପରେ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେ ଧର୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷାର ଯୋଗରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ। ଶିଷ୍ୟମାନେ ନିଜ ଚିତ୍ତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ରୁଦ୍ର ଦେବଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଲେ। ଏଭଳି ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ସାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିଯାଇଛି; ଏହା କିଏ ପଢ଼ିବେ, ଶୁଣିବେ, କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବେ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବଙ୍କ ଦୟାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। କିପରି ଲିଙ୍ଗ ଲିଙ୍ଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜିବା ପରେ? ଲିଙ୍ଗ କଣ, ଲିଙ୍ଗୀ କିଏ? ଏଠାରେ ସୂତ କହିବା ଉଚିତ। ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ, ପିତାମହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—“ଏ ଦେବ, କିପରି ଲିଙ୍ଗ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା? ମହେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗରେ କିପରି ପୂଜିବା ଯୋଗ୍ୟ?