ଏହି ଗଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଭଗବାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଉଛି—ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ କ୍ଷମା କେବେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଚାହେ ସେ ଭବିଷ୍ୟତ, ଅତୀତ, ଦୁର୍ବଳତାରେ କିମ୍ବା ନିଜ ଲୋକମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ବେଳେ ହେଉ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ଅଧର୍ମ ହେଉଛି କିମ୍ବା କଷ୍ଟ ଆସିଛି, ସେଥିରେ ଦୟା ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି କଥା କହି, ଭଗବାନ ଏକ ଚକ୍ର ଦେଲେ—ଏହି ଚକ୍ର ଦଶ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହା ସହ ଲୋକନାୟକ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମପରି ଆଖି ଦେଲେ, ଏହି ଦିନଠାରୁ ସେ 'ପଦ୍ମନାଭ' ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏହି ଆଖି ଓ ଚକ୍ର ଦେଇ, ନୀଳଲୋହିତ ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟ ହାତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ, "ମୁଁ ଦାନ କରିବାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ବର ଚାହଁ, ତାହା ଚୟନ କର। ତୁମ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି।" ଏଭଳି ଦେବତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ମହାଦେବ, ମୋତେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଦିଅ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦିଅ। ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ; ତୁମର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ।" ଏହି ମଧୁର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମହାଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃପାଳୁ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ବିଶ୍ୱାସ ବର ଦେଲେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ମହାଦେବ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋର କୃପାରେ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେବା, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ ଓ ସମ୍ମାନ କରିବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସତୀ, ଦକ୍ଷ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କର ମାତା ବାପାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବେ, ଏବଂ ସେ ଦେବମାନଙ୍କର ରାଣୀ ହେବେ। ସେବେଳେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ହିମବତଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା ତୁମ ଭଗିନୀ ଉମା ମଧ୍ୟ ତୁମ ହେବେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ତୁମେ ଏହି ଶୁଭ୍ରାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦେବା; ଏହିପରି ଆତ୍ମୀୟତା ସହିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସମ୍ମାନିତ ହେବ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ଆମେ ଦେବ ସ୍ୱରୂପରେ ମିଳିବା—ମୁଁ ଶଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ତୁମ ସ୍ନେହୀ ଓ ମିତ୍ର ସମାନ ହେବି।" ଏଭଳି କହି, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଶୋଭାମୟ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏହା ପରେ ଶ୍ରୀଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେବତାମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ହିମ୍ସ୍ନୁ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ଯାହା ପଦ୍ମଯୋନିଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଯିଏ ପଢ଼େ, ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଦେଉଛି, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ ପାଇଁ ସୁନା ଫଳ ପାଏ। ସେ ହଜାର ଘୋଡ଼ା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ; ଯଦି ଶୁଦ୍ଧ ପାତ୍ରରେ ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏହି ହଜାର ନାମ ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହି ହଜାର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ, ଯେପରି ଅସୁରମାନେ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଲୋକ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୁଏ ଓ ତାଙ୍କର କୃପା ଲାଭ କରେ। ପଦ୍ମଯୋନି ଏହିପରି କଥା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ। ପରେ, ସମସ୍ତେ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଚଲିଗଲେ। ତେଣୁ, ହେ ନିଷ୍ପାପ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ହଜାର ନାମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଯିଏ ଏହି ହଜାର ନାମ ପଢ଼େ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଲାଭ କରେ। ଏଠିଠାରୁ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଜିଜ୍ଞାସୁମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି—"ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ସୂତ, ତୁମେ ଦେବୀଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା କହିଛ, ବର୍ତ୍ତମାନ ସତୀ ରୂପରେ ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ କଥା କହ। କିପରି ମେନା ମହାଦେବୀ ହେଲେ, କିପରି ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ହେଲା, ଏବଂ କିପରି ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେଲେ?" ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସୂତ ମହାମୁନି ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଯିଏ ଦଣ୍ଡିନ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେହି ଗୁପ୍ତ ଗଳ୍ପ ଏଠିରେ ଖୋଲି କହିଲେ। ପରେ ଏହି କଥା କୁମାରଙ୍କୁ, ସେଠାରୁ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପହଁଚିଥିଲା; ଏହିପରି ଶ୍ରବଣ କରି, ସୂତ ଏଠି ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହୁଛନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଦେଶ ଦେଲ, ମୁଁ ଉମା ଓ ଭବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏହି କଥା କହୁଛି। ସେ, ଭଗା ନାମକ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଧାରଣାକାରୀ, ତିନି ଧରଣର ଲିଙ୍ଗ ପୀଠର ଆଧାର। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଏହି ଶିବଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ତାହା ସହିତ ଦୁଇଜଣ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଉତ୍ସ। ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଆଲୋକ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ। ଲିଙ୍ଗ ଓ ପୀଠିକାର ଏକତ୍ୱରେ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ପ୍ରଥମେ ଚାରିମୁଖୀ ପୁଅ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ହର, ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ; ସେ ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସେ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ର ମହାଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ତାପରେ, ଜନ୍ମହୀନ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନ କହିଲେ, ‘ତୁମେ ତୁମ ଦେହକୁ ବିଭାଜିତ କର’, ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ତାଙ୍କ ସମାନ ଦେବୀ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା, ପୁରାତନ ପତ୍ନୀ, ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ ସହଧର୍ମିଣୀ ହେଲେ; ମହାଶକ୍ତିଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଲେ। ଏହିପରି ସତୀ ନାମେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ପରେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି, ସମୟ ଅନ୍ତେ ଦେବୀ ମେନାଙ୍କ ଝିଅ ଭାବେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦକ୍ଷ, ନାରଦଙ୍କ ଶାପରେ, ଅହଂକାର ଓ ଅବମାନନା ଦ୍ୱାରା ଦେବଦେବ ଉମାପତିଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ଏହି ଅପମାନ ଜାଣି, ସତୀ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଦେହକୁ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କଲେ। ପରେ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ ହେଲେ, ପାହାଡ଼ ରାଜାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହା ଜାଣି, ଭର୍ଗ ଭଗବାନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଦଗ୍ଧ କଲେ। ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଶାପରେ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞ ବିନାଶ ହେଲା; ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପୁଅ ଦଧୀଚି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲେ। ତ୍ରୟମ୍ବକଙ୍କ କୃପାରେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଧୀଚି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଲୋକପାଳମାନେ ଶାପିତ ହେଲେ।