ଏକ ସମୟର କଥା, ବିଷ୍ଣୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମାନବ ରୂପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବିଶାଳ ଛାତି ଓ ଶୂର ବାହୁ ଧାରଣ କରି, ଏକମାତ୍ର ଆଲୋକର ଅବତାର ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ, ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ, ଦୁନିଆର ଅସାରତାରୁ ଦୂର, ଅଶୁଦ୍ଧିରୁ ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ, ଶାନ୍ତ ଓ ଅଶାନ୍ତିକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମହାନ୍ ବଂଶୀ, ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ତୁତିରେ ଆସକ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ସେ ନିର୍ମଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ, ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର, ଅଦୂର୍ବଳ ଶୂରତା, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତ, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି, ସଦା ସୁନ୍ଦର। ସେ ଶୂରତାରେ ପ୍ରଥମ, ଭୂମିର ନାଥ, ବିଭାଗର ଅଧିପତି, ରାତିର ନାଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ଶିକ୍ଷକ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଗୁରୁ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବା। ଏହି ଭାବରେ, ସେ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ତତ୍ତ୍ୱ, ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାତା, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବଜନଙ୍କର ଆଧାର, ଏହି ଭାବରେ ହଜାର ନାମରେ, ସେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଧ୍ୱଜ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହି ପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ମହାବଳୀ ଶିବଙ୍କୁ ଗୋଲାପ ଫୁଲରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ଗୋଲାପ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ। ଶିବ ଏକ ଫୁଲ ଗୁପ୍ତ କରିଦେଲେ; ଏକ ଫୁଲ ନାହିଁ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁ ଚିନ୍ତା କଲେ–‘ଏହା କ’ଣ?’ ଅନ୍ତେ, ବିଷ୍ଣୁ ଜାଣି, ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି, ଶିବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ନାମରେ ପୂଜା କଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଶିବ ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ରରୁ ତୁରନ୍ତ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଶୂର୍ଯ୍ୟ ସମ, ଜଟା ଓ ମୁକୁଟ ଶୋଭିତ, ଅଗ୍ନିର ମାଳାରେ ଆବୃତ, ଦିବ୍ୟ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦନ୍ତ, ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର–ଶୂଳ, ଗଦା, ମୁସଳ, ଚକ୍ର, ଶୁଳ, ପାଶ ଧାରଣ କରି, ଦୟା ଓ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇଥିବା, ବାଘ ଚର୍ମରେ ପରିଧାନ କରିଥିଲେ। ଭବଙ୍କୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଦେଖି, ଅଙ୍ଗରେ ଭସ୍ମ ଲଗାଇ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଖୁସି ହେଇ, ତୁରନ୍ତ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବଗଣ ତିନି ଆଖି ଶିବଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ; ବ୍ରହ୍ମାର ଲୋକ କମ୍ପିତ ହେଲା, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିତ ହେଲା। ଶିବଙ୍କ ଚାରିପାଖ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲା, ତଳ, ଉପର ଓ ପୃଥିବୀରେ ‘ହାୟ!’ ର ଚିତ୍କାର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଲା। ତାପରେ, ମହାଦେବ ଶଙ୍କର, ହସିବା ପରି, ଅନୁକମ୍ପା ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ–“ଏହି ଦିବ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିପାରିଛି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ର–ସୁଦର୍ଶନ।” “ତୁମେ ଯେଉଁ ରୂପ ଦେଖିଛ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭୟଭିତ କରେ, ସେ ତୁମ ଉପକାର ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି।” “ଯୁଦ୍ଧରେ ଶାନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ କଷ୍ଟର କାରଣ; ଶାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ; ଏକ ଶାନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର କ’ଣ ଫଳ?” “ଯୁଦ୍ଧରେ ଶାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଶାନ୍ତି; ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି ଶକ୍ତି; ଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଯୋଦ୍ଧା ଶତ୍ରୁର ଶକ୍ତି କାଟି ନିଜ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରେ।” “ଯେତେବେଳେ ଦେବତା ଶାନ୍ତିରେ ନାହାନ୍ତି, ମୋର ଅବିନାଶୀ ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ରର କ’ଣ ଦରକାର?” “ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷମା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଭବିଷ୍ୟତ, ଗତ, ଦୁର୍ବଳତାରେ, କିମ୍ବା ନିଜ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ।” “କିନ୍ତୁ ଅସମୟ, ଅଧର୍ମ କିମ୍ବା ବିପଦରେ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଏପରି କହି ବିଭାବନ୍ତି ଚକ୍ର ଦେଲେ, ଯାହା ଦଶ ହଜାର ଶୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାମୟ।” ସେ ଏକ ଚକ୍ଷୁ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ–ବିଶ୍ଵର ନେତା, ପଦ୍ମ ସମ; ଏହି ଦିନରୁ, ନିଶ୍ଚଳ ବିଷ୍ଣୁ, ‘ପଦ୍ମନୟନ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଚକ୍ଷୁ ଓ ଚକ୍ର ଦେଇ, ନୀଳଲୋହିତ ଶିବ, ନିଜ ସୁନ୍ଦର ହାତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି କହିଲେ–“ମୁଁ ଦୟା ଦେବାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଛ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୟା ଚୟନ କର; ତୁମ ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, ମୁଁ ତୁମେ ପାଇଁ ଜିତା।” ଦେବଦେବଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ–“ମହାଦେବ, ମୋତେ ତୁମେ ଉପରେ ଭକ୍ତି ଦେଉ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୟା ଦିଅ।” “ମୁଁ ଆଉ କିଛି ଚାହୁନାହିଁ; ତୁମ ଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ କଷ୍ଟ ନାହିଁ, ମହାଦେବ।” ଏପରି ଶୁଣି, ଶିବ ଅତି କୃପାଳୁ ହେଲେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଲେ; ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ ମହାଦେବ ଏପରି କହିଲେ–“ମୋର କୃପାରେ, ତୁମେ ମୋତେ ଭକ୍ତି କରିବେ, ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଦର ପାଇବେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ–ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” “ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷର କନ୍ୟା ସତୀ, ନିଜ ମାଁ ବାପାକୁ ଅପମାନ କରିବେ, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ରାଣୀ ହେବେ।” “ସେ ସମୟରେ, ହିମବତ୍ତର ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା, ତୁମ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଭଉଣୀ, ଦେବୀ ଉମା, ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମ ମଧ୍ୟ ହେବେ।” “ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବୀକୁ ମୋତେ ଦେବେ; ଏହି ଭାବରେ ମୋ ସହଯୋଗୀ ହେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଆଦର ଲଭିବେ।” “ଏହି ଦିନରୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ, ଶଙ୍କର, ଦୟାଳୁ ଓ ମିତ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିବେ।” ଏପରି କହି, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଶୋଭିତ ଶିବ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଋଷିମାନେ ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଜନ୍ମା ଦିବ୍ୟ ଷ୍ଟୁତି ଚାହିଲେ, ଯାହା ମୁଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି। ଏହି ଷ୍ଟୁତି ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମଦ୍ୱିଜ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟକୁ ଶୁଣାଏ, ପ୍ରତି ନାମ ପାଇଁ ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଫଳ ପାଏ। ସେ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ଯଦି ଶିବଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ପାତ୍ରରେ ଘୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରାଏ, ଏହି ହଜାର ନାମରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଯେପରି ଅସୁରମାନେ ଫଳ ପାଇଥିଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କ କୃପା ଲଭେ; ଏହିଭଳି, ପଦ୍ମଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ। ଦେବଦେବଙ୍କୁ, ଜଗତ୍ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଚାଲିଗଲେ; ତେଣୁ, ନିର୍ମଳ ଦ୍ୱିଜ, ହଜାର ନାମରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।