ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଜଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ତ୍ରିପୁରାସୁରଙ୍କ ନାଶକ ଭଗବାନ ଶିବେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ରଥଚକ୍ର ତିଆରି କରିଥିଲେ। ସେହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦାନବମାନେ ବଧ ହେବା ଦରକାର, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶତଶଃ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବଧ କରାଯିବ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ତାହାପରେ ପଦ୍ମାକ୍ଷ ଭଗବାନ ହରି, ଚକ୍ରଧାରୀ, ବୃହସ୍ପତି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ଦେବଗଣ! ସମସ୍ତ ନିତ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମେ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା। ଏବେ ସମସ୍ତ କିଛି ମିଳିଲାପରେ, ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି। ଜଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ତ୍ରିପୁରାସୁର ନାଶକ ଭଗବାନ ଶିବ ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିଥିଲେ। ଏହି ରଥଚକ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବଡ଼ ଦାନବ ଓ ଧୁନ୍ଧୁ ନାମକ ଦାନବ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଏଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିବା ଅଠଷଠି ଦୈତ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କରିବି। ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ, କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି।” ଏପରି ଭାବରେ ଦେବତାମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ। ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବଙ୍କୁ ବିଧିବତ୍ ରୂପେ ହିମାବତ୍ ପର୍ବତର ଶୁଭ ପିଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ରୂପେ ସ୍ଥାପନା କଲେ। ସେହି ଲିଙ୍ଗ, ଯାହା ମେରୁ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ତାହା ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା। ତ୍ୱରିତ ନାମକ ଜନାର୍ଦନ, ରୁଦ୍ର ଓ ରୌଦ୍ର ସହିତ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ତାପରେ ତିନିଜଣେ ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଓ ସୁନ୍ଦର ରୂପକୁ ଅଭିଷେକ କରି ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଣାମ କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ହଜାର ନାମ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଭବ ନାମରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିବତ୍ କ୍ରମରେ ପଢ଼ି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ ପାଇଁ ଏକ ହଜାର କମଳ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଅଗ୍ନିରେ ପବିତ୍ର କୁଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାମ ପାଇଁ ଦଶ ହଜାର ହୋମ କରି ‘ସ୍ୱାହା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। ପୁନିଥରେ ସେ ଭବ, ଶିବ, ହର, ରୁଦ୍ର, ପୁରୁଷ, ପଦ୍ମନୟନ— ଏହି ନାମମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ସେ ପରମ ଧର୍ମିକ, ସର୍ବମଙ୍ଗଳ, ମହାଦେବ, ନିୟନ୍ତା, ଦୃଢ଼, ସ୍ୱାମୀ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ପଦ ଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଵରଦାତା, ପୂଜ୍ୟ, ଗଙ୍ଗାଧର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଶିବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ପାର୍ବତୀପତି, ଜଟାଧାରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଜଗତ୍ନାଥ, ଅମରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ବେଦାନ୍ତର ସାର, କପାଳଧାରୀ, ନୀଳ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଧ୍ୟାନର ଅବଳମ୍ବନ, ଗୌରୀପତି, ଭୂତନାଥ। ଅଷ୍ଟମୂର୍ତ୍ତି, ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି, ତ୍ରିବର୍ଗ, ସ୍ୱର୍ଗଦାତା, ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରାପ୍ୟ, ଦୃଢ଼ବୁଦ୍ଧି, ଦେବେଶ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ଭାମଦେବ, ମହାଦେବ, ଧୂସର, ଦୃଢ଼, ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟି, ବାଣୀନାଥ, ପବିତ୍ର, ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ। ସେ ସମସ୍ତ ଭାବନାରେ ସ୍ପନ୍ଦିତ, ବୃଷଭ ଚିହ୍ନିତ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ପିନାକଧାରୀ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ଆଦିପୁରୁଷ, ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ, ପ୍ରାଚୀନ। ସେ ଅନ୍ଧକାର ନାଶକ, ମହାଯୋଗୀ, ରକ୍ଷକ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଜଟାଧାରୀ, ମୃତ୍ୟୁର ମୃତ୍ୟୁ, ଚର୍ମାମ୍ବରଧାରୀ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ପ୍ରଣବର ସ୍ୱରୂପ। ମଦନ ଭାବ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଦର୍ଶନରେ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଦୁର୍ଲଭ, କାମନା ନାଶକ, ଦୃଢ଼ବାହୁ, ସ୍କନ୍ଦ ଗୁରୁ, ପରମ, ଶରଣ୍ୟ। ସେ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ପର୍ବତନାଥ, ପର୍ବତମିତ୍ର, କୁବେରମିତ୍ର, ନୀଳକଣ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ସାଧାରଣ, ଧନୁର୍ଧାରୀ, କୃପାଳୁ, କୁଟିଳ, ବୃହତ୍ ଚକ୍ଷୁ, ମୃଗଯୋଧା, ଦେବନାଥ, ସୂର୍ୟ ସମ ତେଜସ୍ବୀ। ଧର୍ମ କ୍ଷେତ୍ର, ଶୁଭ, ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ନାଶକ, ଭୟଙ୍କର, ପଶୁପତି, ଗରୁଡ ସମ ବେଗୀ, ଭକ୍ତପ୍ରିୟ, ମୃଦୁବାଦୀ। ଦାତା, ଦୟାଳୁ, ଚତୁର, ଜଟାଧାରୀ, କାମନା ନିଗ୍ରହକାରୀ, ଶ୍ମଶାନବାସୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ମହାଦେବ। ସେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଭୂତନାଥ, ମହାସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମହାୌଷଧ, ପରମ, ଗୋପାଳକ, ରକ୍ଷକ, ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରାପ୍ୟ, ପୁରାତନ। ସେ ଧର୍ମ, ପରମ ଧର୍ମ, ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା, ସୋମ, ସୋମପ୍ରିୟ, ଆନନ୍ଦମୟ, ସୋମପାନ, ଅମୃତପାନ, ମହାଚାର, ମହାବୁଦ୍ଧି। ଅଜନ୍ମ ଶତ୍ରୁ, ତେଜସ୍ବୀ, ପୂଜ୍ୟ, ହୋମ ପ୍ରତିଗ୍ରାହକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବେଦକର୍ତ୍ତା, ସୂତ୍ରକାର, ନିତ୍ୟ। ମହାର୍ଷି, କପିଳ ଗୁରୁ, ବିଶ୍ୱତେଜସ୍, ତ୍ରିନେତ୍ର, ପିନାକଧାରୀ, ଭୂପତି, କ୍ଷେମଦାତା, ନିତ୍ୟ ଶୁଭକର୍ତ୍ତା। ତିନି ଆଶ୍ରୟର ଧାରୀ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଶର୍ବ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଧାରଣକାରୀ, ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା, ସ୍ୱର୍ଗ, ପଦ୍ମ, ପ୍ରିୟ, କବି। ଶାଖା, ପରମ ଶାଖା, ଗୋଶାଖା, ମଙ୍ଗଳ, ଏକ ନୁହେଁ, ବଳିଦାନ, ସମ, ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନୀ, ସତ୍ତା, ସର୍ବମୂର୍ତ୍ତି, ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ଦୃଢ଼। ସ୍ୱୟଂଜିତ, ସ୍ୱୟଂନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଭୂତଗଣର ସାରଥି, ପରିଚାରକ ସମେତ, ଗଣପତି, ଶୁଭଖ୍ୟାତି, ସନ୍ଦେହ ଶୂନ୍ୟ। କାମଦେବ, କାମରକ୍ଷକ, ଭସ୍ମାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଲଗାଇଥିବା, ଭସ୍ମପ୍ରିୟ, ଭସ୍ମଶୟୀ, ରତିମୟ, ପ୍ରିୟ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ। ସମ୍ପନ୍ନ, ବିରକ୍ତ ଆତ୍ମା, ଧାର୍ମିକ, ନିତ୍ୟ ଶୁଭ, ଚତୁର୍ମୁଖ, ଚତୁର୍ବାହୁ, ଦୁର୍ଲଭ, ଦୁର୍ଜୟ। ଦୁର୍ଲଭ, ଦୁର୍ଲଭପ୍ରାପ୍ୟ, ଦୁର୍ଗ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ନିପୁଣ, ଯୋଗସ୍ଥିତ, ଉତ୍ତମ ବଂଶର, ବଂଶବର୍ଦ୍ଧକ। ମଙ୍ଗଳମୟ ରୂପ, ଜଗତର ସାର, ବିଶ୍ୱନାଥ, ଅମୃତଭୋଜୀ, ଭସ୍ମପବିତ୍ର, ମେରୁ, ପ୍ରବଳ, ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ। ସୁବର୍ଣ୍ଣବୀଜ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତେଜଁସ୍ପ, ମହିମାର ଆଶ୍ରୟ, ମହାସମୁଦ୍ର, ମହାଗର୍ଭ, ସିଦ୍ଧଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ବାଘଚର୍ମ ଧାରୀ, ସର୍ପମାଳାଧାରୀ, ମହାଭୂତ, ମହାଧନ, ଅମର ଅଙ୍ଗ, ଅମରମୂର୍ତ୍ତି, ପଞ୍ଚୟଜ୍ଞ, ଭଞ୍ଜକ। ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ଉଚ୍ଚ ନିମ୍ନ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ସମ, ସହଜେ ଉପଲବ୍ଧ, ଶୁଭବ୍ରତ, ବୀର, ବାଣୀର ଏକମାତ୍ର ଧନ, ଧନ। ଏଭଳି ଭାବେ ଶ୍ରୀହରି ଓ ଦେବଗଣ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ଅନେକ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କଲେ, ସ୍ତୁତି କଲେ, ତାଙ୍କ ଦୟା ଓ କୃପା ଅନୁଭବ କଲେ।